विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 3, 4

42 of 126 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

आद्यो वेदश्चतुष्पादः शतसाहस्रसंमितः । (१।२)

ādyo vedaścatuṣpādaḥ śatasāhasrasaṃmitaḥ |

1.3१.३

ततो दशगुणः कृत्स्नो यज्ञो ऽयं सर्वकामधुक् ॥ (१।३)

tato daśaguṇaḥ kṛtsno yajño 'yaṃ sarvakāmadhuk ||

2.1२.१

ततो ऽत्र मत्सुतो व्यासो ऽष्टाविंशतितमे ऽन्तरे । (२।१)

tato 'tra matsuto vyāso 'ṣṭāviṃśatitame 'ntare |

2.2२.२

वेदमेकं चतुष्पादं चतुर्धा व्यभजत्प्रभुः ॥ (२।२)

vedamekaṃ catuṣpādaṃ caturdhā vyabhajatprabhuḥ ||

3.1३.१

यथा तु तेन वै व्यस्ता वेदव्यासेन धीमता । (३।१)

yathā tu tena vai vyastā vedavyāsena dhīmatā |

3.2३.२

वेदास्तथा समस्तैस्तैर्व्यस्ता व्यस्तैस्तथा मया ॥ (३।२)

vedāstathā samastaistairvyastā vyastaistathā mayā ||

4.1४.१

तदनेनैव वेदानां शाखाभेदान्द्विजोत्तम । (४।१)

tadanenaiva vedānāṃ śākhābhedāndvijottama |

4.2४.२

चतुर्युगेषु रचितान्समस्तेष्ववधारय ॥ (४।२)

caturyugeṣu racitānsamasteṣvavadhāraya ||

5.1५.१

कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम् । (५।१)

kṛṣṇadvaipāyanaṃ vyāsaṃ viddhi nārāyaṇaṃ prabhum |

5.2५.२

को ऽन्यो हि भुवि मैत्रेय महाभारतकृद्भवेत् ॥ (५।२)

ko 'nyo hi bhuvi maitreya mahābhāratakṛdbhavet ||

6.1६.१

तेन व्यस्ता यथा वेदा मत्पुत्रेण महात्मना । (६।१)

tena vyastā yathā vedā matputreṇa mahātmanā |

6.2६.२

द्वापरे ह्यत्र मैत्रेय तन्मे शृणु यथार्थतः ॥ (६।२)

dvāpare hyatra maitreya tanme śṛṇu yathārthataḥ ||

7.1७.१

ब्रह्मणा चोदितो व्यासो वेदान्व्यस्तुं प्रचक्रमे । (७।१)

brahmaṇā codito vyāso vedānvyastuṃ pracakrame |

7.2७.२

अथ शिष्यान्स जग्राह चतुरो वेदपारगान् ॥ (७।२)

atha śiṣyānsa jagrāha caturo vedapāragān ||

8.1८.१

ऋग्वेदश्रावकं पैलं जग्राह स महामुनिः । (८।१)

ṛgvedaśrāvakaṃ pailaṃ jagrāha sa mahāmuniḥ |

8.2८.२

वैशम्पायननामानं यजुर्वेदस्य चाग्रहीत् ॥ (८।२)

vaiśampāyananāmānaṃ yajurvedasya cāgrahīt ||

9.1९.१

जैमिनिं सामवेदस्य तथैवाथर्ववेदवित् । (९।१)

jaiminiṃ sāmavedasya tathaivātharvavedavit |

9.2९.२

सुमन्तुस्तस्य शिष्यो ऽभूद्वेदव्यासस्य धीमतः ॥ (९।२)

sumantustasya śiṣyo 'bhūdvedavyāsasya dhīmataḥ ||

10.1१०.१

रोमहर्षणनामानं महाबुद्धिं महामुनिः । (१०।१)

romaharṣaṇanāmānaṃ mahābuddhiṃ mahāmuniḥ |

10.2१०.२

सूतं जग्राह शिष्यं स इतिहासपुराणयोः ॥ (१०।२)

sūtaṃ jagrāha śiṣyaṃ sa itihāsapurāṇayoḥ ||

11.1११.१

एक आसीद्यजुर्वेदस् तं चतुर्धा व्यकल्पयत् । (११।१)

eka āsīdyajurvedas taṃ caturdhā vyakalpayat |

11.2११.२

चातुर्होत्रम् अभूद्यस्मिंस् तेन यज्ञमथाकरोत् ॥ (११।२)

cāturhotram abhūdyasmiṃs tena yajñamathākarot ||

12.1१२.१

आध्वर्यवं यजुर्भिस्तु ऋग्भिर्होत्रं तथा मुनिः । (१२।१)

ādhvaryavaṃ yajurbhistu ṛgbhirhotraṃ tathā muniḥ |

12.2१२.२

औद्गात्रं सामभिश्चक्रे ब्रह्मत्वं चाप्यथर्वभिः ॥ (१२।२)

audgātraṃ sāmabhiścakre brahmatvaṃ cāpyatharvabhiḥ ||

13.1१३.१

ततः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान्मुनिः । (१३।१)

tataḥ sa ṛca uddhṛtya ṛgvedaṃ kṛtavānmuniḥ |

13.2१३.२

यजूंषि च यजुर्वेदं सामवेदं च सामभिः ॥ (१३।२)

yajūṃṣi ca yajurvedaṃ sāmavedaṃ ca sāmabhiḥ ||

14.1१४.१

राज्ञस्त्वथर्ववेदेन सर्वकर्माणि स प्रभुः । (१४।१)

rājñastvatharvavedena sarvakarmāṇi sa prabhuḥ |

14.2१४.२

कारयामास मैत्रेय ब्रह्मत्वं च यथास्थितिः ॥ (१४।२)

kārayāmāsa maitreya brahmatvaṃ ca yathāsthitiḥ ||

15.1१५.१

सो ऽयमेको महावेदतरुस्तेन पृथक्कृतः । (१५।१)

so 'yameko mahāvedatarustena pṛthakkṛtaḥ |

15.2१५.२

चतुर्धा तु ततो जातं वेदपादपकाननम् ॥ (१५।२)

caturdhā tu tato jātaṃ vedapādapakānanam ||

16.1१६.१

बिभेद प्रथमं विप्र पैल ऋग्वेदपादपम् । (१६।१)

bibheda prathamaṃ vipra paila ṛgvedapādapam |

16.2१६.२

इन्द्रप्रमतये प्रादाद् बाष्कलाय च संहिते ॥ (१६।२)

indrapramataye prādād bāṣkalāya ca saṃhite ||

17.1१७.१

चतुर्धा स बिभेदाथ बाष्कलो निजसंहिताम् । (१७।१)

caturdhā sa bibhedātha bāṣkalo nijasaṃhitām |

17.2१७.२

बौध्यादिभ्यो ददौ तास्तु शिष्येभ्यः स महामतिः ॥ (१७।२)

baudhyādibhyo dadau tāstu śiṣyebhyaḥ sa mahāmatiḥ ||

18.1१८.१

बौध्याग्निमाठरौ तद्वद्याज्ञवल्क्यपराशरौ । (१८।१)

baudhyāgnimāṭharau tadvadyājñavalkyaparāśarau |

18.2१८.२

प्रतिशाखास्तु शाखायास्तस्यास्ते जगृहुर्मुने ॥ (१८।२)

pratiśākhāstu śākhāyāstasyāste jagṛhurmune ||

19.1१९.१

इन्द्रप्रमतिरेकां तु संहितां स्वसुतं ततः । (१९।१)

indrapramatirekāṃ tu saṃhitāṃ svasutaṃ tataḥ |

19.2१९.२

माण्डुकेयं महात्मानं मैत्रेयाध्यापयत्तदा ॥ (१९।२)

māṇḍukeyaṃ mahātmānaṃ maitreyādhyāpayattadā ||

20.1२०.१

तस्य शिष्यप्रशिष्येभ्यः पुत्रशिष्यान्क्रमाद्ययौ ॥ (२०।१)

tasya śiṣyapraśiṣyebhyaḥ putraśiṣyānkramādyayau ||

21.1२१.१

वेदमित्रस्तु शाकल्यः संहितां तामधीतवान् । (२१।१)

vedamitrastu śākalyaḥ saṃhitāṃ tāmadhītavān |

21.2२१.२

चकार संहिताः पञ्च शिष्येभ्यः प्रददौ च ताः ॥ (२१।२)

cakāra saṃhitāḥ pañca śiṣyebhyaḥ pradadau ca tāḥ ||

22.1२२.१

तस्य शिष्यास्तु ये पञ्च तेषां नामानि मे शृणु । (२२।१)

tasya śiṣyāstu ye pañca teṣāṃ nāmāni me śṛṇu |

22.2२२.२

मुद्गलो गालवश्चैव वात्स्यः शालीय एव च । (२२।२)

mudgalo gālavaścaiva vātsyaḥ śālīya eva ca |

22.3२२.३

शिशिरः पञ्चमश्चासीत् मैत्रेय सुमहामुनिः ॥ (२२।३)

śiśiraḥ pañcamaścāsīt maitreya sumahāmuniḥ ||

23.1२३.१

संहितात्रितयं चक्रे शाकपूणिरथेतरः । (२३।१)

saṃhitātritayaṃ cakre śākapūṇirathetaraḥ |

23.2२३.२

निरुक्तमकरोत्तद्वच्चतुर्थं मुनिसत्तम ॥ (२३।२)

niruktamakarottadvaccaturthaṃ munisattama ||

24.1२४.१

क्रौञ्चो वैतालकिस्तद्वद्बलाकश्च महामुनिः । (२४।१)

krauñco vaitālakistadvadbalākaśca mahāmuniḥ |

24.2२४.२

निरुक्तश्च चतुर्थो ऽभूद्वेदवेदाङ्गपारगः ॥ (२४।२)

niruktaśca caturtho 'bhūdvedavedāṅgapāragaḥ ||

25.1२५.१

इत्येताः प्रतिशाखाभ्यो ऽप्यनुशाखा द्विजोत्तम । (२५।१)

ityetāḥ pratiśākhābhyo 'pyanuśākhā dvijottama |

25.2२५.२

बाष्कलश्चापरास्तिस्रः संहिताः कृतवान्द्विज । (२५।२)

bāṣkalaścāparāstisraḥ saṃhitāḥ kṛtavāndvija |

25.3२५.३

शिष्यः कालायनिर्गार्ग्यस्तृतीयश्च तथा जवः ॥ (२५।३)

śiṣyaḥ kālāyanirgārgyastṛtīyaśca tathā javaḥ ||

26.1२६.१

इत्येते बह्वृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः ॥ (२६।१)

ityete bahvṛcāḥ proktāḥ saṃhitā yaiḥ pravartitāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 3, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit