पराशर उवाच । (१।१)

तपस्यभिरतान्सो ऽथ मायामोहो महासुरान् । (१।२)

मैत्रेय ददृशे गत्वा नर्मदातीरसंश्रयान् ॥ (१।३)

ततो दिगम्बरो मुण्डो बर्हिपत्रधरो द्विज । (२।१)

मायामोहो ऽसुरान्श्लक्ष्णमिदं वचनमब्रवीत् ॥ (२।२)

मायामोह उवाच । (३।१)

भो दैत्यपतयो ब्रूत यदर्थं तप्यते तपः । (३।२)

ऐहिकं वाथ पारत्र्यं तपसः फलमिच्छथ ॥ (३।३)

असुरा ऊचुः । (४।१)

पारत्र्यफललाभाय तपश्चर्या महामते । (४।२)

अस्माभिरियमारब्धा किं वा ते ऽत्र विवक्षितम् ॥ (४।३)

मायामोह उवाच । (५।१)

कुरुध्वं मम वाक्यानि यदि मुक्तिम् अभीप्सथ । (५।२)

अर्हध्वं धर्ममेतं च मुक्तिद्वारमसंवृतम् ॥ (५।३)

धर्मो विमुक्तेरर्हो ऽयं नैतस्मादपरः परः । (६।१)

अत्रैवावस्थिताः स्वर्गं विमुक्तिं वा गमिष्यथ ॥ (६।२)

अर्हध्वं धर्ममेतं च सर्वे यूयं महाबलाः ॥ (७।१)

पराशर उवाच । (८।१)

एवंप्रकारैर्बहुभिर्युक्तिदर्शनवर्धितैः । (८।२)

मायामोहेन दैत्यास्ते वेदमार्गादपाकृताः ॥ (८।३)

धर्मायैतदधर्माय सदेतन्न सदित्यपि । (९।१)

विमुक्तये त्विदं नैतद्विमुक्तिं सम्प्रयच्छति ॥ (९।२)

परमार्थो ऽयमत्यर्थं परमार्थो न चाप्ययम् ॥ (१०।१)

कार्यमेतदकार्यं च नैतदेवं स्फुटं त्विदम् । (११।१)

दिग्वाससामयं धर्मो धर्मो ऽयं बहुवाससाम् ॥ (११।२)

इत्यनेकान्तवादं च मायामोहेन नैकधा । (१२।१)

तेन दर्शयता दैत्याः स्वधर्मांस्त्याजिता द्विज ॥ (१२।२)

अर्हथेमं महाधर्मं मायामोहेन ते यतः । (१३।१)

प्रोक्तास्तमाश्रिता धर्मम् आर्हतास् तेन ते ऽभवन् ॥ (१३।२)

त्रयीधर्मसमुत्सर्गं मायामोहेन ते ऽसुराः । (१४।१)

कारितास्तन्मया ह्यासंस्तथान्ये तत्प्रबोधिताः ॥ (१४।२)

तैरप्यन्ये परे तैश्च तैरप्यन्ये परे च तैः । (१५।१)

अल्पैरहोभिः संत्यक्ता तैर्दैत्यैः प्रायशस्त्रयी ॥ (१५।२)

पुनश्च रक्ताम्बरधृङ् मायामोहो ऽजितेक्षणः । (१६।१)

अन्यानाहासुरान्गत्वा मृद्वल्पमधुराक्षरम् ॥ (१६।२)

मायामोह उवाच । (१७।१)

स्वर्गार्थं यदि वो वाञ्छा निर्वाणार्थमथासुराः । (१७।२)

तदलं पशुघातादिदुष्टधर्मं निबोधत ॥ (१७।३)

विज्ञानमयमेवैतदशेषम् अवगच्छत । (१८।१)

बुध्यध्वं मे वचः सम्यग्बुधैरेवमुदीरितम् ॥ (१८।२)

जगदेतदनाधारं भ्रान्तिज्ञानार्थतत्परम् । (१९।१)

रागादिदुष्टमत्यर्थं भ्राम्यते भवसंकटे ॥ (१९।२)

पराशर उवाच । (२०।१)

एवं बुध्यत बुध्यध्वं बुध्यतैवमितीरयन् । (२०।२)

मायामोहः स दैत्येयान् धर्ममत्याजयन्निजम् ॥ (२०।३)

नानाप्रकारवचनं स तेषां युक्तियोजितम् । (२१।१)

तथा तथावदद्धर्मं तत्यजुस्ते यथा यथा ॥ (२१।२)

ते ऽप्यन्येषां तथैवोचुरन्यैरन्ये तथोदिताः । (२२।१)

मैत्रेय तत्यजुर्धर्मं वेदस्मृत्युदितं परम् ॥ (२२।२)

अन्यानप्यन्यपाषण्डप्रकारैर्बहुभिर्द्विज । (२३।१)

दैतेयान्मोहयामास मायामोहो ऽतिमोहकृत् ॥ (२३।२)

स्वल्पेनैव हि कालेन मायामोहेन ते ऽसुराः । (२४।१)

मोहितास्तत्यजुः सर्वां त्रयीमार्गाश्रितां कथाम् ॥ (२४।२)

केचिद्विनिन्दां वेदानां देवानामपरे द्विज । (२५।१)

यज्ञकर्मकलापस्य तथान्ये च द्विजन्मनाम् ॥ (२५।२)

नैतद्युक्तिसहं वाक्यं हिंसा धर्माय नेष्यते । (२६।१)

हवींष्यनलदग्धानि फलायेत् अर्भकोदितम् ॥ (२६।२)

यज्ञैरनेकैर्देवत्वमवाप्येन्द्रेण भुज्यते । (२७।१)

शम्यादि यदि चेत्काष्ठं तद्वरं पत्रभुक्पशुः ॥ (२७।२)

निहतस्य पशोर्यज्ञे स्वर्गप्राप्तिर्यदीष्यते । (२८।१)

स्वपिता यजमानेन किं नु तस्मान्न हन्यते ॥ (२८।२)

तृप्तये जायते पुंसो भुक्तमन्येन चेत् ततः । (२९।१)

दद्याच्छ्राद्धं श्रद्धयान्नं न वहेयुः प्रवासिनः ॥ (२९।२)

जनश्रद्धेयमित्येतदवगम्य ततो ऽत्र वः । (३०।१)

उपेक्षा श्रेयसी वाक्यं रोचतां यन्मयेरितम् ॥ (३०।२)

न ह्याप्तवादा नभसो निपतन्ति महासुराः । (३१।१)

युक्तिमद्वचनं ग्राह्यं मयान्यैश्च भवद्विधैः ॥ (३१।२)

पराशर उवाच । (३२।१)

मायामोहेन ते दैत्याः प्रकारैर्बहुभिस्तथा । (३२।२)

व्युत्थापिता यथा नैषां त्रयीं कश्चिदरोचयत् ॥ (३२।३)

इत्थमुन्मार्गयातेषु तेषु दैत्येषु ते ऽमराः । (३३।१)

उद्योगं परमं कृत्वा युद्धाय समुपस्थिताः ॥ (३३।२)

ततो देवासुरं युद्धं पुनरेवाभवद्द्विज । (३४।१)

हताश्च ते ऽसुरा देवैः सन्मार्गपरिपन्थिनः ॥ (३४।२)

सद्धर्मकवचस्तेषामभूद्यः प्रथमं द्विज । (३५।१)

तेन रक्षाभवत्पूर्वं नेशुर्नष्टे च तत्र ते ॥ (३५।२)

ततो मैत्रेय तन्मार्गवर्तिनो ये ऽभवञ्जनाः । (३६।१)

नग्नास्ते तैर्यतस्त्यक्तं त्रयीसंवरणं वृथा ॥ (३६।२)

ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थस्तथाश्रमाः । (३७।१)

परिव्राड्वा चतुर्थो ऽत्र पञ्चमो नोपपद्यते ॥ (३७।२)

यस्तु संत्यज्य गार्हस्थ्यं वानप्रस्थो न जायते । (३८।१)

परिव्राड्वापि मैत्रेय स नग्नः पापकृन्नरः ॥ (३८।२)

नित्यानां कर्मणां विप्र यस्य हानिरहर्निशम् । (३९।१)

अकुर्वन्विहितं कर्म शक्तः पतति तद्दिने ॥ (३९।२)

प्रायश्चित्तेन महता शुद्धिं प्राप्नोत्यनापदि । (४०।१)

पक्षं नित्यक्रियाहानेः कर्ता मैत्रेय मानवः ॥ (४०।२)

संवत्सरं क्रियाहानिर्यस्य पुंसो ऽभिजायते । (४१।१)

तस्यावलोकनात्सूर्यो निरीक्ष्यः साधुभिः सदा ॥ (४१।२)

स्पृष्टे स्नानं सचैलस्य शुद्धिहेतुर्महामुने । (४२।१)

पुंसो भवति तस्योक्ता न शुद्धिः पापकर्मणः ॥ (४२।२)

देवर्षिपितृभूतानि यस्य निःश्वस्य वेश्मनि । (४३।१)

प्रयान्त्यनर्चितान्यत्र न तस्मात्पापकृन्नरः ॥ (४३।२)

देवादिनिःश्वासहतं शरीरं यस्य वेश्म च । (४४।१)

न तेन संकरं कुर्याद्गृहासनपरिच्छदैः ॥ (४४।२)

संभाषणानुप्रश्नादि सहास्यं चैव कुर्वतः । (४५।१)

जायते तुल्यता पुंसस्तेनैव द्विज वत्सरम् ॥ (४५।२)

अथ भुङ्क्ते गृहे तस्य करोत्यास्यां तथासने । (४६।१)

शेते चाप्येकशयने स सद्यस्तत्समो भवेत् ॥ (४६।२)

देवतापितृभूतानि तथानभ्यर्च्य यो ऽतिथीन् । (४७।१)

भुङ्क्ते स पातकं भुङ्क्ते निष्कृतिस्तस्य कीदृशी ॥ (४७।२)

ब्राह्मणाद्याश्च ये वर्णाः स्वधर्मादन्यतोमुखम् । (४८।१)

यान्ति ते नग्नसंज्ञां तु हीनकर्मस्ववस्थिताः ॥ (४८।२)

चतुर्णां यत्र वर्णानां मैत्रेयात्यन्तसंकरः । (४९।१)

तत्रास्या साधुवृत्तीनाम् उपघाताय जायते ॥ (४९।२)

अनभ्यर्च्य ऋषीन्देवान्पितृभूतातिथींस्तथा । (५०।१)

यो भुङ्क्ते तस्य संभाषात्पतन्ति नरके नराः ॥ (५०।२)

तस्मादेतान्नरो नग्नांस्त्रयीसंत्यागदूषितान् । (५१।१)

सर्वदा वर्जयेत्प्राज्ञ आलापस्पर्शनादिषु ॥ (५१।२)

श्रद्धावद्भिः कृतं यत्नाद्देवान्पितृपितामहान् । (५२।१)

न प्रीणयति तच्छ्राद्धं यद्येभिरवलोकितम् ॥ (५२।२)

श्रूयते च पुरा ख्यातो राजा शतधनुर्भुवि । (५३।१)

पत्नी च शैब्या तस्याभूदतिधर्मपरायणा ॥ (५३।२)

पतिव्रता महाभागा सत्यशौचदयान्विता । (५४।१)

सर्वलक्षणसम्पन्ना सम्पन्ना विनयेन च ॥ (५४।२)

स तु राजा तया सार्धं देवदेवं जनार्दनम् । (५५।१)

आराधयामास विभुं परमेण समाधिना ॥ (५५।२)

होमैर्जपैस्तथा दानैरुपवासैश्च भक्तितः । (५६।१)

पूजाभिश्चानुदिवसं तन्मना नान्यमानसः ॥ (५६।२)

एकदा तु समं स्नातौ तौ तु भार्यापती जले । (५७।१)

भागीरथ्याः समुत्तीर्णौ कार्त्तिक्यां समुपोषितौ । (५७।२)

पाषण्डिनमपश्येतामायान्तं संमुखं द्विज ॥ (५७।३)

चापाचार्यस्य तस्यासौ सखा राज्ञो महात्मनः । (५८।१)

अतस्तद्गौरवात्तेन सहालापमथाकरोत् ॥ (५८।२)

न तु सा वाग्यता देवी तस्य पत्नी यतव्रता । (५९।१)

उपोषितास्मीति रविं तस्मिन्दृष्टे ददर्श च ॥ (५९।२)

समागम्य यथान्यायं दम्पती तौ यथाविधि । (६०।१)

विष्णोः पूजादिकं सर्वं कृतवन्तौ द्विजोत्तम ॥ (६०।२)

कालेन गच्छता राजा ममारासौ सपत्नजित् । (६१।१)

अन्वारुरोह तं देवी चितास्थं भूपतिं पतिम् ॥ (६१।२)

स तु तेनापचारेण श्वा जज्ञे वसुधाधिपः । (६२।१)

उपोषितेन पाषण्डसंभाषो यः कृतो ऽभवत् ॥ (६२।२)

सापि जातिस्मरा जज्ञे काशिराजसुता शुभा । (६३।१)

सर्वविज्ञानसम्पन्ना सर्वलक्षणभूषिता ॥ (६३।२)

तां पिता दातुकामो ऽभूद् वराय विनिवारितः । (६४।१)

तयैव तन्व्या विरतो विवाहारम्भतो नृपः ॥ (६४।२)

ततः सा दिव्यया दृष्ट्या दृष्ट्वा श्वानं निजं पतिम् । (६५।१)

वैदिशाख्यं पुरं गत्वा तदवस्थं ददर्श तम् ॥ (६५।२)

तं दृष्ट्वैव महाभागा श्वानभूतं पतिं तथा । (६६।१)

ददौ तस्मै वराहारं सत्कारप्रवणं शुभम् ॥ (६६।२)

भुञ्जन्दत्तं तया सो ऽन्नमतिमिष्टमभीप्सितम् । (६७।१)

श्वजातिललितं कुर्वन्बहु चाटु चकार वै ॥ (६७।२)

अतीव व्रीडिता बाला कुर्वता चाटु तेन सा । (६८।१)

प्रणामपूर्वमाहेदं दयितं तं कुयोनिजम् ॥ (६८।२)

पत्न्युवाच । (६९।१)

स्मर्यतां तन्महाराज दाक्षिण्यललितं त्वया । (६९।२)

येन श्वयोनिम् आपन्नो मम चाटुकरो भवान् ॥ (६९।३)

पाषण्डिनं समाभाष्य तीर्थस्नानादनन्तरम् । (७०।१)

प्राप्तो ऽसि कुत्सितां योनिं किं न स्मरसि तत्प्रभो ॥ (७०।२)

पराशर उवाच । (७१।१)

तयैवं स्मारिते तत्र पूर्वजातिकृते तदा । (७१।२)

दध्यौ चिरमथावाप निर्वेदमतिदुर्लभम् ॥ (७१।३)

निर्विण्णचित्तः स ततो निर्गम्य नगराद्बहिः । (७२।१)

मरुप्रपतनं कृत्वा शार्गालीं योनिमागतः ॥ (७२।२)

सापि द्वितीये सम्प्राप्ते वर्षे दिव्येन चक्षुषा । (७३।१)

ज्ञात्वा सृगालं तं द्रष्टुं ययौ कोलाहलं गिरिम् ॥ (७३।२)

तत्रापि दृष्ट्वा तं प्राह शार्गालीं योनिमागतम् । (७४।१)

भर्तारमपि चार्वङ्गी तनया पृथिवीक्षितः ॥ (७४।२)

पत्न्युवाच । (७५।१)

अपि स्मरसि राजेन्द्र श्वयोनिस्थस्य यन्मया । (७५।२)

प्रोक्तं ते पूर्वचरितं पाषण्डालापसंश्रयम् ॥ (७५।३)

पराशर उवाच । (७६।१)

पुनस्तयोक्तं तज्ज्ञात्वा सत्यं सत्यवतां वरः । (७६।२)

कानने स निराहारस्तत्याज स्वं कलेवरम् ॥ (७६।३)

भूयस्ततो वृकं जातं गत्वा तं निर्जने वने । (७७।१)

स्मारयामास भर्तारं पूर्ववृत्तमनिन्दिता ॥ (७७।२)

न त्वं वृको महाभाग राजा शतधनुर्भवान् । (७८।१)

श्वा भूत्वा त्वं शृगालो ऽभूर्वृकत्वं साम्प्रतं गतः ॥ (७८।२)

पराशर उवाच । (७९।१)

स्मारितेन यथा व्यक्तस्तेनात्मा गृध्रतां गतः । (७९।२)

अपापा सा पुनश्चैनं बोधयामास भामिनी ॥ (७९।३)

नरेन्द्र स्मर्यताम् आत्मा ह्यलं ते गृध्रचेष्टया । (८०।१)

पाषण्डालापजातो ऽयं दोषो यद्गृध्रतां गतः ॥ (८०।२)

ततः काकत्वमापन्नं समनन्तरजन्मनि । (८१।१)

उवाच तन्वी भर्तारमुपलभ्यात्मयोगतः ॥ (८१।२)

अशेषा भूभृतः पूर्वं वश्या यस्मै बलिं ददुः । (८२।१)

स त्वं काकत्वम् आपन्नो जातो ऽद्य बलिभुक्प्रभो ॥ (८२।२)

एवम् एव च काकत्वे स्मारितः स पुरातनम् । (८३।१)

तत्याज भूपतिः प्राणान्मयूरत्वमवाप च ॥ (८३।२)

मयूरत्वे ततः सा वै चकारानुगतं शुभा । (८४।१)

दत्तैः प्रतिक्षणं भोज्यैर्बाला तज्जातिभोजनैः ॥ (८४।२)

ततस्तु जनको राजा वाजिमेधं महाक्रतुम् । (८५।१)

चकार तस्यावभृथे स्नापयामास तं तदा ॥ (८५।२)

सस्नौ स्वयं च तन्वङ्गी स्मारयामास चापि तम् । (८६।१)

यथासौ श्वशृगालाद्या योनीर्जग्राह पार्थिवः ॥ (८६।२)

स्मृतजन्मक्रमः सो ऽथ तत्याज स्वं कलेवरम् । (८७।१)

जज्ञे च जनकस्यैव पुत्रो ऽसौ सुमहात्मनः ॥ (८७।२)

ततः सा पितरं तन्वी विवाहार्थमचोदयत् । (८८।१)

स चापि कारयामास पिता तस्याः स्वयंवरम् ॥ (८८।२)

स्वयंवरे कृते सा तं सम्प्राप्तं पतिमात्मनः । (८९।१)

वरयामास भूयो ऽपि भर्तृभावेन भामिनी ॥ (८९।२)

बुभुजे च तया सार्धं संभोगान्नृपनन्दनः । (९०।१)

पितर्युपरते राज्यं विदेहेषु चकार सः ॥ (९०।२)

इयाज यज्ञान्सुबहून्ददौ दानानि चार्थिनाम् । (९१।१)

पुत्रानुत्पादयामास युयुधे च सहारिभिः ॥ (९१।२)

राज्यं कृत्वा यथान्यायं पालयित्वा वसुंधराम् । (९२।१)

तत्याज स प्रियान्प्राणान्संग्रामे धर्मतो नृपः ॥ (९२।२)

ततश्चितास्थं तं भूयो भर्तारं सा शुभेक्षणा । (९३।१)

अन्वारुरोह विधिवद्यथापूर्वं मुदावती ॥ (९३।२)

ततो ऽवाप तया सार्धं राजपुत्र्या स पार्थिवः । (९४।१)

ऐन्द्रानतीत्य वै लोकांल्लोकान् कामदुहो ऽक्षयान् ॥ (९४।२)

स्वर्गाक्षयत्वमतुलं दाम्पत्यमतिदुर्लभम् । (९५।१)

प्राप्तं पुण्यफलं प्राप्य संशुद्धिं तां द्विजोत्तम ॥ (९५।२)

एष पाषण्डसंभाषदोषः प्रोक्तो मया द्विज । (९६।१)

तथाश्वमेधावभृथस्नानमाहात्म्यमेव च ॥ (९६।२)

तस्मात्पाषण्डिभिः पापैरालापस्पर्शनं त्यजेत् । (९७।१)

विशेषतः क्रियाकाले यज्ञादौ चापि दीक्षितः ॥ (९७।२)

क्रियाहानिर्गृहे यस्य मासमेकं प्रजायते । (९८।१)

तस्यावलोकनात्सूर्यं पश्येत मतिमान्नरः ॥ (९८।२)

किं पुनर्यैस्तु संत्यक्ता त्रयी सर्वात्मना द्विज । (९९।१)

परान्नभोजिभिः पापैर्वेदवादविरोधिभिः ॥ (९९।२)

पाषण्डिनो विकर्मस्थान्बैडालव्रतिकाञ्छठान् । (१००।१)

हैतुकान्बकवृत्तींश्च वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत् ॥ (१००।२)

दूरादपास्तः संपर्कः सहास्यापि च पापिभिः । (१०१।१)

पाषण्डिभिर्दुराचारैस्तस्मात्तान्परिवर्जयेत् ॥ (१०१।२)

एते नग्नास्तवाख्याता दृष्ट्या श्राद्धोपघातकाः । (१०२।१)

येषां संभाषणात्पुंसां दिनपुण्यं प्रणश्यति ॥ (१०२।२)

एते पाषण्डिनः पापा न ह्येतानालपेद्बुधः । (१०३।१)

पुण्यं नश्यति संभाषादेतेषां तद्दिनोद्भवम् ॥ (१०३।२)

पुंसां जटाधरणमौण्ड्यवतां वृथैव मोघाशिनामखिलशौचनिराकृतानाम् । (१०४।१)

तोयप्रदानपितृपिण्डबहिष्कृतानां संभाषणादपि नरा नरकं प्रयान्ति ॥ (१०४।२)