पराशर उवाच । (१।१)

विस्तार एष कथितः पृथिव्या भवतो मया । (१।२)

सप्ततिस्तु सहस्राणि द्विजोच्छ्रायो ऽपि कथ्यते ॥ (१।३)

दशसाहस्रमेकैकं पातालं मुनिसत्तम । (२।१)

अतलं वितलं चैव नितलं च गभस्तिमत् । (२।२)

महाख्यं सुतलं चाग्र्यं पातालं चापि सप्तमम् ॥ (२।३)

शुक्लकृष्णारुणाः पीताः शर्कराः शैलकाञ्चनाः । (३।१)

भूमयो यत्र मैत्रेय वरप्रासादशोभिताः ॥ (३।२)

तेषु दानवदैतेयजातयः शतसंघशः । (४।१)

निवसन्ति महानागजातयश्च महामुने ॥ (४।२)

स्वर्लोकादपि रम्याणि पातालानीति नारदः । (५।१)

प्राह स्वर्गसदां मध्ये पातालाभ्यागतो दिवि ॥ (५।२)

आह्लादकारिणः शुभ्रा मणयो यत्र सुप्रभाः । (६।१)

नागाभरणभूषासु पातालं केन तत्समम् ॥ (६।२)

दैत्यदानवकन्याभिरितश्चेतश्च शोभिते । (७।१)

पाताले कस्य न प्रीतिर्विमुक्तस्यापि जायते ॥ (७।२)

दिवार्करश्मयो यत्र प्रभां तन्वन्ति नातपम् । (८।१)

शशिनश्च न शीताय निशि द्योताय केवलम् ॥ (८।२)

भक्ष्यभोज्यमहापानम् उदितैरतिभोगिभिः । (९।१)

यत्र न ज्ञायते कालो गतो ऽपि दनुजादिभिः ॥ (९।२)

वनानि नद्यो रम्याणि सरांसि कमलाकराः । (१०।१)

पुंस्कोकिलाभिलापाश् च मनोज्ञान्यम्बराणि च ॥ (१०।२)

भूषणान्यतिशुभ्राणि गन्धाढ्यं चानुलेपनम् । (११।१)

वीणावेणुमृदङ्गानां स्वनास्तूर्याणि च द्विज ॥ (११।२)

एतान्यन्यानि चोदारभाग्यभोग्यानि दानवैः । (१२।१)

दैत्योरगैश्च भुज्यन्ते पातालान्तरगोचरैः ॥ (१२।२)

पातालानामधश्चास्ते विष्णोर् या तामसी तनुः । (१३।१)

शेषाख्या यद्गुणान् वक्तुं न शक्ता दैत्यदानवाः ॥ (१३।२)

यो ऽनन्तः पठ्यते सिद्धैर्देवदेवर्षिपूजितः । (१४।१)

सहस्रशिरसा व्यक्तस्वस्तिकामलभूषणः ॥ (१४।२)

फणामणिसहस्रेण यः स विद्योतयन्दिशः । (१५।१)

सर्वान् करोति निर्वीर्यान् हिताय जगतो ऽसुरान् ॥ (१५।२)

मदाघूर्णितनेत्रो ऽसौ यः सदैवैककुण्डलः । (१६।१)

किरीटी स्रग्धरो भाति साग्निः श्वेत इवाचलः ॥ (१६।२)

नीलवासा मदोत्सिक्तः श्वेतहारोपशोभितः । (१७।१)

साभ्रगङ्गाप्रपातो ऽसौ कैलासाद्रिरिवोन्नतः ॥ (१७।२)

लाङ्गलासक्तहस्ताग्रो बिभ्रन्मुसलम् उत्तमम् । (१८।१)

उपास्यते स्वयं कान्त्या यो वारुण्या च मूर्तया ॥ (१८।२)

कल्पान्ते यस्य वक्त्रेभ्यो विषानलशिखोज्ज्वलः । (१९।१)

संकर्षणात्मको रुद्रो निष्क्रम्यात्ति जगत्त्रयम् ॥ (१९।२)

स बिभ्रच्छेखरीभूतम् अशेषं क्षितिमण्डलम् । (२०।१)

आस्ते पातालमूलस्थः शेषो ऽशेषसुरार्चितः ॥ (२०।२)

तस्य वीर्यं प्रभावश्च स्वरूपं रूपम् एव च । (२१।१)

न हि वर्णयितुं शक्यं ज्ञातुं वा त्रिदशैर् अपि ॥ (२१।२)

यस्यैषा सकला पृथ्वी फणामणिशिखारुणा । (२२।१)

आस्ते कुसुममालेव कस्तद्वीर्यं वदिष्यति ॥ (२२।२)

यदा विजृम्भते ऽनन्तो मदाघूर्णितलोचनः । (२३।१)

तदा चलति भूरेषा साद्रितोया सकानना ॥ (२३।२)

गन्धर्वाप्सरसः सिद्धाः किंनरोरगचारणाः । (२४।१)

नान्तं गुणानां गच्छन्ति तेनानन्तो ऽयम् अव्ययः ॥ (२४।२)

यस्य नागवधूहस्तैर्लेपितं हरिचन्दनम् । (२५।१)

मुहुः श्वासानिलापास्तं याति दिक्षूदवासताम् ॥ (२५।२)

यम् आराध्य पुराणर्षिर् गर्गो ज्योतींषि तत्त्वतः । (२६।१)

ज्ञातवान् सकलं चैव निमित्तपठितं फलम् ॥ (२६।२)

तेनेयं नागवर्येण शिरसा विधृता मही । (२७।१)

बिभर्ति मालां लोकानां सदेवासुरमानुषाम् ॥ (२७।२)