ViPur, 2, 10
Select a line for its word-by-word analysis.
स रथो ऽधिष्ठितो देवैर् आदित्यै ऋषिभिस्तथा । (२।१)
sa ratho 'dhiṣṭhito devair ādityai ṛṣibhistathā |
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ग्रामणीसर्पराक्षसैः ॥ (२।२)
gandharvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ ||
रथकृद्ग्रामणीर्हेतिस्तुम्बुरुश्चैव सप्तमः ॥ (३।२)
rathakṛdgrāmaṇīrhetistumburuścaiva saptamaḥ ||
मैत्रेय स्यन्दने भानोः सप्त मासाधिकारिणः ॥ (४।२)
maitreya syandane bhānoḥ sapta māsādhikāriṇaḥ ||
मित्रो ऽत्रिस्तक्षको रक्षः पौरुषेयो ऽथ मेनका । (७।१)
mitro 'tristakṣako rakṣaḥ pauruṣeyo 'tha menakā |
रथचित्रस् तथा शुक्रे वसन्त्याषाढसंज्ञिते ॥ (८।२)
rathacitras tathā śukre vasantyāṣāḍhasaṃjñite ||
इन्द्रो विश्वावसुः स्रोत एलापत्रस्तथाङ्गिराः । (९।१)
indro viśvāvasuḥ srota elāpatrastathāṅgirāḥ |
प्रम्लोचा च नभस्येते सर्पश्चार्के वसन्ति वै ॥ (९।२)
pramlocā ca nabhasyete sarpaścārke vasanti vai ||
उम्लोचा शङ्खपालश्च व्याघ्रो भाद्रपदे तथा ॥ (१०।२)
umlocā śaṅkhapālaśca vyāghro bhādrapade tathā ||
सुषेणो ऽन्यो घृताची च वसन्त्याश्वयुजे रवौ ॥ (११।२)
suṣeṇo 'nyo ghṛtācī ca vasantyāśvayuje ravau ||
विश्वावसुर्भरद्वाजः पर्जन्यैरावतौ तथा । (१२।१)
viśvāvasurbharadvājaḥ parjanyairāvatau tathā |
विश्वाची सेनजिच्चापि कार्त्तिके चाधिकारिणः ॥ (१२।२)
viśvācī senajiccāpi kārttike cādhikāriṇaḥ ||
अंशुकाश्यपतार्क्ष्यास्तु महापद्मस्तथोर्वशी । (१३।१)
aṃśukāśyapatārkṣyāstu mahāpadmastathorvaśī |
चित्रसेनस्तथा विद्युन्मार्गशीर्षाधिकारिणः ॥ (१३।२)
citrasenastathā vidyunmārgaśīrṣādhikāriṇaḥ ||
क्रतुर्भगस्तथोर्णायुः स्फूर्जः कर्कोटकस्तथा । (१४।१)
kraturbhagastathorṇāyuḥ sphūrjaḥ karkoṭakastathā |
अरिष्टनेमिश्चैवान्या पूर्वचित्तिर्वराप्सराः ॥ (१४।२)
ariṣṭanemiścaivānyā pūrvacittirvarāpsarāḥ ||
त्वष्टा च जमदग्निश्च कम्बलो ऽथ तिलोत्तमा । (१६।१)
tvaṣṭā ca jamadagniśca kambalo 'tha tilottamā |
ब्रह्मापेतो ऽथ ऋतजिद्धृतराष्ट्रश्च सप्तमः ॥ (१६।२)
brahmāpeto 'tha ṛtajiddhṛtarāṣṭraśca saptamaḥ ||
माघमासे वसन्त्येते सप्त मैत्रेय भास्करे । (१७।१)
māghamāse vasantyete sapta maitreya bhāskare |
श्रूयतां चापरे सूर्ये फाल्गुने निवसन्ति ये ॥ (१७।२)
śrūyatāṃ cāpare sūrye phālgune nivasanti ye ||
विष्णुर् अश्वतरो रम्भा सूर्यवर्चाश्च सत्यजित् । (१८।१)
viṣṇur aśvataro rambhā sūryavarcāśca satyajit |
विश्वामित्रस्तथा रक्षो यज्ञोपेतो महामुने ॥ (१८।२)
viśvāmitrastathā rakṣo yajñopeto mahāmune ||
मासेष्वेतेषु मैत्रेय वसन्त्येते तु सप्तकाः । (१९।१)
māseṣveteṣu maitreya vasantyete tu saptakāḥ |
सवितुर्मण्डले ब्रह्मन् विष्णुशक्त्युपबृंहिताः ॥ (१९।२)
saviturmaṇḍale brahman viṣṇuśaktyupabṛṃhitāḥ ||
स्तुवन्ति मुनयः सूर्यं गन्धर्वैर्गीयते पुरः । (२०।१)
stuvanti munayaḥ sūryaṃ gandharvairgīyate puraḥ |
नृत्यन्त्यप्सरसो यान्ति सूर्यस्यानु निशाचराः ॥ (२०।२)
nṛtyantyapsaraso yānti sūryasyānu niśācarāḥ ||
वहन्ति पन्नगा यक्षैः क्रियते ऽभीषुसंग्रहः ॥ (२१।१)
vahanti pannagā yakṣaiḥ kriyate 'bhīṣusaṃgrahaḥ ||
हिमोष्णवारिवृष्टीनां हेतुः स्वसमयं गतः ॥ (२३।२)
himoṣṇavārivṛṣṭīnāṃ hetuḥ svasamayaṃ gataḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.