ViPur, 5, 33
Select a line for its word-by-word analysis.
बाणो ऽपि प्रणिपत्याग्रे मैत्रेयाह त्रिलोचनम् । (१।२)
bāṇo 'pi praṇipatyāgre maitreyāha trilocanam |
भविष्यति विना युद्धं भाराय मम किं भुजैः ॥ (२।२)
bhaviṣyati vinā yuddhaṃ bhārāya mama kiṃ bhujaiḥ ||
पिशिताशिजनानन्दं प्राप्स्यसे त्वं तदा रणम् ॥ (३।३)
piśitāśijanānandaṃ prāpsyase tvaṃ tadā raṇam ||
भग्नं च ध्वजमालोक्य हृष्टो हर्षान्तरं ययौ ॥ (४।३)
bhagnaṃ ca dhvajamālokya hṛṣṭo harṣāntaraṃ yayau ||
विज्ञाय रक्षिणो गत्वा शशंसुर्दैत्यभूपतेः ॥ (६।२)
vijñāya rakṣiṇo gatvā śaśaṃsurdaityabhūpateḥ ||
व्यादिष्टं किंकराणां तु सैन्यं तेन महात्मना । (७।१)
vyādiṣṭaṃ kiṃkarāṇāṃ tu sainyaṃ tena mahātmanā |
ततस् तं पन्नगास्त्रेण बबन्ध यदुनन्दनम् ॥ (९।२)
tatas taṃ pannagāstreṇa babandha yadunandanam ||
द्वारवत्यां क्व यातो ऽसावनिरुद्धेति जल्पताम् । (१०।१)
dvāravatyāṃ kva yāto 'sāvaniruddheti jalpatām |
तं शोणितपुरे श्रुत्वा नीतं विद्याविदग्धया । (११।१)
taṃ śoṇitapure śrutvā nītaṃ vidyāvidagdhayā |
पुरीप्रवेशे प्रमथैर्युद्धमासीन्महात्मनः । (१३।१)
purīpraveśe pramathairyuddhamāsīnmahātmanaḥ |
ययौ बाणपुराभ्याशं नीत्वा तान्संक्षयं हरिः ॥ (१३।२)
yayau bāṇapurābhyāśaṃ nītvā tānsaṃkṣayaṃ hariḥ ||
ततस् त्रिपादस् त्रिशिरा ज्वरो माहेश्वरो महान् । (१४।१)
tatas tripādas triśirā jvaro māheśvaro mahān |
बाणरक्षार्थमत्यर्थं युयुधे शार्ङ्गधन्वना ॥ (१४।२)
bāṇarakṣārthamatyarthaṃ yuyudhe śārṅgadhanvanā ||
तद्भस्मस्पर्शसम्भूततापः कृष्णाङ्गसंगमात् । (१५।१)
tadbhasmasparśasambhūtatāpaḥ kṛṣṇāṅgasaṃgamāt |
तं वीक्ष्य क्षम्यतामस्येत्याह देवः पितामहः ॥ (१७।२)
taṃ vīkṣya kṣamyatāmasyetyāha devaḥ pitāmahaḥ ||
ततश्च क्षान्तमेवेति प्रोक्त्वा तं वैष्णवं ज्वरम् । (१८।१)
tataśca kṣāntameveti proktvā taṃ vaiṣṇavaṃ jvaram |
मम त्वया समं युद्धं ये स्मरिष्यन्ति मानवाः । (१९।१)
mama tvayā samaṃ yuddhaṃ ye smariṣyanti mānavāḥ |
विज्वरास्ते भविष्यन्तीत्युक्त्वा चैनं ययौ ज्वरः ॥ (१९।२)
vijvarāste bhaviṣyantītyuktvā cainaṃ yayau jvaraḥ ||
ततो ऽग्नीन्भगवान्पञ्च जित्वा नीत्वा तथा क्षयम् । (२०।१)
tato 'gnīnbhagavānpañca jitvā nītvā tathā kṣayam |
चुक्षुभुः सकला लोकाः यत्रास्त्रांशुप्रतापिताः ॥ (२२।२)
cukṣubhuḥ sakalā lokāḥ yatrāstrāṃśupratāpitāḥ ||
जृम्भणास्त्रेण गोविन्दो जृम्भयामास शंकरम् । (२४।१)
jṛmbhaṇāstreṇa govindo jṛmbhayāmāsa śaṃkaram |
ततः प्रणेशुर्दैतेयाः प्रमथाश्च समन्ततः ॥ (२४।२)
tataḥ praṇeśurdaiteyāḥ pramathāśca samantataḥ ||
न शशाक तदा योद्धुं कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा ॥ (२५।२)
na śaśāka tadā yoddhuṃ kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā ||
जृम्भिते शंकरे नष्टे दैत्यसैन्ये गुहे जिते । (२७।१)
jṛmbhite śaṃkare naṣṭe daityasainye guhe jite |
नीते प्रमथसैन्ये च संक्षयं शार्ङ्गधन्वना ॥ (२७।२)
nīte pramathasainye ca saṃkṣayaṃ śārṅgadhanvanā ||
बाणस्तत्राययौ योद्धुं कृष्णकार्ष्णिबलैः सह ॥ (२८।२)
bāṇastatrāyayau yoddhuṃ kṛṣṇakārṣṇibalaiḥ saha ||
विव्याध बाणैः प्रभ्रश्य धर्मतश्चापलायत ॥ (२९।२)
vivyādha bāṇaiḥ prabhraśya dharmataścāpalāyata ||
ततः कृष्णस्य बाणेन युद्धमासीत्समन्ततः ॥ (३१।१)
tataḥ kṛṣṇasya bāṇena yuddhamāsītsamantataḥ ||
कृष्णश्चिछेद बाणैस्तान् बाणेन प्रहितान्शरान् । (३२।२)
kṛṣṇaścicheda bāṇaistān bāṇena prahitānśarān |
बिभेद केशवं बाणो बाणं विव्याध चक्रभृत् ॥ (३२।३)
bibheda keśavaṃ bāṇo bāṇaṃ vivyādha cakrabhṛt ||
प्राचुर्येण हरिर्बाणं हन्तुं चक्रे ततो मनः ॥ (३४।२)
prācuryeṇa harirbāṇaṃ hantuṃ cakre tato manaḥ ||
जग्राह दैत्यचक्रारिर्हरिश्चक्रं सुदर्शनम् ॥ (३५।२)
jagrāha daityacakrārirhariścakraṃ sudarśanam ||
तामग्रतो हरिर्दृष्ट्वा मीलिताक्षः सुदर्शनम् । (३७।१)
tāmagrato harirdṛṣṭvā mīlitākṣaḥ sudarśanam |
मुमोच बाणमुद्दिश्य छेत्तुं बाहुवनं रिपोः ॥ (३७।२)
mumoca bāṇamuddiśya chettuṃ bāhuvanaṃ ripoḥ ||
क्रमेण तत्तु बाहूनां बाणस्याच्युतचोदितम् । (३८।१)
krameṇa tattu bāhūnāṃ bāṇasyācyutacoditam |
छेदं चक्रे ऽसुरापास्तशस्त्रौघक्षपणादृतम् ॥ (३८।२)
chedaṃ cakre 'surāpāstaśastraughakṣapaṇādṛtam ||
मुमुक्षुर्बाणनाशाय विज्ञातस्त्रिपुरद्विषा ॥ (३९।२)
mumukṣurbāṇanāśāya vijñātastripuradviṣā ||
विलोक्य बाणं दोर्दण्डछेदासृक्स्राववर्षिणम् ॥ (४०।२)
vilokya bāṇaṃ dordaṇḍachedāsṛksrāvavarṣiṇam ||
कृष्ण कृष्ण जगन्नाथ जाने त्वां पुरुषोत्तमम् । (४१।२)
kṛṣṇa kṛṣṇa jagannātha jāne tvāṃ puruṣottamam |
तत्प्रसीदाभयं दत्तं बाणस्यास्य मया प्रभो । (४३।१)
tatprasīdābhayaṃ dattaṃ bāṇasyāsya mayā prabho |
तत्त्वया नानृतं कार्यं यन्मया व्याहृतं वचः ॥ (४३।२)
tattvayā nānṛtaṃ kāryaṃ yanmayā vyāhṛtaṃ vacaḥ ||
अस्मत्संश्रयवृद्धो ऽयं नापराध्यस्तवाव्यय । (४४।१)
asmatsaṃśrayavṛddho 'yaṃ nāparādhyastavāvyaya |
मया दत्तवरो दैत्यस्ततस्त्वां क्षमयाम्यहम् ॥ (४४।२)
mayā dattavaro daityastatastvāṃ kṣamayāmyaham ||
इत्युक्तः प्राह गोविन्दः शूलपाणिम् उमापतिम् । (४५।२)
ityuktaḥ prāha govindaḥ śūlapāṇim umāpatim |
प्रसन्नवदनो भूत्वा गतामर्षो ऽसुरं प्रति ॥ (४५।३)
prasannavadano bhūtvā gatāmarṣo 'suraṃ prati ||
त्वद्वाक्यगौरवादेतन्मया चक्रं निवर्तितम् ॥ (४६।३)
tvadvākyagauravādetanmayā cakraṃ nivartitam ||
मत्तो ऽविभिन्नमात्मानं द्रष्टुमर्हसि शंकर ॥ (४७।२)
matto 'vibhinnamātmānaṃ draṣṭumarhasi śaṃkara ||
यो ऽहं स त्वं जगच्चेदं सदेवासुरमानुषम् । (४८।१)
yo 'haṃ sa tvaṃ jagaccedaṃ sadevāsuramānuṣam |
इत्युक्त्वा प्रययौ कृष्णः प्राद्युम्निर्यत्र तिष्ठति । (४९।२)
ityuktvā prayayau kṛṣṇaḥ prādyumniryatra tiṣṭhati |
आजग्मुर्द्वारकां रामकार्ष्णिदामोदराः पुरीम् ॥ (५०।२)
ājagmurdvārakāṃ rāmakārṣṇidāmodarāḥ purīm ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.