ViPur, 3, 7
Select a line for its word-by-word analysis.
यथावत्कथितं सर्वं यत्पृष्टो ऽसि मया गुरो । (१।२)
yathāvatkathitaṃ sarvaṃ yatpṛṣṭo 'si mayā guro |
श्रोतुमिच्छाम्यहं त्वेकं तद् भवान्प्रब्रवीतु मे ॥ (१।३)
śrotumicchāmyahaṃ tvekaṃ tad bhavānprabravītu me ||
सप्त लोकाश्च ये ऽन्तःस्था ब्रह्माण्डस्यास्य सर्वतः ॥ (२।२)
sapta lokāśca ye 'ntaḥsthā brahmāṇḍasyāsya sarvataḥ ||
स्थूलैः सूक्ष्मैस्तथासूक्ष्मैः सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरैस्तथा । (३।१)
sthūlaiḥ sūkṣmaistathāsūkṣmaiḥ sūkṣmātsūkṣmataraistathā |
स्थूलैः स्थूलतरैश्चैतत्सर्वं प्राणिभिरावृतम् ॥ (३।२)
sthūlaiḥ sthūlataraiścaitatsarvaṃ prāṇibhirāvṛtam ||
अङ्गुलस्याष्टभागो ऽपि न सो ऽस्ति मुनिसत्तम । (४।१)
aṅgulasyāṣṭabhāgo 'pi na so 'sti munisattama |
न सन्ति प्राणिनो यत्र कर्मबन्धनिबन्धनाः ॥ (४।२)
na santi prāṇino yatra karmabandhanibandhanāḥ ||
आयुषो ऽन्ते ततो यान्ति यातना तत्प्रचोदिताः ॥ (५।२)
āyuṣo 'nte tato yānti yātanā tatpracoditāḥ ||
यातनाभ्यः परिभ्रष्टा देवाद्यास्वथ योनिषु । (६।१)
yātanābhyaḥ paribhraṣṭā devādyāsvatha yoniṣu |
जन्तवः परिवर्तन्ते शास्त्राणामेष निर्णयः ॥ (६।२)
jantavaḥ parivartante śāstrāṇāmeṣa nirṇayaḥ ||
सो ऽहम् इच्छामि तच्छ्रोतुं यमस्य वशवर्तिनः । (७।१)
so 'ham icchāmi tacchrotuṃ yamasya vaśavartinaḥ |
पृष्टः पितामहः प्राह भीष्मो यत्तच्छृणुष्व मे ॥ (८।३)
pṛṣṭaḥ pitāmahaḥ prāha bhīṣmo yattacchṛṇuṣva me ||
तेनाख्यातम् इदं चेदमित्थं चैतद्भविष्यति । (१०।१)
tenākhyātam idaṃ cedamitthaṃ caitadbhaviṣyati |
तथा च तदभूद् वत्स यथोक्तं तेन धीमता ॥ (१०।२)
tathā ca tadabhūd vatsa yathoktaṃ tena dhīmatā ||
स पृष्टश्च मया भूयः श्रद्दधानेन वै द्विजः । (११।१)
sa pṛṣṭaśca mayā bhūyaḥ śraddadhānena vai dvijaḥ |
यद्यदाह न तद्दृष्टमन्यथा हि मया क्वचित् ॥ (११।२)
yadyadāha na taddṛṣṭamanyathā hi mayā kvacit ||
प्राह कालिङ्गको विप्रः स्मृत्वा तस्य मुनेर्वचः ॥ (१२।२)
prāha kāliṅgako vipraḥ smṛtvā tasya munervacaḥ ||
यमकिंकरयोर्यो ऽभूत् संवादस्तं ब्रवीमि ते ॥ (१३।२)
yamakiṃkarayoryo 'bhūt saṃvādastaṃ bravīmi te ||
स्वपुरुषम् अभिवीक्ष्य पाशहस्तं वदति यमः किल तस्य कर्णमूले । (१४।२)
svapuruṣam abhivīkṣya pāśahastaṃ vadati yamaḥ kila tasya karṇamūle |
परिहर मधुसूदनप्रपन्नान् प्रभुरहमन्यनृणां न वैष्णवानाम् ॥ (१४।३)
parihara madhusūdanaprapannān prabhurahamanyanṛṇāṃ na vaiṣṇavānām ||
अहम् अमरगणार्चितेन धात्रा यम इति लोकहिताहिते नियुक्तः । (१५।१)
aham amaragaṇārcitena dhātrā yama iti lokahitāhite niyuktaḥ |
हरिगुरुवशगो ऽस्मि न स्वतन्त्रः प्रभवति संयमने ममापि विष्णुः ॥ (१५।२)
hariguruvaśago 'smi na svatantraḥ prabhavati saṃyamane mamāpi viṣṇuḥ ||
कटकमुकुटकर्णिकादिभेदैः कनकमभेदमपीष्यते यथैकम् । (१६।१)
kaṭakamukuṭakarṇikādibhedaiḥ kanakamabhedamapīṣyate yathaikam |
सुरपशुमनुजादिकल्पनाभिर्हरिरखिलाभिरुदीर्यते तथैकः ॥ (१६।२)
surapaśumanujādikalpanābhirharirakhilābhirudīryate tathaikaḥ ||
क्षितिजलपरमाणवो ऽनिलान्ते पुनरपि यान्ति यथैकतां धरित्र्याः । (१७।१)
kṣitijalaparamāṇavo 'nilānte punarapi yānti yathaikatāṃ dharitryāḥ |
सुरपशुमनुजादयस्तथान्ते गुणकलुषेण सनातनेन तेन ॥ (१७।२)
surapaśumanujādayastathānte guṇakaluṣeṇa sanātanena tena ||
हरिम् अमरगणार्चिताङ्घ्रिपद्मं प्रणमति यः परमार्थतो हि मर्त्यः । (१८।१)
harim amaragaṇārcitāṅghripadmaṃ praṇamati yaḥ paramārthato hi martyaḥ |
तमपगतसमस्तपापबन्धं व्रज परिहृत्य यथाग्निमाज्यसिक्तम् ॥ (१८।२)
tamapagatasamastapāpabandhaṃ vraja parihṛtya yathāgnimājyasiktam ||
इति यमवचनं निशम्य पाशी यमपुरुषस्तम् उवाच धर्मराजम् । (१९।१)
iti yamavacanaṃ niśamya pāśī yamapuruṣastam uvāca dharmarājam |
कथय मम विभो समस्तधातुर्भवति हरेः खलु यादृशो ऽस्य भक्तः ॥ (१९।२)
kathaya mama vibho samastadhāturbhavati hareḥ khalu yādṛśo 'sya bhaktaḥ ||
न चलति निजवर्णधर्मतो यः सममतिरात्मसुहृद्विपक्षपक्षे । (२०।२)
na calati nijavarṇadharmato yaḥ samamatirātmasuhṛdvipakṣapakṣe |
न हरति न च हन्ति किंचिदुच्चैः सितमनसं तमवैहि विष्णुभक्तम् ॥ (२०।३)
na harati na ca hanti kiṃciduccaiḥ sitamanasaṃ tamavaihi viṣṇubhaktam ||
कलिकलुषमलेन यस्य नात्मा विमलमतेर्मलिनीकृतो ऽस्तमोहे । (२१।१)
kalikaluṣamalena yasya nātmā vimalamatermalinīkṛto 'stamohe |
मनसि कृतजनार्दनं मनुष्यं सततमवैहि हरेरतीव भक्तम् ॥ (२१।२)
manasi kṛtajanārdanaṃ manuṣyaṃ satatamavaihi hareratīva bhaktam ||
कनकमपि रहस्यवेक्ष्य बुद्ध्या तृणमिव यः समवैति वै परस्वम् । (२२।१)
kanakamapi rahasyavekṣya buddhyā tṛṇamiva yaḥ samavaiti vai parasvam |
भवति च भगवत्यनन्यचेताः पुरुषवरं तमवैहि विष्णुभक्तम् ॥ (२२।२)
bhavati ca bhagavatyananyacetāḥ puruṣavaraṃ tamavaihi viṣṇubhaktam ||
स्फटिकगिरिशिलामलः क्व विष्णुर्मनसि नृणां क्व च मत्सरादिदोषः । (२३।१)
sphaṭikagiriśilāmalaḥ kva viṣṇurmanasi nṛṇāṃ kva ca matsarādidoṣaḥ |
न हि तुहिनमयूखरश्मिपुञ्जे भवति हुताशनदीप्तिजः प्रतापः ॥ (२३।२)
na hi tuhinamayūkharaśmipuñje bhavati hutāśanadīptijaḥ pratāpaḥ ||
विमलमतिरमत्सरः प्रशान्तः शुचिचरितो ऽखिलसत्त्वमित्रभूतः । (२४।१)
vimalamatiramatsaraḥ praśāntaḥ śucicarito 'khilasattvamitrabhūtaḥ |
प्रियहितवचनो ऽस्तमानमायो वसति सदा हृदि तस्य वासुदेवः ॥ (२४।२)
priyahitavacano 'stamānamāyo vasati sadā hṛdi tasya vāsudevaḥ ||
वसति हृदि सनातने च तस्मिन्भवति पुमाञ्जगतो ऽस्य सौम्यरूपः । (२५।१)
vasati hṛdi sanātane ca tasminbhavati pumāñjagato 'sya saumyarūpaḥ |
क्षितिरसम् अतिरम्यमात्मनो ऽन्तः कथयति चारुतयैव सालपोतः ॥ (२५।२)
kṣitirasam atiramyamātmano 'ntaḥ kathayati cārutayaiva sālapotaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.