विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 2, 10

32 of 126 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं द्वयोः । (१।२)

aśītimaṇḍalaśataṃ kāṣṭhayorantaraṃ dvayoḥ |

1.3१.३

आरोहणावरोहाभ्यां भानोरब्देन या गतिः ॥ (१।३)

ārohaṇāvarohābhyāṃ bhānorabdena yā gatiḥ ||

2.1२.१

स रथो ऽधिष्ठितो देवैर् आदित्यै ऋषिभिस्तथा । (२।१)

sa ratho 'dhiṣṭhito devair ādityai ṛṣibhistathā |

2.2२.२

गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ग्रामणीसर्पराक्षसैः ॥ (२।२)

gandharvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ ||

3.1३.१

धाता कृतस्थला चैव पुलस्त्यो वासुकिस्तथा । (३।१)

dhātā kṛtasthalā caiva pulastyo vāsukistathā |

3.2३.२

रथकृद्ग्रामणीर्हेतिस्तुम्बुरुश्चैव सप्तमः ॥ (३।२)

rathakṛdgrāmaṇīrhetistumburuścaiva saptamaḥ ||

4.1४.१

एते वसन्ति वै चैत्रे मधुमासे सदैव हि । (४।१)

ete vasanti vai caitre madhumāse sadaiva hi |

4.2४.२

मैत्रेय स्यन्दने भानोः सप्त मासाधिकारिणः ॥ (४।२)

maitreya syandane bhānoḥ sapta māsādhikāriṇaḥ ||

5.1५.१

अर्यमा पुलहश्चैव रथौजाः पुञ्जिकस्थला । (५।१)

aryamā pulahaścaiva rathaujāḥ puñjikasthalā |

5.2५.२

प्रहेतिः कच्छनीरश्च नारदश्च रथे रवेः ॥ (५।२)

prahetiḥ kacchanīraśca nāradaśca rathe raveḥ ||

6.1६.१

माधवे निवसन्त्येते शुचिसंज्ञे निबोध मे ॥ (६।१)

mādhave nivasantyete śucisaṃjñe nibodha me ||

7.1७.१

मित्रो ऽत्रिस्तक्षको रक्षः पौरुषेयो ऽथ मेनका । (७।१)

mitro 'tristakṣako rakṣaḥ pauruṣeyo 'tha menakā |

7.2७.२

हाहा रथस्वनश्चैव मैत्रेयैते वसन्ति वै ॥ (७।२)

hāhā rathasvanaścaiva maitreyaite vasanti vai ||

8.1८.१

वरुणो वसिष्ठो रम्भा सहजन्या हुहू रथः । (८।१)

varuṇo vasiṣṭho rambhā sahajanyā huhū rathaḥ |

8.2८.२

रथचित्रस् तथा शुक्रे वसन्त्याषाढसंज्ञिते ॥ (८।२)

rathacitras tathā śukre vasantyāṣāḍhasaṃjñite ||

9.1९.१

इन्द्रो विश्वावसुः स्रोत एलापत्रस्तथाङ्गिराः । (९।१)

indro viśvāvasuḥ srota elāpatrastathāṅgirāḥ |

9.2९.२

प्रम्लोचा च नभस्येते सर्पश्चार्के वसन्ति वै ॥ (९।२)

pramlocā ca nabhasyete sarpaścārke vasanti vai ||

10.1१०.१

विवस्वानुग्रसेनश्च भृगुरापूरणस् तथा । (१०।१)

vivasvānugrasenaśca bhṛgurāpūraṇas tathā |

10.2१०.२

उम्लोचा शङ्खपालश्च व्याघ्रो भाद्रपदे तथा ॥ (१०।२)

umlocā śaṅkhapālaśca vyāghro bhādrapade tathā ||

11.1११.१

पूषा च सुरुचिर्वातो गौतमो ऽथ धनंजयः । (११।१)

pūṣā ca surucirvāto gautamo 'tha dhanaṃjayaḥ |

11.2११.२

सुषेणो ऽन्यो घृताची च वसन्त्याश्वयुजे रवौ ॥ (११।२)

suṣeṇo 'nyo ghṛtācī ca vasantyāśvayuje ravau ||

12.1१२.१

विश्वावसुर्भरद्वाजः पर्जन्यैरावतौ तथा । (१२।१)

viśvāvasurbharadvājaḥ parjanyairāvatau tathā |

12.2१२.२

विश्वाची सेनजिच्चापि कार्त्तिके चाधिकारिणः ॥ (१२।२)

viśvācī senajiccāpi kārttike cādhikāriṇaḥ ||

13.1१३.१

अंशुकाश्यपतार्क्ष्यास्तु महापद्मस्तथोर्वशी । (१३।१)

aṃśukāśyapatārkṣyāstu mahāpadmastathorvaśī |

13.2१३.२

चित्रसेनस्तथा विद्युन्मार्गशीर्षाधिकारिणः ॥ (१३।२)

citrasenastathā vidyunmārgaśīrṣādhikāriṇaḥ ||

14.1१४.१

क्रतुर्भगस्तथोर्णायुः स्फूर्जः कर्कोटकस्तथा । (१४।१)

kraturbhagastathorṇāyuḥ sphūrjaḥ karkoṭakastathā |

14.2१४.२

अरिष्टनेमिश्चैवान्या पूर्वचित्तिर्वराप्सराः ॥ (१४।२)

ariṣṭanemiścaivānyā pūrvacittirvarāpsarāḥ ||

15.1१५.१

पौषमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले । (१५।१)

pauṣamāse vasantyete sapta bhāskaramaṇḍale |

15.2१५.२

लोकप्रकाशनार्थाय विप्रवर्याधिकारिणः ॥ (१५।२)

lokaprakāśanārthāya vipravaryādhikāriṇaḥ ||

16.1१६.१

त्वष्टा च जमदग्निश्च कम्बलो ऽथ तिलोत्तमा । (१६।१)

tvaṣṭā ca jamadagniśca kambalo 'tha tilottamā |

16.2१६.२

ब्रह्मापेतो ऽथ ऋतजिद्धृतराष्ट्रश्च सप्तमः ॥ (१६।२)

brahmāpeto 'tha ṛtajiddhṛtarāṣṭraśca saptamaḥ ||

17.1१७.१

माघमासे वसन्त्येते सप्त मैत्रेय भास्करे । (१७।१)

māghamāse vasantyete sapta maitreya bhāskare |

17.2१७.२

श्रूयतां चापरे सूर्ये फाल्गुने निवसन्ति ये ॥ (१७।२)

śrūyatāṃ cāpare sūrye phālgune nivasanti ye ||

18.1१८.१

विष्णुर् अश्वतरो रम्भा सूर्यवर्चाश्च सत्यजित् । (१८।१)

viṣṇur aśvataro rambhā sūryavarcāśca satyajit |

18.2१८.२

विश्वामित्रस्तथा रक्षो यज्ञोपेतो महामुने ॥ (१८।२)

viśvāmitrastathā rakṣo yajñopeto mahāmune ||

19.1१९.१

मासेष्वेतेषु मैत्रेय वसन्त्येते तु सप्तकाः । (१९।१)

māseṣveteṣu maitreya vasantyete tu saptakāḥ |

19.2१९.२

सवितुर्मण्डले ब्रह्मन् विष्णुशक्त्युपबृंहिताः ॥ (१९।२)

saviturmaṇḍale brahman viṣṇuśaktyupabṛṃhitāḥ ||

20.1२०.१

स्तुवन्ति मुनयः सूर्यं गन्धर्वैर्गीयते पुरः । (२०।१)

stuvanti munayaḥ sūryaṃ gandharvairgīyate puraḥ |

20.2२०.२

नृत्यन्त्यप्सरसो यान्ति सूर्यस्यानु निशाचराः ॥ (२०।२)

nṛtyantyapsaraso yānti sūryasyānu niśācarāḥ ||

21.1२१.१

वहन्ति पन्नगा यक्षैः क्रियते ऽभीषुसंग्रहः ॥ (२१।१)

vahanti pannagā yakṣaiḥ kriyate 'bhīṣusaṃgrahaḥ ||

22.1२२.१

वालखिल्यास्तथैवैनं परिवार्य समासते ॥ (२२।१)

vālakhilyāstathaivainaṃ parivārya samāsate ||

23.1२३.१

सो ऽयं सप्तगणः सूर्यमण्डले मुनिसत्तम । (२३।१)

so 'yaṃ saptagaṇaḥ sūryamaṇḍale munisattama |

23.2२३.२

हिमोष्णवारिवृष्टीनां हेतुः स्वसमयं गतः ॥ (२३।२)

himoṣṇavārivṛṣṭīnāṃ hetuḥ svasamayaṃ gataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 2, 10

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit