मैत्रेय उवाच । (१।१)

कथितो भवता ब्रह्मन् सर्गः स्वायम्भुवस्य मे । (१।२)

श्रोतुम् इच्छाम्यहं त्वत्तः सकलं मण्डलं भुवः ॥ (१।३)

यावन्तः सागरा द्वीपास्तथा वर्षाणि पर्वताः । (२।१)

वनानि सरितः पुर्यो देवादीनां तथा मुने ॥ (२।२)

यत्प्रमाणम् इदं सर्वं यदाधारं यदात्मकम् । (३।१)

संस्थानम् अस्य च मुने यथावद् वक्तुम् अर्हसि ॥ (३।२)

पराशर उवाच । (४।१)

मैत्रेय श्रूयताम् एतत् संक्षेपाद् गदतो मम । (४।२)

नास्य वर्षशतेनापि वक्तुं शक्नोमि विस्तरम् ॥ (४।३)

जम्बूप्लक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलश्चापरो द्विज । (५।१)

कुशः क्रौञ्चस्तथा शाकः पुष्करश्चैव सप्तमः ॥ (५।२)

एते द्वीपाः समुद्रैस् तु सप्त सप्तभिरावृताः । (६।१)

लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलैः समम् ॥ (६।२)

जम्बूद्वीपः समस्तानाम् एतेषां मध्यसंस्थितः । (७।१)

तस्यापि मेरुर्मैत्रेय मध्ये कनकपर्वतः ॥ (७।२)

चतुरशीतिसाहस्रो योजनैरस्य चोच्छ्रयः ॥ (८।१)

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद् द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः । (९।१)

मूले षोडशसाहस्रो विस्तारस् तस्य सर्वतः ॥ (९।२)

भूपद्मस्यास्य शैलो ऽसौ कर्णिकाकारसंस्थितः ॥ (१०।१)

हिमवान् हेमकूटश्च निषधश्चास्य दक्षिणे । (११।१)

नीलः श्वेतश् च शृङ्गी च उत्तरे वर्षपर्वताः ॥ (११।२)

लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्यौ दशहीनास् तथापरे । (१२।१)

सहस्रद्वितयोच्छ्रायास्तावद्विस्तारिणश्च ते ॥ (१२।२)

भारतं प्रथमं वर्षं ततः किंपुरुषं स्मृतम् । (१३।१)

हरिवर्षं तथैवान्यन्मेरोर्दक्षिणतो द्विज ॥ (१३।२)

रम्यकं चोत्तरं वर्षं तस्यैवानु हिरण्मयम् । (१४।१)

उत्तराः कुरवश् चैव यथा वै भारतं तथा ॥ (१४।२)

नवसाहस्रम् एकैकम् एतेषां द्विजसत्तम । (१५।१)

इलावृतं च तन्मध्ये सौवर्णो मेरुर् उच्छ्रितः ॥ (१५।२)

मेरोश्चतुर्दिशं तत्र नवसाहस्रविस्तृतम् । (१६।१)

इलावृतं महाभाग चत्वारश्चात्र पर्वताः ॥ (१६।२)

विष्कम्भा रचिता मेरोर् योजनायुतम् उच्छ्रिताः । (१७।१)

पूर्वेण मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः । (१७।२)

विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः ॥ (१७।३)

कदम्बस्तेषु जम्बूश्च पिप्पलो वट एव च । (१८।१)

एकादशशतायामाः पादपा गिरिकेतवः ॥ (१८।२)

जम्बूद्वीपस्य सा जम्बूर् नामहेतुर् महामुने । (१९।१)

महागजप्रमाणानि जम्ब्वास्तस्याः फलानि वै । (१९।२)

पतन्ति भूभृतः पृष्ठे शीर्यमाणानि सर्वतः ॥ (१९।३)

रसेन तेषां प्रख्याता तत्र जम्बूनदीति वै । (२०।१)

सरित् प्रवर्तते सा च पीयते तन्निवासिभिः ॥ (२०।२)

न स्वेदो न च दौर्गन्ध्यं न जरा नेन्द्रियक्षयः । (२१।१)

तत्पानात् स्वच्छमनसां जनानां तत्र जायते ॥ (२१।२)

तीरमृत् तद्रसं प्राप्य सुखवायुविशोषिता । (२२।१)

जाम्बूनदाख्यं भवति सुवर्णं सिद्धभूषणम् ॥ (२२।२)

भद्राश्वं पूर्वतो मेरोः केतुमालं च पश्चिमे । (२३।१)

वर्षे द्वे तु मुनिश्रेष्ठ तयोर् मध्यम् इलावृतम् ॥ (२३।२)

वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनम् । (२४।१)

वैभ्राजं पश्चिमे तद्वद् उत्तरे नन्दनं स्मृतम् ॥ (२४।२)

अरुणोदं महाभद्रम् असितोदं समानसम् । (२५।१)

सरांस्येतानि चत्वारि देवभोग्यानि सर्वदा । (२५।२)

शीताम्भश्च कुमुन्दश्च कुररी माल्यवांस्तथा । (२५।३)

वैकङ्कप्रमुखा मेरोः पूर्वतः केसराचलाः ॥ (२५।४)

त्रिकूटः शिशिरश् चैव पतंगो रुचकस् तथा । (२६।१)

निषधाद्या दक्षिणतस्तस्य केसरपर्वताः ॥ (२६।२)

शिखिवासाः सवैडूर्यः कपिलो गन्धमादनः । (२७।१)

जारुधिप्रमुखास्तद्वत् पश्चिमे केसराचलाः ॥ (२७।२)

मेरोरनन्तराङ्गेषु जठरादिष्ववस्थिताः । (२८।१)

शङ्खकूटो ऽथ ऋषभो हंसो नागस्तथापरः । (२८।२)

कालञ्जनाद्याश्च तदा उत्तरे केसराचलाः ॥ (२८।३)

चतुर्दशसहस्राणि योजनानां महापुरी । (२९।१)

मेरोर् उपरि मैत्रेय ब्रह्मणः प्रथिता दिवि ॥ (२९।२)

तस्याः समन्ततश्चाष्टौ दिशासु विदिशासु च । (३०।१)

इन्द्रादिलोकपालानां प्रख्याताः प्रवराः पुरः ॥ (३०।२)

विष्णुपादविनिष्क्रान्ता प्लावयित्वेन्दुमण्डलम् । (३१।१)

समन्ताद् ब्रह्मणः पुर्यां गङ्गा पतति वै दिवः ॥ (३१।२)

सा तत्र पतिता दिक्षु चतुर्धा प्रतिपद्यते । (३२।१)

सीता चालकनन्दा च चक्षुर्भद्रा च वै क्रमात् ॥ (३२।२)

पूर्वेण सीता शैलात् तु शैलं यात्यन्तरिक्षगा । (३३।१)

ततश्च पूर्ववर्षेण भद्राश्वेनैति सार्णवम् ॥ (३३।२)

तथैवालकनन्दापि दक्षिणेनैत्य भारतम् । (३४।१)

प्रयाति सागरं भूत्वा सप्तभेदा महामुने ॥ (३४।२)

चक्षुश् च पश्चिमगिरीन् अतीत्य सकलांस्ततः । (३५।१)

पश्चिमं केतुमालाख्यं वर्षं गत्वैति सागरम् ॥ (३५।२)

भद्रा तथोत्तरगिरीन् उत्तरांश्च तथा कुरून् । (३६।१)

अतीत्योत्तरम् अम्भोधिं समभ्येति महामुने ॥ (३६।२)

आनीलनिषधायामौ माल्यवद्गन्धमादनौ । (३७।१)

तयोर् मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः ॥ (३७।२)

भारताः केतुमालाश् च भद्राश्वाः कुरवस्तथा । (३८।१)

पत्राणि लोकपद्मस्य मर्यादाशैलबाह्यतः ॥ (३८।२)

जठरो देवकूटश् च मर्यादापर्वतावुभौ । (३९।१)

तौ दक्षिणोत्तरायामावानीलनिषधायतौ ॥ (३९।२)

गन्धमादनकैलासौ पूर्वपश्चायतावुभौ । (४०।१)

अशीतियोजनायामावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ ॥ (४०।२)

निषधः पारियात्रश्च मर्यादापर्वतावुभौ । (४१।१)

मेरोः पश्चिमदिग्भागे यथापूर्वौ तथा स्थितौ ॥ (४१।२)

त्रिशृङ्गो जारुधिश् चैव उत्तरौ वर्षपर्वतौ । (४२।१)

पूर्वपश्चायतावेतावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ ॥ (४२।२)

इत्येते मुनिवर्योक्ता मर्यादापर्वतास् तव । (४३।१)

जठराद्याः स्थिता मेरोर् येषां द्वौ द्वौ चतुर्दिशम् ॥ (४३।२)

मेरोश्चतुर्दिशं ये तु प्रोक्ताः केसरपर्वताः । (४४।१)

शीताद्याश् च मुने तेषाम् अतीव हि मनोरमाः । (४४।२)

शैलानाम् अन्तरद्रोण्यः सिद्धचारणसेविताः ॥ (४४।३)

सुरम्याणि तथा तासु काननानि पुराणि च । (४५।१)

लक्ष्मीविष्ण्वग्निसूर्यादिदेवानां मुनिसत्तम । (४५।२)

तास्वायतनवर्याणि जुष्टानि वरकिंनरैः ॥ (४५।३)

गन्धर्वयक्षरक्षांसि तथा दैतेयदानवाः । (४६।१)

क्रीडन्ति तासु रम्यासु शैलद्रोणीष्वहर्निशम् ॥ (४६।२)

भौमा ह्येते स्मृताः स्वर्गा धर्मिणाम् आलया मुने । (४७।१)

नैतेषु पापकर्तारो यान्ति जन्मशतैरपि ॥ (४७।२)

भद्राश्वे भगवान् विष्णुर् आस्ते हयशिरा द्विज । (४८।१)

वराहः केतुमाले तु भारते कूर्मरूपधृक् ॥ (४८।२)

मत्स्यरूपश्च गोविन्दः कुरुष्वास्ते जनार्दनः । (४९।१)

विश्वरूपेण सर्वत्र सर्वः सर्वेश्वरो हरिः ॥ (४९।२)

सर्वस्याधारभूतो ऽसौ मैत्रेयास्ते ऽखिलात्मकः ॥ (५०।१)

यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ महामुने । (५१।१)

न तेषु शोको नायासो नोद्वेगः क्षुद्भयादिकम् ॥ (५१।२)

स्वस्थाः प्रजा निरातङ्काः सर्वदुःखविवर्जिताः । (५२।१)

दश द्वादशवर्षाणां सहस्राणि स्थिरायुषः ॥ (५२।२)

न तेषु वर्षते देवो भौमान्यम्भांसि तेषु वै । (५३।१)

कृतत्रेतादिका नैव तेषु स्थानेषु कल्पना ॥ (५३।२)

सर्वेष्वेतेषु वर्षेषु सप्त सप्त कुलाचलाः । (५४।१)

नद्यश्च शतशस्तेभ्यः प्रसूता या द्विजोत्तम ॥ (५४।२)