ViPur, 1, 20
Select a line for its word-by-word analysis.
एवं संचिन्तयन् विष्णुम् अभेदेनात्मनो द्विज । (१।२)
evaṃ saṃcintayan viṣṇum abhedenātmano dvija |
तन्मयत्वम् अवापाग्र्यं मेने चात्मानम् अच्युतम् ॥ (१।३)
tanmayatvam avāpāgryaṃ mene cātmānam acyutam ||
तस्य तद्भावनायोगात् क्षीणपापस्य वै क्रमात् । (३।१)
tasya tadbhāvanāyogāt kṣīṇapāpasya vai kramāt |
शुद्धे ऽन्तःकरणे विष्णुस् तस्थौ ज्ञानमयो ऽच्युतः ॥ (३।२)
śuddhe 'ntaḥkaraṇe viṣṇus tasthau jñānamayo 'cyutaḥ ||
योगप्रभावात् प्रह्लादे जाते विष्णुमये ऽसुरे । (४।१)
yogaprabhāvāt prahlāde jāte viṣṇumaye 'sure |
चलत्य् उरगबन्धैस् तैर् मैत्रेय त्रुटितं क्षणात् ॥ (४।२)
calaty uragabandhais tair maitreya truṭitaṃ kṣaṇāt ||
भ्रान्तग्राहगणः सोर्मिर् ययौ क्षोभं महार्णवः । (५।१)
bhrāntagrāhagaṇaḥ sormir yayau kṣobhaṃ mahārṇavaḥ |
स च तं शैलसंघातं दैत्यैर् न्यस्तम् अथोपरि । (६।१)
sa ca taṃ śailasaṃghātaṃ daityair nyastam athopari |
प्रक्षिप्य तस्मात् सलिलान् निश्चक्राम महामतिः ॥ (६।२)
prakṣipya tasmāt salilān niścakrāma mahāmatiḥ ||
प्रह्लादो ऽस्मीति सस्मार पुनर् आत्मानम् आत्मना ॥ (७।२)
prahlādo 'smīti sasmāra punar ātmānam ātmanā ||
तुष्टाव च पुनर् धीमान् अनादिं पुरुषोत्तमम् । (८।१)
tuṣṭāva ca punar dhīmān anādiṃ puruṣottamam |
ॐ नमः परमार्थार्थ स्थूलसूक्ष्म क्षराक्षर । (९।२)
oṃ namaḥ paramārthārtha sthūlasūkṣma kṣarākṣara |
गुणाञ्जन गुणाधार निर्गुणात्मन् गुणस्थित । (१०।१)
guṇāñjana guṇādhāra nirguṇātman guṇasthita |
मूर्तामूर्त महामूर्ते सूक्ष्ममूर्ते स्फुटास्फुट ॥ (१०।२)
mūrtāmūrta mahāmūrte sūkṣmamūrte sphuṭāsphuṭa ||
नित्यानित्य प्रपञ्चात्मन् निष्प्रपञ्चामलाश्रय । (१२।१)
nityānitya prapañcātman niṣprapañcāmalāśraya |
यः स्थूलसूक्ष्मः प्रकटप्रकाशो यः सर्वभूतो न च सर्वभूतः । (१३।१)
yaḥ sthūlasūkṣmaḥ prakaṭaprakāśo yaḥ sarvabhūto na ca sarvabhūtaḥ |
विश्वं यतश् चैतद् अविश्वहेतोर् नमो ऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥ (१३।२)
viśvaṃ yataś caitad aviśvahetor namo 'stu tasmai puruṣottamāya ||
तस्य तच्चेतसो देवः स्तुतिम् इत्थं प्रकुर्वतः । (१४।२)
tasya taccetaso devaḥ stutim itthaṃ prakurvataḥ |
ससंभ्रमस् तम् आलोक्य समुत्थायाकुलाक्षरम् । (१५।१)
sasaṃbhramas tam ālokya samutthāyākulākṣaram |
नमो ऽस्तु विष्णव इत्येतद् व्याजहारासकृद् द्विज ॥ (१५।२)
namo 'stu viṣṇava ityetad vyājahārāsakṛd dvija ||
कुर्वतस् ते प्रसन्नो ऽहं भक्तिम् अव्यभिचारिणीम् । (१७।२)
kurvatas te prasanno 'haṃ bhaktim avyabhicāriṇīm |
यथाभिलषितो मत्तः प्रह्लाद व्रियतां वरः ॥ (१७।३)
yathābhilaṣito mattaḥ prahlāda vriyatāṃ varaḥ ||
तेषु तेष्वच्युता भक्तिर् अच्युतास्तु सदा त्वयि ॥ (१८।३)
teṣu teṣvacyutā bhaktir acyutāstu sadā tvayi ||
त्वाम् अनुस्मरतः सा मे हृदयान्मापसर्पतु ॥ (१९।२)
tvām anusmarataḥ sā me hṛdayānmāpasarpatu ||
मयि भक्तिस् तवास्त्येव भूयो ऽप्येवं भविष्यति । (२०।२)
mayi bhaktis tavāstyeva bhūyo 'pyevaṃ bhaviṣyati |
वरश्च मत्तः प्रह्लाद व्रियतां यस्तवेप्सितः ॥ (२०।३)
varaśca mattaḥ prahlāda vriyatāṃ yastavepsitaḥ ||
मयि द्वेषानुबन्धो ऽभूत् संस्तुतावुद्यते तव । (२१।२)
mayi dveṣānubandho 'bhūt saṃstutāvudyate tava |
मत्पितुस् तत्कृतं पापं देव तस्य प्रणश्यतु ॥ (२१।३)
matpitus tatkṛtaṃ pāpaṃ deva tasya praṇaśyatu ||
शस्त्राणि पातितान्य् अङ्गे क्षिप्तो यच्चाग्निसंहतौ । (२२।१)
śastrāṇi pātitāny aṅge kṣipto yaccāgnisaṃhatau |
दंशितश् चोरगैर् दत्तं यद् विषं मम भोजने ॥ (२२।२)
daṃśitaś coragair dattaṃ yad viṣaṃ mama bhojane ||
बद्ध्वा समुद्रे यत् क्षिप्तो यच्चितो ऽस्मि शिलोच्चयैः । (२३।१)
baddhvā samudre yat kṣipto yaccito 'smi śiloccayaiḥ |
अन्यानि चाप्य् असाधूनि यानि पित्रा कृतानि मे ॥ (२३।२)
anyāni cāpy asādhūni yāni pitrā kṛtāni me ||
त्वयि भक्तिमतो द्वेषाद् अघं तत्संभवं च यत् । (२४।१)
tvayi bhaktimato dveṣād aghaṃ tatsaṃbhavaṃ ca yat |
त्वत्प्रसादात् प्रभो सद्यस् तेन मुच्येत मे पिता ॥ (२४।२)
tvatprasādāt prabho sadyas tena mucyeta me pitā ||
प्रह्लाद सर्वम् एतत् ते मत्प्रसादाद् भविष्यति । (२५।२)
prahlāda sarvam etat te matprasādād bhaviṣyati |
अन्यं च ते वरं दद्मि व्रियताम् असुरात्मज ॥ (२५।३)
anyaṃ ca te varaṃ dadmi vriyatām asurātmaja ||
कृतकृत्यो ऽस्मि भगवन् वरेणानेन यत् त्वयि । (२६।२)
kṛtakṛtyo 'smi bhagavan vareṇānena yat tvayi |
भवित्री त्वत्प्रसादेन भक्तिर् अव्यभिचारिणी ॥ (२६।३)
bhavitrī tvatprasādena bhaktir avyabhicāriṇī ||
धर्मार्थकामैः किं तस्य मुक्तिस् तस्य करे स्थिता । (२७।१)
dharmārthakāmaiḥ kiṃ tasya muktis tasya kare sthitā |
समस्तजगतां मूले यस्य भक्तिः स्थिरा त्वयि ॥ (२७।२)
samastajagatāṃ mūle yasya bhaktiḥ sthirā tvayi ||
यथा ते निश्चलं चेतो मयि भक्तिसमन्वितम् । (२८।२)
yathā te niścalaṃ ceto mayi bhaktisamanvitam |
तथा त्वं मत्प्रसादेन निर्वाणं परम् आप्स्यसि ॥ (२८।३)
tathā tvaṃ matprasādena nirvāṇaṃ param āpsyasi ||
इत्य् उक्त्वान्तर्दधे विष्णुस् तस्य मैत्रेय पश्यतः । (२९।२)
ity uktvāntardadhe viṣṇus tasya maitreya paśyataḥ |
तं पिता मूर्ध्न्युपाघ्राय परिष्वज्य च पीडितम् । (३०।१)
taṃ pitā mūrdhnyupāghrāya pariṣvajya ca pīḍitam |
जीवसीत्य् आह वत्सेति बाष्पार्द्रनयनो द्विज ॥ (३०।२)
jīvasīty āha vatseti bāṣpārdranayano dvija ||
प्रीतिमांश्चाभवत् तस्मिन्न् अनुतापी महासुरः । (३१।१)
prītimāṃścābhavat tasminn anutāpī mahāsuraḥ |
गुरुपित्रोश् चकारैवं शुश्रूषां सो ऽपि धर्मवित् ॥ (३१।२)
gurupitroś cakāraivaṃ śuśrūṣāṃ so 'pi dharmavit ||
विष्णुना सो ऽपि दैत्यानां मैत्रेयाभूत् पतिस् ततः ॥ (३२।२)
viṣṇunā so 'pi daityānāṃ maitreyābhūt patis tataḥ ||
तद्राज्यभूतिं सम्प्राप्य कर्मशुद्धिकरीं द्विज । (३३।१)
tadrājyabhūtiṃ samprāpya karmaśuddhikarīṃ dvija |
पुत्रपौत्रांश्च सुबहून् अवाप्यैश्वर्यम् एव च ॥ (३३।२)
putrapautrāṃśca subahūn avāpyaiśvaryam eva ca ||
तदासौ भगवद्ध्यानात् परं निर्वाणम् आप्तवान् ॥ (३४।२)
tadāsau bhagavaddhyānāt paraṃ nirvāṇam āptavān ||
एवंप्रभावो दैत्यो ऽसौ मैत्रेयासीन् महामतिः । (३५।१)
evaṃprabhāvo daityo 'sau maitreyāsīn mahāmatiḥ |
प्रह्लादो भगवद्भक्तो यं त्वं माम् अनुपृच्छसि ॥ (३५।२)
prahlādo bhagavadbhakto yaṃ tvaṃ mām anupṛcchasi ||
यस्त्वेतच्चरितं तस्य प्रह्लादस्य महात्मनः । (३६।१)
yastvetaccaritaṃ tasya prahlādasya mahātmanaḥ |
शृणोति तस्य पापानि सद्यो गच्छन्ति संक्षयम् ॥ (३६।२)
śṛṇoti tasya pāpāni sadyo gacchanti saṃkṣayam ||
शृण्वन् पठंश्च मैत्रेय व्यपोहति न संशयः ॥ (३७।२)
śṛṇvan paṭhaṃśca maitreya vyapohati na saṃśayaḥ ||
पौर्णमास्याम् अमावास्याम् अष्टम्याम् अथवा पठन् । (३८।१)
paurṇamāsyām amāvāsyām aṣṭamyām athavā paṭhan |
द्वादश्यां वा तद् आप्नोति गोप्रदानफलं द्विज ॥ (३८।२)
dvādaśyāṃ vā tad āpnoti gopradānaphalaṃ dvija ||
प्रह्लादं सकलापत्सु यथा रक्षितवान् हरिः । (३९।१)
prahlādaṃ sakalāpatsu yathā rakṣitavān hariḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.