विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 1, 20

20 of 126 · 90 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

एवं संचिन्तयन् विष्णुम् अभेदेनात्मनो द्विज । (१।२)

evaṃ saṃcintayan viṣṇum abhedenātmano dvija |

1.3१.३

तन्मयत्वम् अवापाग्र्यं मेने चात्मानम् अच्युतम् ॥ (१।३)

tanmayatvam avāpāgryaṃ mene cātmānam acyutam ||

2.1२.१

विसस्मार तथात्मानं नान्यत् किंचिद् अजानत । (२।१)

visasmāra tathātmānaṃ nānyat kiṃcid ajānata |

2.2२.२

अहम् एवाव्ययो ऽनन्तः परमात्मेत्यचिन्तयत् ॥ (२।२)

aham evāvyayo 'nantaḥ paramātmetyacintayat ||

3.1३.१

तस्य तद्भावनायोगात् क्षीणपापस्य वै क्रमात् । (३।१)

tasya tadbhāvanāyogāt kṣīṇapāpasya vai kramāt |

3.2३.२

शुद्धे ऽन्तःकरणे विष्णुस् तस्थौ ज्ञानमयो ऽच्युतः ॥ (३।२)

śuddhe 'ntaḥkaraṇe viṣṇus tasthau jñānamayo 'cyutaḥ ||

4.1४.१

योगप्रभावात् प्रह्लादे जाते विष्णुमये ऽसुरे । (४।१)

yogaprabhāvāt prahlāde jāte viṣṇumaye 'sure |

4.2४.२

चलत्य् उरगबन्धैस् तैर् मैत्रेय त्रुटितं क्षणात् ॥ (४।२)

calaty uragabandhais tair maitreya truṭitaṃ kṣaṇāt ||

5.1५.१

भ्रान्तग्राहगणः सोर्मिर् ययौ क्षोभं महार्णवः । (५।१)

bhrāntagrāhagaṇaḥ sormir yayau kṣobhaṃ mahārṇavaḥ |

5.2५.२

चचाल च मही सर्वा सशैलवनकानना ॥ (५।२)

cacāla ca mahī sarvā saśailavanakānanā ||

6.1६.१

स च तं शैलसंघातं दैत्यैर् न्यस्तम् अथोपरि । (६।१)

sa ca taṃ śailasaṃghātaṃ daityair nyastam athopari |

6.2६.२

प्रक्षिप्य तस्मात् सलिलान् निश्चक्राम महामतिः ॥ (६।२)

prakṣipya tasmāt salilān niścakrāma mahāmatiḥ ||

7.1७.१

दृष्ट्वा च स जगद् भूयो गगनाद्युपलक्षणम् । (७।१)

dṛṣṭvā ca sa jagad bhūyo gaganādyupalakṣaṇam |

7.2७.२

प्रह्लादो ऽस्मीति सस्मार पुनर् आत्मानम् आत्मना ॥ (७।२)

prahlādo 'smīti sasmāra punar ātmānam ātmanā ||

8.1८.१

तुष्टाव च पुनर् धीमान् अनादिं पुरुषोत्तमम् । (८।१)

tuṣṭāva ca punar dhīmān anādiṃ puruṣottamam |

8.2८.२

एकाग्रमतिर् अव्यग्रो यतवाक्कायमानसः ॥ (८।२)

ekāgramatir avyagro yatavākkāyamānasaḥ ||

9.1९.१

प्रह्लाद उवाच । (९।१)

prahlāda uvāca

9.2९.२

ॐ नमः परमार्थार्थ स्थूलसूक्ष्म क्षराक्षर । (९।२)

oṃ namaḥ paramārthārtha sthūlasūkṣma kṣarākṣara |

9.3९.३

व्यक्ताव्यक्तकलातीत सकलेश निरञ्जन ॥ (९।३)

vyaktāvyaktakalātīta sakaleśa nirañjana ||

10.1१०.१

गुणाञ्जन गुणाधार निर्गुणात्मन् गुणस्थित । (१०।१)

guṇāñjana guṇādhāra nirguṇātman guṇasthita |

10.2१०.२

मूर्तामूर्त महामूर्ते सूक्ष्ममूर्ते स्फुटास्फुट ॥ (१०।२)

mūrtāmūrta mahāmūrte sūkṣmamūrte sphuṭāsphuṭa ||

11.1११.१

करालसौम्यरूपात्मन् विद्याविद्यामयाच्युत । (११।१)

karālasaumyarūpātman vidyāvidyāmayācyuta |

11.2११.२

सदसद्रूपसद्भाव सदसद्भावभावन ॥ (११।२)

sadasadrūpasadbhāva sadasadbhāvabhāvana ||

12.1१२.१

नित्यानित्य प्रपञ्चात्मन् निष्प्रपञ्चामलाश्रय । (१२।१)

nityānitya prapañcātman niṣprapañcāmalāśraya |

12.2१२.२

एकानेक नमस्तुभ्यं वासुदेवादिकारण ॥ (१२।२)

ekāneka namastubhyaṃ vāsudevādikāraṇa ||

13.1१३.१

यः स्थूलसूक्ष्मः प्रकटप्रकाशो यः सर्वभूतो न च सर्वभूतः । (१३।१)

yaḥ sthūlasūkṣmaḥ prakaṭaprakāśo yaḥ sarvabhūto na ca sarvabhūtaḥ |

13.2१३.२

विश्वं यतश् चैतद् अविश्वहेतोर् नमो ऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥ (१३।२)

viśvaṃ yataś caitad aviśvahetor namo 'stu tasmai puruṣottamāya ||

14.1१४.१

पराशर उवाच । (१४।१)

parāśara uvāca

14.2१४.२

तस्य तच्चेतसो देवः स्तुतिम् इत्थं प्रकुर्वतः । (१४।२)

tasya taccetaso devaḥ stutim itthaṃ prakurvataḥ |

14.3१४.३

आविर्बभूव भगवान् पीताम्बरधरो हरिः ॥ (१४।३)

āvirbabhūva bhagavān pītāmbaradharo hariḥ ||

15.1१५.१

ससंभ्रमस् तम् आलोक्य समुत्थायाकुलाक्षरम् । (१५।१)

sasaṃbhramas tam ālokya samutthāyākulākṣaram |

15.2१५.२

नमो ऽस्तु विष्णव इत्येतद् व्याजहारासकृद् द्विज ॥ (१५।२)

namo 'stu viṣṇava ityetad vyājahārāsakṛd dvija ||

16.1१६.१

प्रह्लाद उवाच । (१६।१)

prahlāda uvāca

16.2१६.२

देव प्रपन्नार्तिहर प्रसादं कुरु केशव । (१६।२)

deva prapannārtihara prasādaṃ kuru keśava |

16.3१६.३

अवलोकनदानेन भूयो मां पावयाव्यय ॥ (१६।३)

avalokanadānena bhūyo māṃ pāvayāvyaya ||

17.1१७.१

श्रीभगवान् उवाच । (१७।१)

śrībhagavān uvāca

17.2१७.२

कुर्वतस् ते प्रसन्नो ऽहं भक्तिम् अव्यभिचारिणीम् । (१७।२)

kurvatas te prasanno 'haṃ bhaktim avyabhicāriṇīm |

17.3१७.३

यथाभिलषितो मत्तः प्रह्लाद व्रियतां वरः ॥ (१७।३)

yathābhilaṣito mattaḥ prahlāda vriyatāṃ varaḥ ||

18.1१८.१

प्रह्लाद उवाच । (१८।१)

prahlāda uvāca

18.2१८.२

नाथ योनिसहस्रेषु येषु येषु व्रजाम्यहम् । (१८।२)

nātha yonisahasreṣu yeṣu yeṣu vrajāmyaham |

18.3१८.३

तेषु तेष्वच्युता भक्तिर् अच्युतास्तु सदा त्वयि ॥ (१८।३)

teṣu teṣvacyutā bhaktir acyutāstu sadā tvayi ||

19.1१९.१

या प्रीतिर् अविवेकानां विषयेष्व् अनपायिनी । (१९।१)

yā prītir avivekānāṃ viṣayeṣv anapāyinī |

19.2१९.२

त्वाम् अनुस्मरतः सा मे हृदयान्मापसर्पतु ॥ (१९।२)

tvām anusmarataḥ sā me hṛdayānmāpasarpatu ||

20.1२०.१

श्रीभगवान् उवाच । (२०।१)

śrībhagavān uvāca

20.2२०.२

मयि भक्तिस् तवास्त्येव भूयो ऽप्येवं भविष्यति । (२०।२)

mayi bhaktis tavāstyeva bhūyo 'pyevaṃ bhaviṣyati |

20.3२०.३

वरश्च मत्तः प्रह्लाद व्रियतां यस्तवेप्सितः ॥ (२०।३)

varaśca mattaḥ prahlāda vriyatāṃ yastavepsitaḥ ||

21.1२१.१

प्रह्लाद उवाच । (२१।१)

prahlāda uvāca

21.2२१.२

मयि द्वेषानुबन्धो ऽभूत् संस्तुतावुद्यते तव । (२१।२)

mayi dveṣānubandho 'bhūt saṃstutāvudyate tava |

21.3२१.३

मत्पितुस् तत्कृतं पापं देव तस्य प्रणश्यतु ॥ (२१।३)

matpitus tatkṛtaṃ pāpaṃ deva tasya praṇaśyatu ||

22.1२२.१

शस्त्राणि पातितान्य् अङ्गे क्षिप्तो यच्चाग्निसंहतौ । (२२।१)

śastrāṇi pātitāny aṅge kṣipto yaccāgnisaṃhatau |

22.2२२.२

दंशितश् चोरगैर् दत्तं यद् विषं मम भोजने ॥ (२२।२)

daṃśitaś coragair dattaṃ yad viṣaṃ mama bhojane ||

23.1२३.१

बद्ध्वा समुद्रे यत् क्षिप्तो यच्चितो ऽस्मि शिलोच्चयैः । (२३।१)

baddhvā samudre yat kṣipto yaccito 'smi śiloccayaiḥ |

23.2२३.२

अन्यानि चाप्य् असाधूनि यानि पित्रा कृतानि मे ॥ (२३।२)

anyāni cāpy asādhūni yāni pitrā kṛtāni me ||

24.1२४.१

त्वयि भक्तिमतो द्वेषाद् अघं तत्संभवं च यत् । (२४।१)

tvayi bhaktimato dveṣād aghaṃ tatsaṃbhavaṃ ca yat |

24.2२४.२

त्वत्प्रसादात् प्रभो सद्यस् तेन मुच्येत मे पिता ॥ (२४।२)

tvatprasādāt prabho sadyas tena mucyeta me pitā ||

25.1२५.१

श्रीभगवान् उवाच । (२५।१)

śrībhagavān uvāca

25.2२५.२

प्रह्लाद सर्वम् एतत् ते मत्प्रसादाद् भविष्यति । (२५।२)

prahlāda sarvam etat te matprasādād bhaviṣyati |

25.3२५.३

अन्यं च ते वरं दद्मि व्रियताम् असुरात्मज ॥ (२५।३)

anyaṃ ca te varaṃ dadmi vriyatām asurātmaja ||

26.1२६.१

प्रह्लाद उवाच । (२६।१)

prahlāda uvāca

26.2२६.२

कृतकृत्यो ऽस्मि भगवन् वरेणानेन यत् त्वयि । (२६।२)

kṛtakṛtyo 'smi bhagavan vareṇānena yat tvayi |

26.3२६.३

भवित्री त्वत्प्रसादेन भक्तिर् अव्यभिचारिणी ॥ (२६।३)

bhavitrī tvatprasādena bhaktir avyabhicāriṇī ||

27.1२७.१

धर्मार्थकामैः किं तस्य मुक्तिस् तस्य करे स्थिता । (२७।१)

dharmārthakāmaiḥ kiṃ tasya muktis tasya kare sthitā |

27.2२७.२

समस्तजगतां मूले यस्य भक्तिः स्थिरा त्वयि ॥ (२७।२)

samastajagatāṃ mūle yasya bhaktiḥ sthirā tvayi ||

28.1२८.१

श्रीभगवान् उवाच । (२८।१)

śrībhagavān uvāca

28.2२८.२

यथा ते निश्चलं चेतो मयि भक्तिसमन्वितम् । (२८।२)

yathā te niścalaṃ ceto mayi bhaktisamanvitam |

28.3२८.३

तथा त्वं मत्प्रसादेन निर्वाणं परम् आप्स्यसि ॥ (२८।३)

tathā tvaṃ matprasādena nirvāṇaṃ param āpsyasi ||

29.1२९.१

पराशर उवाच । (२९।१)

parāśara uvāca

29.2२९.२

इत्य् उक्त्वान्तर्दधे विष्णुस् तस्य मैत्रेय पश्यतः । (२९।२)

ity uktvāntardadhe viṣṇus tasya maitreya paśyataḥ |

29.3२९.३

स चापि पुनर् आगम्य ववन्दे चरणौ पितुः ॥ (२९।३)

sa cāpi punar āgamya vavande caraṇau pituḥ ||

30.1३०.१

तं पिता मूर्ध्न्युपाघ्राय परिष्वज्य च पीडितम् । (३०।१)

taṃ pitā mūrdhnyupāghrāya pariṣvajya ca pīḍitam |

30.2३०.२

जीवसीत्य् आह वत्सेति बाष्पार्द्रनयनो द्विज ॥ (३०।२)

jīvasīty āha vatseti bāṣpārdranayano dvija ||

31.1३१.१

प्रीतिमांश्चाभवत् तस्मिन्न् अनुतापी महासुरः । (३१।१)

prītimāṃścābhavat tasminn anutāpī mahāsuraḥ |

31.2३१.२

गुरुपित्रोश् चकारैवं शुश्रूषां सो ऽपि धर्मवित् ॥ (३१।२)

gurupitroś cakāraivaṃ śuśrūṣāṃ so 'pi dharmavit ||

32.1३२.१

पितर्युपरतिं नीते नरसिंहस्वरूपिणा । (३२।१)

pitaryuparatiṃ nīte narasiṃhasvarūpiṇā |

32.2३२.२

विष्णुना सो ऽपि दैत्यानां मैत्रेयाभूत् पतिस् ततः ॥ (३२।२)

viṣṇunā so 'pi daityānāṃ maitreyābhūt patis tataḥ ||

33.1३३.१

तद्राज्यभूतिं सम्प्राप्य कर्मशुद्धिकरीं द्विज । (३३।१)

tadrājyabhūtiṃ samprāpya karmaśuddhikarīṃ dvija |

33.2३३.२

पुत्रपौत्रांश्च सुबहून् अवाप्यैश्वर्यम् एव च ॥ (३३।२)

putrapautrāṃśca subahūn avāpyaiśvaryam eva ca ||

34.1३४.१

क्षीणाधिकारः स यदा पुण्यपापविवर्जितः । (३४।१)

kṣīṇādhikāraḥ sa yadā puṇyapāpavivarjitaḥ |

34.2३४.२

तदासौ भगवद्ध्यानात् परं निर्वाणम् आप्तवान् ॥ (३४।२)

tadāsau bhagavaddhyānāt paraṃ nirvāṇam āptavān ||

35.1३५.१

एवंप्रभावो दैत्यो ऽसौ मैत्रेयासीन् महामतिः । (३५।१)

evaṃprabhāvo daityo 'sau maitreyāsīn mahāmatiḥ |

35.2३५.२

प्रह्लादो भगवद्भक्तो यं त्वं माम् अनुपृच्छसि ॥ (३५।२)

prahlādo bhagavadbhakto yaṃ tvaṃ mām anupṛcchasi ||

36.1३६.१

यस्त्वेतच्चरितं तस्य प्रह्लादस्य महात्मनः । (३६।१)

yastvetaccaritaṃ tasya prahlādasya mahātmanaḥ |

36.2३६.२

शृणोति तस्य पापानि सद्यो गच्छन्ति संक्षयम् ॥ (३६।२)

śṛṇoti tasya pāpāni sadyo gacchanti saṃkṣayam ||

37.1३७.१

अहोरात्रकृतं पापं प्रह्लादचरितं नरः । (३७।१)

ahorātrakṛtaṃ pāpaṃ prahlādacaritaṃ naraḥ |

37.2३७.२

शृण्वन् पठंश्च मैत्रेय व्यपोहति न संशयः ॥ (३७।२)

śṛṇvan paṭhaṃśca maitreya vyapohati na saṃśayaḥ ||

38.1३८.१

पौर्णमास्याम् अमावास्याम् अष्टम्याम् अथवा पठन् । (३८।१)

paurṇamāsyām amāvāsyām aṣṭamyām athavā paṭhan |

38.2३८.२

द्वादश्यां वा तद् आप्नोति गोप्रदानफलं द्विज ॥ (३८।२)

dvādaśyāṃ vā tad āpnoti gopradānaphalaṃ dvija ||

39.1३९.१

प्रह्लादं सकलापत्सु यथा रक्षितवान् हरिः । (३९।१)

prahlādaṃ sakalāpatsu yathā rakṣitavān hariḥ |

39.2३९.२

तथा रक्षति यस् तस्य शृणोति चरितं सदा ॥ (३९।२)

tathā rakṣati yas tasya śṛṇoti caritaṃ sadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 1, 20

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit