पराशर उवाच । (१।१)

ततो ऽभिध्यायतस् तस्य जज्ञिरे मानसाः प्रजाः । (१।२)

तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस् तैः करणैः सह । (१।३)

क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस् तस्य धीमतः ॥ (१।४)

ते सर्वे समवर्तन्त ये मया प्राग् उदाहृताः । (२।१)

देवाद्याः स्थावरान्ताश् च त्रैगुण्यविषये स्थिताः ॥ (२।२)

एवं भूतानि सृष्टानि चराणि स्थावराणि च ॥ (३।१)

यदास्य ताः प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः । (४।१)

तदान्यान् मानसान् पुत्रान् सदृशान् आत्मनो ऽसृजत् ॥ (४।२)

भृगुं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् अङ्गिरसं तथा । (५।१)

मरीचिं दक्षम् अत्रिं च वसिष्ठं चैव मानसान् ॥ (५।२)

नव ब्रह्माण इत्य् एते पुराणे निश्चयं गताः ॥ (६।१)

सनन्दनादयो ये च पूर्वं सृष्टास् तु वेधसा । (७।१)

न ते लोकेष्व् असज्जन्त निरपेक्षाः प्रजासु ते ॥ (७।२)

सर्वे ते ऽभ्यागतज्ञाना वीतरागा विमत्सराः । (८।१)

तेष्व् एवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ महात्मनः । (८।२)

ब्रह्मणो ऽभून् महान् क्रोधस् त्रैलोक्यदहनक्षमः ॥ (८।३)

तस्य क्रोधसमुद्भूतं ज्वालामालाविदीपितम् । (९।१)

ब्रह्मणो ऽभूत् तदा सर्वं त्रैलोक्यम् अखिलं मुने ॥ (९।२)

भ्रूकुटीकुटिलात् तस्य ललाटात् क्रोधदीपितात् । (१०।१)

समुत्पन्नस् तदा रुद्रो मध्याह्नार्कसमप्रभः । (१०।२)

अर्धनारीनरवपुः प्रचण्डो ऽतिशरीरवान् ॥ (१०।३)

विभजात्मानम् इत्य् उक्त्वा तं ब्रह्मान्तर्दधे ततः ॥ (११।१)

तथोक्तो ऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाकरोत् । (१२।१)

बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः ॥ (१२।२)

सौम्यासौम्यैस् तथा शान्तैः स्त्रीत्वं च स प्रभुः । (१३।१)

बिभेद बहुधा देवः स्वरूपैर् असितैः सितैः ॥ (१३।२)

ततो ब्रह्मात्मसम्भूतं पूर्वं स्वायम्भुवं प्रभुः । (१४।१)

आत्मानम् एव कृतवान् प्राजापत्ये मनुं द्विज ॥ (१४।२)

शतरूपां च तां नारीं तपोनिर्धूतकल्मषाम् । (१५।१)

स्वायम्भुवो मनुर् देवः पत्नीत्वे जगृहे विभुः ॥ (१५।२)

तस्माच्च पुरुषाद् देवी शतरूपा व्यजायत । (१६।१)

प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूत्याकूतिसंज्ञितम् । (१६।२)

कन्याद्वयं च धर्मज्ञ रूपौदार्यगुणान्वितम् ॥ (१६।३)

ददौ प्रसूतिं दक्षाय आकूतिं रुचये पुरा । (१७।१)

प्रजापतिः स जग्राह तयोर् जज्ञे सदक्षिणः । (१७।२)

पुत्रो यज्ञो महाभाग दम्पत्योर् मिथुनं ततः ॥ (१७।३)

यज्ञस्य दक्षिणायां तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे । (१८।१)

यामा इति समाख्याता देवाः स्वायम्भुवे मनौ ॥ (१८।२)

प्रसूत्यां च तथा दक्षश् चतस्रो विंशतिं तथा । (१९।१)

ससर्ज कन्यास् तासां तु सम्यङ् नामानि मे शृणु ॥ (१९।२)

श्रद्धा लक्ष्मीर् धृतिस् तुष्टिः पुष्टिर् मेधा क्रिया तथा । (२०।१)

बुद्धिर् लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस् त्रयोदशी ॥ (२०।२)

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः । (२१।१)

ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः ॥ (२१।२)

ख्यातिः सत्य् अथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा । (२२।१)

सन्नतिश् चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा ॥ (२२।२)

भृगुर् भवो मरीचिश् च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः । (२३।१)

पुलस्त्यः पुलहश् चैव क्रतुश् चर्षिवरस् तथा ॥ (२३।२)

अत्रिर् वसिष्ठो वह्निश् च पितरश् च यथाक्रमम् । (२४।१)

ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तम ॥ (२४।२)

श्रद्धा कामं चला दर्पं नियमं धृतिर् आत्मजम् । (२५।१)

संतोषं च तथा तुष्टिर् लोभं पुष्टिर् असूयत ॥ (२५।२)

मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयम् एव च । (२६।१)

बोधं बुद्धिस् तथा लज्जा विनयं वपुर् आत्मजम् । (२६।२)

व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिर् असूयत ॥ (२६।३)

सुखं सिद्धिर् यशः कीर्तिर् इत्य् एते धर्मसूनवः । (२७।१)

कामाद् रतिः सुतं हर्षं धर्मपौत्रम् असूयत ॥ (२७।२)

हिंसा भार्या त्वधर्मस्य तयोर् जज्ञे तथानृतम् । (२८।१)

कन्या च निकृतिस् ताभ्यां भयं नरकम् एव च ॥ (२८।२)

माया च वेदना चैव मिथुनं त्व् इदम् एतयोः । (२९।१)

तयोर् जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् ॥ (२९।२)

वेदना स्वसुतं चापि दुःखं जज्ञे ऽथ रौरवात् । (३०।१)

मृत्योर् व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश् च जज्ञिरे ॥ (३०।२)

दुःखोत्तराः स्मृता ह्य् एते सर्वे चाधर्मलक्षणाः । (३१।१)

नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा ते सर्वे ह्य् ऊर्ध्वरेतसः ॥ (३१।२)

रौद्राण्य् एतानि रूपाणि विष्णोर् मुनिवरात्मज । (३२।१)

नित्यप्रलयहेतुत्वं जगतो ऽस्य प्रयान्ति वै ॥ (३२।२)

दक्षो मरीचिर् अत्रिश् च भृग्वाद्याश् च प्रजेश्वराः । (३३।१)

जगत्य् अत्र महाभाग नित्यं सर्गस्य हेतवः ॥ (३३।२)

मनवो मनुपुत्राश् च भूपा वीर्यधराश् च ये । (३४।१)

सन्मार्गाभिरताः शूरास् ते नित्यं स्थितिकारिणः ॥ (३४।२)

मैत्रेय उवाच । (३५।१)

येयं नित्यस्थितिर् ब्रह्मन् नित्यसर्गस् तथेरितः । (३५।२)

नित्याभावश् च तेषां वै स्वरूपं मम कथ्यताम् ॥ (३५।३)

पराशर उवाच । (३६।१)

सर्गस्थितिविनाशांश् च भगवान् मधुसूदनः । (३६।२)

तैस् तै रूपैर् अचिन्त्यात्मा करोत्य् अव्याहतान् विभुः ॥ (३६।३)

नैमित्तिकः प्राकृतिकस् तथैवात्यन्तिको द्विज । (३७।१)

नित्यश् च सर्वभूतानां प्रलयो ऽयं चतुर्विधः ॥ (३७।२)

ब्राह्मो नैमित्तिकस् तत्र यच्छेते जगतः पतिः । (३८।१)

प्रयाति प्राकृते चैव ब्रह्माण्डं प्रकृतौ लयम् ॥ (३८।२)

ज्ञानाद् आत्यन्तिकः प्रोक्तो योगिनः परमात्मनि । (३९।१)

नित्यः सदैव जातानां यो विनाशो दिवानिशम् ॥ (३९।२)

प्रसूतिः प्रकृतेर् या तु सा सृष्टिः प्राकृता स्मृता । (४०।१)

दैनंदिनी तथा प्रोक्ता यान्तरप्रलयाद् अनु ॥ (४०।२)

भूतान्य् अनुदिनं यत्र जायन्ते मुनिसत्तम । (४१।१)

नित्यसर्गो हि स प्रोक्तः पुराणार्थविचक्षणैः ॥ (४१।२)

एवं सर्वशरीरेषु भगवान् भूतभावनः । (४२।१)

संस्थितः कुरुते विष्णुर् उत्पत्तिस्थितिसंयमान् ॥ (४२।२)

सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तयः सर्वदेहिषु । (४३।१)

वैष्णव्यः परिवर्तन्ते मैत्रेयाहर्निशं सदा ॥ (४३।२)

गुणत्रयमयं ह्येतद् ब्रह्मञ्छक्तित्रयं महत् । (४४।१)

यो ऽतियाति स यात्य् एव परं नावर्तते पुनः ॥ (४४।२)