विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 1, 8

8 of 126 · 71 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

कथितस् तामसः सर्गो ब्रह्मणस् ते महामुने । (१।२)

kathitas tāmasaḥ sargo brahmaṇas te mahāmune |

1.3१.३

रुद्रसर्गं प्रवक्ष्यामि तन् मे निगदतः शृणु ॥ (१।३)

rudrasargaṃ pravakṣyāmi tan me nigadataḥ śṛṇu ||

2.1२.१

कल्पादाव् आत्मनस् तुल्यं सुतं प्रध्यायतस् ततः । (२।१)

kalpādāv ātmanas tulyaṃ sutaṃ pradhyāyatas tataḥ |

2.2२.२

प्रादुरासीत् प्रभोर् अङ्के कुमारो नीललोहितः ॥ (२।२)

prādurāsīt prabhor aṅke kumāro nīlalohitaḥ ||

3.1३.१

रुदन् वै सुस्वरं सो ऽथ द्रवंश् च द्विजसत्तम । (३।१)

rudan vai susvaraṃ so 'tha dravaṃś ca dvijasattama |

3.2३.२

किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह ॥ (३।२)

kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ pratyuvāca ha ||

4.1४.१

नाम देहीति तं सो ऽथ प्रत्युवाच प्रजापतिः । (४।१)

nāma dehīti taṃ so 'tha pratyuvāca prajāpatiḥ |

4.2४.२

रुद्रस् त्वं देव नाम्नासि मा रोदीर् धैर्यम् आवह । (४।२)

rudras tvaṃ deva nāmnāsi mā rodīr dhairyam āvaha |

4.3४.३

एवम् उक्तः पुनः सो ऽथ सप्तकृत्वो रुरोद वै ॥ (४।३)

evam uktaḥ punaḥ so 'tha saptakṛtvo ruroda vai ||

5.1५.१

ततो ऽन्यानि ददौ तस्मै सप्त नामानि स प्रभुः । (५।१)

tato 'nyāni dadau tasmai sapta nāmāni sa prabhuḥ |

5.2५.२

स्थानानि चैषाम् अष्टानां पत्नीः पुत्रांश् च वै विभुः ॥ (५।२)

sthānāni caiṣām aṣṭānāṃ patnīḥ putrāṃś ca vai vibhuḥ ||

6.1६.१

भवं शर्वम् अथेशानं तथा पशुपतिं द्विज । (६।१)

bhavaṃ śarvam atheśānaṃ tathā paśupatiṃ dvija |

6.2६.२

भीमम् उग्रं महादेवम् उवाच स पितामहः ॥ (६।२)

bhīmam ugraṃ mahādevam uvāca sa pitāmahaḥ ||

7.1७.१

चक्रे नामान्य् अथैतानि स्थानान्य् एषां चकार सः । (७।१)

cakre nāmāny athaitāni sthānāny eṣāṃ cakāra saḥ |

7.2७.२

सूर्यो जलं मही वायुर् वह्निर् आकाशम् एव च । (७।२)

sūryo jalaṃ mahī vāyur vahnir ākāśam eva ca |

7.3७.३

दीक्षितो ब्राह्मणः सोम इत्य् एतास् तनवः क्रमात् ॥ (७।३)

dīkṣito brāhmaṇaḥ soma ity etās tanavaḥ kramāt ||

8.1८.१

सुवर्चला तथैवोषा विकेशी चापरा शिवा । (८।१)

suvarcalā tathaivoṣā vikeśī cāparā śivā |

8.2८.२

स्वाहा दिशस् तथा दीक्षा रोहिणी च यथाक्रमम् ॥ (८।२)

svāhā diśas tathā dīkṣā rohiṇī ca yathākramam ||

9.1९.१

सूर्यादीनां नरश्रेष्ठ रुद्राद्यैर् नामभिः सह । (९।१)

sūryādīnāṃ naraśreṣṭha rudrādyair nāmabhiḥ saha |

9.2९.२

पत्न्यः स्मृता महाभाग तदपत्यानि मे शृणु ॥ (९।२)

patnyaḥ smṛtā mahābhāga tadapatyāni me śṛṇu ||

10.1१०.१

येषां सूतिप्रसूतैश् च इदम् आपूरितं जगत् ॥ (१०।१)

yeṣāṃ sūtiprasūtaiś ca idam āpūritaṃ jagat ||

11.1११.१

शनैश्चरस् तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः । (११।१)

śanaiścaras tathā śukro lohitāṅgo manojavaḥ |

11.2११.२

स्कन्दः स्वर्गो ऽथ संतानो बुधश् चानुक्रमात् सुताः ॥ (११।२)

skandaḥ svargo 'tha saṃtāno budhaś cānukramāt sutāḥ ||

12.1१२.१

एवंप्रकारो रुद्रो ऽसौ सतीं भार्याम् अविन्दत । (१२।१)

evaṃprakāro rudro 'sau satīṃ bhāryām avindata |

12.2१२.२

दक्षकोपाच्च तत्याज सा सती स्वं कलेवरम् ॥ (१२।२)

dakṣakopācca tatyāja sā satī svaṃ kalevaram ||

13.1१३.१

हिमवद्दुहिता साभून् मेनायां द्विजसत्तम । (१३।१)

himavadduhitā sābhūn menāyāṃ dvijasattama |

13.2१३.२

उपयेमे पुनश् चोमाम् अनन्यां भगवान् भवः ॥ (१३।२)

upayeme punaś comām ananyāṃ bhagavān bhavaḥ ||

14.1१४.१

देवौ धातृविधातारौ भृगोः ख्यातिर् असूयत । (१४।१)

devau dhātṛvidhātārau bhṛgoḥ khyātir asūyata |

14.2१४.२

श्रियं च देवदेवस्य पत्नी नारायणस्य या ॥ (१४।२)

śriyaṃ ca devadevasya patnī nārāyaṇasya yā ||

15.1१५.१

मैत्रेय उवाच । (१५।१)

maitreya uvāca

15.2१५.२

क्षीराब्धौ श्रीः समुत्पन्ना श्रूयते ऽमृतमन्थने । (१५।२)

kṣīrābdhau śrīḥ samutpannā śrūyate 'mṛtamanthane |

15.3१५.३

भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्नेत्य् एतद् आह कथं भवान् ॥ (१५।३)

bhṛgoḥ khyātyāṃ samutpannety etad āha kathaṃ bhavān ||

16.1१६.१

पराशर उवाच । (१६।१)

parāśara uvāca

16.2१६.२

नित्यैवैषा जगन्माता विष्णोः श्रीर् अनपायिनी । (१६।२)

nityaivaiṣā jaganmātā viṣṇoḥ śrīr anapāyinī |

16.3१६.३

यथा सर्वगतो विष्णुस् तथैवेयं द्विजोत्तम ॥ (१६।३)

yathā sarvagato viṣṇus tathaiveyaṃ dvijottama ||

17.1१७.१

अर्थो विष्णुर् इयं वाणी नीतिर् एषा नयो हरिः । (१७।१)

artho viṣṇur iyaṃ vāṇī nītir eṣā nayo hariḥ |

17.2१७.२

बोधो विष्णुर् इयं बुद्धिर् धर्मो ऽसौ सत्क्रिया त्व् इयम् ॥ (१७।२)

bodho viṣṇur iyaṃ buddhir dharmo 'sau satkriyā tv iyam ||

18.1१८.१

स्रष्टा विष्णुर् इयं सृष्टिः श्रीर् भूमिर् भूधरो हरिः । (१८।१)

sraṣṭā viṣṇur iyaṃ sṛṣṭiḥ śrīr bhūmir bhūdharo hariḥ |

18.2१८.२

संतोषो भगवांल् लक्ष्मीस् तुष्टिर् मैत्रेय शाश्वती ॥ (१८।२)

saṃtoṣo bhagavāṃl lakṣmīs tuṣṭir maitreya śāśvatī ||

19.1१९.१

इच्छा श्रीर् भगवान् कामो यज्ञो ऽसौ दक्षिणा तु सा । (१९।१)

icchā śrīr bhagavān kāmo yajño 'sau dakṣiṇā tu sā |

19.2१९.२

आज्याहुतिर् असौ देवी पुरोडाशो जनार्दनः ॥ (१९।२)

ājyāhutir asau devī puroḍāśo janārdanaḥ ||

20.1२०.१

पत्नीशाला मुने लक्ष्मीः प्राग्वंशो मधुसूदनः । (२०।१)

patnīśālā mune lakṣmīḥ prāgvaṃśo madhusūdanaḥ |

20.2२०.२

चितिर् लक्ष्मीर् हरिर् यूप इध्मा श्रीर् भगवान् कुशः ॥ (२०।२)

citir lakṣmīr harir yūpa idhmā śrīr bhagavān kuśaḥ ||

21.1२१.१

सामस्वरूपी भगवान् उद्गीतिः कमलालया । (२१।१)

sāmasvarūpī bhagavān udgītiḥ kamalālayā |

21.2२१.२

स्वाहा लक्ष्मीर् जगन्नाथो वासुदेवो हुताशनः ॥ (२१।२)

svāhā lakṣmīr jagannātho vāsudevo hutāśanaḥ ||

22.1२२.१

शंकरो भगवाञ्छौरिर् गौरी लक्ष्मीर् द्विजोत्तम । (२२।१)

śaṃkaro bhagavāñchaurir gaurī lakṣmīr dvijottama |

22.2२२.२

मैत्रेय केशवः सूर्यस् तत्प्रभा कमलालया ॥ (२२।२)

maitreya keśavaḥ sūryas tatprabhā kamalālayā ||

23.1२३.१

विष्णुः पितृगणः पद्मा स्वधा शाश्वतपुष्टिदा । (२३।१)

viṣṇuḥ pitṛgaṇaḥ padmā svadhā śāśvatapuṣṭidā |

23.2२३.२

द्यौः श्रीः सर्वात्मको विष्णुर् अवकाशो ऽतिविस्तरः ॥ (२३।२)

dyauḥ śrīḥ sarvātmako viṣṇur avakāśo 'tivistaraḥ ||

24.1२४.१

शशाङ्कः श्रीधरः कान्तिः श्रीस् तस्यैवानपायिनी । (२४।१)

śaśāṅkaḥ śrīdharaḥ kāntiḥ śrīs tasyaivānapāyinī |

24.2२४.२

धृतिर् लक्ष्मीर् जगच्चेष्टा वायुः सर्वत्रगो हरिः ॥ (२४।२)

dhṛtir lakṣmīr jagacceṣṭā vāyuḥ sarvatrago hariḥ ||

25.1२५.१

जलधिर् द्विज गोविन्दस् तद्वेला श्रीर् महामते । (२५।१)

jaladhir dvija govindas tadvelā śrīr mahāmate |

25.2२५.२

लक्ष्मीस्वरूपम् इन्द्राणी देवेन्द्रो मधुसूदनः ॥ (२५।२)

lakṣmīsvarūpam indrāṇī devendro madhusūdanaḥ ||

26.1२६.१

यमश् चक्रधरः साक्षाद् धूमोर्णा कमलालया । (२६।१)

yamaś cakradharaḥ sākṣād dhūmorṇā kamalālayā |

26.2२६.२

ऋद्धिः श्रीः श्रीधरो देवः स्वयम् एव धनेश्वरः ॥ (२६।२)

ṛddhiḥ śrīḥ śrīdharo devaḥ svayam eva dhaneśvaraḥ ||

27.1२७.१

गौरी लक्ष्मीर् महाभागा केशवो वरुणः स्वयम् । (२७।१)

gaurī lakṣmīr mahābhāgā keśavo varuṇaḥ svayam |

27.2२७.२

श्रीर् देवसेना विप्रेन्द्र देवसेनापतिर् हरिः ॥ (२७।२)

śrīr devasenā viprendra devasenāpatir hariḥ ||

28.1२८.१

अवष्टम्भो गदापाणिः शक्तिर् लक्ष्मीर् द्विजोत्तम । (२८।१)

avaṣṭambho gadāpāṇiḥ śaktir lakṣmīr dvijottama |

28.2२८.२

काष्ठा लक्ष्मीर् निमेषो ऽसौ मुहूर्तो ऽसौ कला तु सा ॥ (२८।२)

kāṣṭhā lakṣmīr nimeṣo 'sau muhūrto 'sau kalā tu sā ||

29.1२९.१

ज्योत्स्ना लक्ष्मीः प्रदीपो ऽसौ सर्वः सर्वेश्वरो हरिः । (२९।१)

jyotsnā lakṣmīḥ pradīpo 'sau sarvaḥ sarveśvaro hariḥ |

29.2२९.२

लताभूता जगन्माता श्रीर् विष्णुर् द्रुमसंस्थितिः ॥ (२९।२)

latābhūtā jaganmātā śrīr viṣṇur drumasaṃsthitiḥ ||

30.1३०.१

विभावरी श्रीर् दिवसो देवश् चक्रगदाधरः । (३०।१)

vibhāvarī śrīr divaso devaś cakragadādharaḥ |

30.2३०.२

वरप्रदो वरो विष्णुर् वधूः पद्मवनालया ॥ (३०।२)

varaprado varo viṣṇur vadhūḥ padmavanālayā ||

31.1३१.१

नदस्वरूपी भगवाञ् श्रीर् नदीरूपसंस्थिता । (३१।१)

nadasvarūpī bhagavāñ śrīr nadīrūpasaṃsthitā |

31.2३१.२

ध्वजश् च पुण्डरीकाक्षः पताका कमलालया ॥ (३१।२)

dhvajaś ca puṇḍarīkākṣaḥ patākā kamalālayā ||

32.1३२.१

तृष्णा लक्ष्मीर् जगत्स्वामी लोभो नारायणः परः । (३२।१)

tṛṣṇā lakṣmīr jagatsvāmī lobho nārāyaṇaḥ paraḥ |

32.2३२.२

रतिरागौ च धर्मज्ञ लक्ष्मीर् गोविन्द एव च ॥ (३२।२)

ratirāgau ca dharmajña lakṣmīr govinda eva ca ||

33.1३३.१

किं वात्र बहुनोक्तेन संक्षेपेणेदम् उच्यते ॥ (३३।१)

kiṃ vātra bahunoktena saṃkṣepeṇedam ucyate ||

34.1३४.१

देवतिर्यङ्मनुष्येषु पुंनाम्नि भगवान् हरिः । (३४।१)

devatiryaṅmanuṣyeṣu puṃnāmni bhagavān hariḥ |

34.2३४.२

स्त्रीनाम्नि लक्ष्मीर् मैत्रेय नानयोर् विद्यते परम् ॥ (३४।२)

strīnāmni lakṣmīr maitreya nānayor vidyate param ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 1, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit