विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 5, 21

101 of 126 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

तौ समुत्पन्नविज्ञानौ भगवत्कर्मदर्शनात् । (१।२)

tau samutpannavijñānau bhagavatkarmadarśanāt |

1.3१.३

देवकीवसुदेवौ तु दृष्ट्वा मायां पुनर्हरिः । (१।३)

devakīvasudevau tu dṛṣṭvā māyāṃ punarhariḥ |

1.4१.४

मोहाय यदुचक्रस्य विततान स वैष्णवीम् ॥ (१।४)

mohāya yaducakrasya vitatāna sa vaiṣṇavīm ||

2.1२.१

उवाच चाम्ब भोस्तात चिरादुत्कण्ठितेन मे । (२।१)

uvāca cāmba bhostāta cirādutkaṇṭhitena me |

2.2२.२

भवन्तौ कंसभीतेन दृष्टौ संकर्षणेन च ॥ (२।२)

bhavantau kaṃsabhītena dṛṣṭau saṃkarṣaṇena ca ||

3.1३.१

कुर्वतां याति यः कालो मातापित्रोरपूजनम् । (३।१)

kurvatāṃ yāti yaḥ kālo mātāpitrorapūjanam |

3.2३.२

तत्खण्डमायुषो व्यर्थं साधूनामुपजायते ॥ (३।२)

tatkhaṇḍamāyuṣo vyarthaṃ sādhūnāmupajāyate ||

4.1४.१

गुरुदेवद्विजातीनां मातापित्रोश्च पूजनम् । (४।१)

gurudevadvijātīnāṃ mātāpitrośca pūjanam |

4.2४.२

कुर्वतां सफलं जन्म देहिनां तात जायते ॥ (४।२)

kurvatāṃ saphalaṃ janma dehināṃ tāta jāyate ||

5.1५.१

तत्क्षन्तव्यमिदं सर्वमतिक्रमकृतं पितः । (५।१)

tatkṣantavyamidaṃ sarvamatikramakṛtaṃ pitaḥ |

5.2५.२

कंसप्रतापवीर्याभ्यामावयोः परवश्ययोः ॥ (५।२)

kaṃsapratāpavīryābhyāmāvayoḥ paravaśyayoḥ ||

6.1६.१

पराशर उवाच । (६।१)

parāśara uvāca

6.2६.२

इत्युक्त्वाथ प्रणम्योभौ यदुवृद्धाननुक्रमात् । (६।२)

ityuktvātha praṇamyobhau yaduvṛddhānanukramāt |

6.3६.३

यथावदभिपूज्याथ चक्रतुः पौरमाननम् ॥ (६।३)

yathāvadabhipūjyātha cakratuḥ pauramānanam ||

7.1७.१

कंसपत्न्यस्ततः कंसं परिवार्य हतं भुवि । (७।१)

kaṃsapatnyastataḥ kaṃsaṃ parivārya hataṃ bhuvi |

7.2७.२

विलेपुर्मातरश्चास्य दुःखशोकपरिप्लुताः ॥ (७।२)

vilepurmātaraścāsya duḥkhaśokapariplutāḥ ||

8.1८.१

बहुप्रकारमत्यर्थं पश्चात्तापातुरो हरिः । (८।१)

bahuprakāramatyarthaṃ paścāttāpāturo hariḥ |

8.2८.२

ताः समाश्वासयामास स्वयमस्राविलेक्षणः ॥ (८।२)

tāḥ samāśvāsayāmāsa svayamasrāvilekṣaṇaḥ ||

9.1९.१

उग्रसेनं ततो बन्धान्मुमोच मधुसूदनः । (९।१)

ugrasenaṃ tato bandhānmumoca madhusūdanaḥ |

9.2९.२

अभ्यषिञ्चत्तथैवैनं निजराज्ये हतात्मजम् ॥ (९।२)

abhyaṣiñcattathaivainaṃ nijarājye hatātmajam ||

10.1१०.१

राज्ये ऽभिषिक्तः कृष्णेन यदुसिंहः सुतस्य सः । (१०।१)

rājye 'bhiṣiktaḥ kṛṣṇena yadusiṃhaḥ sutasya saḥ |

10.2१०.२

चकार प्रेतकार्याणि ये चान्ये तत्र घातिताः ॥ (१०।२)

cakāra pretakāryāṇi ye cānye tatra ghātitāḥ ||

11.1११.१

कृतौर्ध्वदैहिकं चैनं सिंहासनगतं हरिः । (११।१)

kṛtaurdhvadaihikaṃ cainaṃ siṃhāsanagataṃ hariḥ |

11.2११.२

उवाचाज्ञापय विभो यत्कार्यम् अविशङ्कितः ॥ (११।२)

uvācājñāpaya vibho yatkāryam aviśaṅkitaḥ ||

12.1१२.१

ययातिशापाद्वंशो ऽयम् अराज्यार्हो ऽपि साम्प्रतम् । (१२।१)

yayātiśāpādvaṃśo 'yam arājyārho 'pi sāmpratam |

12.2१२.२

मयि भृत्ये स्थिते देवानाज्ञापयतु किं नृपैः ॥ (१२।२)

mayi bhṛtye sthite devānājñāpayatu kiṃ nṛpaiḥ ||

13.1१३.१

पराशर उवाच । (१३।१)

parāśara uvāca

13.2१३.२

इत्युक्त्वा सो ऽस्मरद्वायुमाजगाम च तत्क्षणात् । (१३।२)

ityuktvā so 'smaradvāyumājagāma ca tatkṣaṇāt |

13.3१३.३

उवाच चैनं भगवान्केशवः कार्यमानुषः ॥ (१३।३)

uvāca cainaṃ bhagavānkeśavaḥ kāryamānuṣaḥ ||

14.1१४.१

गच्छेन्द्रं ब्रूहि वायो त्वमलं गर्वेण वासव । (१४।१)

gacchendraṃ brūhi vāyo tvamalaṃ garveṇa vāsava |

14.2१४.२

दीयतामुग्रसेनाय सुधर्मा भवता सभा ॥ (१४।२)

dīyatāmugrasenāya sudharmā bhavatā sabhā ||

15.1१५.१

कृष्णो ब्रवीति राजार्हमेतद्रत्नमनुत्तमम् । (१५।१)

kṛṣṇo bravīti rājārhametadratnamanuttamam |

15.2१५.२

सुधर्माख्या सभा युक्तमस्यां यदुभिरासितुम् ॥ (१५।२)

sudharmākhyā sabhā yuktamasyāṃ yadubhirāsitum ||

16.1१६.१

पराशर उवाच । (१६।१)

parāśara uvāca

16.2१६.२

इत्युक्तः पवनो गत्वा सर्वमाह शचीपतिम् । (१६।२)

ityuktaḥ pavano gatvā sarvamāha śacīpatim |

16.3१६.३

ददौ सो ऽपि सुधर्माख्यां सभां वायोः पुरंदरः ॥ (१६।३)

dadau so 'pi sudharmākhyāṃ sabhāṃ vāyoḥ puraṃdaraḥ ||

17.1१७.१

वायुना चाहृतां दिव्यां सभां ते यदुपुंगवाः । (१७।१)

vāyunā cāhṛtāṃ divyāṃ sabhāṃ te yadupuṃgavāḥ |

17.2१७.२

बुभुजुः सर्वरत्नाढ्यां गोविन्दभुजसंश्रयात् ॥ (१७।२)

bubhujuḥ sarvaratnāḍhyāṃ govindabhujasaṃśrayāt ||

18.1१८.१

विदिताखिलविज्ञानौ सर्वज्ञानमयावपि । (१८।१)

viditākhilavijñānau sarvajñānamayāvapi |

18.2१८.२

शिष्याचार्यक्रमं वीरौ ख्यापयन्तौ यदूत्तमौ ॥ (१८।२)

śiṣyācāryakramaṃ vīrau khyāpayantau yadūttamau ||

19.1१९.१

ततः सांदीपनिं काश्यमवन्तीपुरवासिनम् । (१९।१)

tataḥ sāṃdīpaniṃ kāśyamavantīpuravāsinam |

19.2१९.२

अस्त्रार्थं जग्मतुर्वीरौ बलदेवजनार्दनौ ॥ (१९।२)

astrārthaṃ jagmaturvīrau baladevajanārdanau ||

20.1२०.१

तस्य शिष्यत्वमभ्येत्य गुरुवृत्तिपरौ हि तौ । (२०।१)

tasya śiṣyatvamabhyetya guruvṛttiparau hi tau |

20.2२०.२

दर्शयांचक्रतुर्वीरावाचारमखिले जने ॥ (२०।२)

darśayāṃcakraturvīrāvācāramakhile jane ||

21.1२१.१

सरहस्यं धनुर्वेदं ससंग्रहम् अधीयताम् । (२१।१)

sarahasyaṃ dhanurvedaṃ sasaṃgraham adhīyatām |

21.2२१.२

अहोरात्रैश्चतुःषष्ट्या तदद्भुतमभूद्द्विज ॥ (२१।२)

ahorātraiścatuḥṣaṣṭyā tadadbhutamabhūddvija ||

22.1२२.१

सांदीपनिरसंभाव्यं तयोः कर्मातिमानुषम् । (२२।१)

sāṃdīpanirasaṃbhāvyaṃ tayoḥ karmātimānuṣam |

22.2२२.२

विचिन्त्य तौ तदा मेने प्राप्तौ चन्द्रदिवाकरौ ॥ (२२।२)

vicintya tau tadā mene prāptau candradivākarau ||

23.1२३.१

अस्त्रग्राममशेषं च प्रोक्तमात्रमवाप्य तौ । (२३।१)

astragrāmamaśeṣaṃ ca proktamātramavāpya tau |

23.2२३.२

ऊचतुर्व्रियतां या ते दातव्या गुरुदक्षिणा ॥ (२३।२)

ūcaturvriyatāṃ yā te dātavyā gurudakṣiṇā ||

24.1२४.१

सो ऽप्यतीन्द्रियमालोक्य तयोः कर्म महामतिः । (२४।१)

so 'pyatīndriyamālokya tayoḥ karma mahāmatiḥ |

24.2२४.२

अयाचत मृतं पुत्रं प्रभासे लवणार्णवे ॥ (२४।२)

ayācata mṛtaṃ putraṃ prabhāse lavaṇārṇave ||

25.1२५.१

गृहीतास्त्रौ ततस्तौ तु सार्घपात्रो महोदधिः । (२५।१)

gṛhītāstrau tatastau tu sārghapātro mahodadhiḥ |

25.2२५.२

उवाच न मया पुत्रो हृतः सांदीपनेरिति ॥ (२५।२)

uvāca na mayā putro hṛtaḥ sāṃdīpaneriti ||

26.1२६.१

दैत्यः पञ्चजनो नाम शङ्खरूपः स बालकम् । (२६।१)

daityaḥ pañcajano nāma śaṅkharūpaḥ sa bālakam |

26.2२६.२

जग्राह सो ऽस्ति सलिले ममैवासुरसूदन ॥ (२६।२)

jagrāha so 'sti salile mamaivāsurasūdana ||

27.1२७.१

पराशर उवाच । (२७।१)

parāśara uvāca

27.2२७.२

इत्युक्तो ऽन्तर्जलं गत्वा हत्वा पञ्चजनं च तम् । (२७।२)

ityukto 'ntarjalaṃ gatvā hatvā pañcajanaṃ ca tam |

27.3२७.३

कृष्णो जग्राह तस्यास्थिप्रभवं शङ्खमुत्तमम् ॥ (२७।३)

kṛṣṇo jagrāha tasyāsthiprabhavaṃ śaṅkhamuttamam ||

28.1२८.१

यस्य नादेन दैत्यानां बलहानिरजायत । (२८।१)

yasya nādena daityānāṃ balahānirajāyata |

28.2२८.२

देवानां ववृधे तेजो यात्यधर्मश्च संक्षयम् ॥ (२८।२)

devānāṃ vavṛdhe tejo yātyadharmaśca saṃkṣayam ||

29.1२९.१

तं पाञ्चजन्यमापूर्य गत्वा यमपुरीं हरिः । (२९।१)

taṃ pāñcajanyamāpūrya gatvā yamapurīṃ hariḥ |

29.2२९.२

बलदेवश्च बलवाञ्जित्वा वैवस्वतं यमम् ॥ (२९।२)

baladevaśca balavāñjitvā vaivasvataṃ yamam ||

30.1३०.१

तं बालं यातनासंस्थं यथापूर्वशरीरिणम् । (३०।१)

taṃ bālaṃ yātanāsaṃsthaṃ yathāpūrvaśarīriṇam |

30.2३०.२

पित्रे प्रदत्तवान्कृष्णो बलश्च बलिनां वरः ॥ (३०।२)

pitre pradattavānkṛṣṇo balaśca balināṃ varaḥ ||

31.1३१.१

मथुरां च पुनः प्राप्तावुग्रसेनेन पालिताम् । (३१।१)

mathurāṃ ca punaḥ prāptāvugrasenena pālitām |

31.2३१.२

प्रहृष्टपुरुषस्त्रीकावुभौ रामजनार्दनौ ॥ (३१।२)

prahṛṣṭapuruṣastrīkāvubhau rāmajanārdanau ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 5, 21

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit