विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 5, 33

113 of 126 · 107 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

बाणो ऽपि प्रणिपत्याग्रे मैत्रेयाह त्रिलोचनम् । (१।२)

bāṇo 'pi praṇipatyāgre maitreyāha trilocanam |

1.3१.३

देव बाहुसहस्रेण निर्विण्णो ऽहं विनाहवम् ॥ (१।३)

deva bāhusahasreṇa nirviṇṇo 'haṃ vināhavam ||

2.1२.१

कच्चिन्ममैषां बाहूनां साफल्यजनको रणः । (२।१)

kaccinmamaiṣāṃ bāhūnāṃ sāphalyajanako raṇaḥ |

2.2२.२

भविष्यति विना युद्धं भाराय मम किं भुजैः ॥ (२।२)

bhaviṣyati vinā yuddhaṃ bhārāya mama kiṃ bhujaiḥ ||

3.1३.१

शंकर उवाच । (३।१)

śaṃkara uvāca

3.2३.२

मयूरध्वजभङ्गस्ते यदा बाण भविष्यति । (३।२)

mayūradhvajabhaṅgaste yadā bāṇa bhaviṣyati |

3.3३.३

पिशिताशिजनानन्दं प्राप्स्यसे त्वं तदा रणम् ॥ (३।३)

piśitāśijanānandaṃ prāpsyase tvaṃ tadā raṇam ||

4.1४.१

पराशर उवाच । (४।१)

parāśara uvāca

4.2४.२

ततः प्रणम्य मुदितः शम्भुमभ्यागतो गृहम् । (४।२)

tataḥ praṇamya muditaḥ śambhumabhyāgato gṛham |

4.3४.३

भग्नं च ध्वजमालोक्य हृष्टो हर्षान्तरं ययौ ॥ (४।३)

bhagnaṃ ca dhvajamālokya hṛṣṭo harṣāntaraṃ yayau ||

5.1५.१

एतस्मिन् एव काले तु योगविद्याबलेन तम् । (५।१)

etasmin eva kāle tu yogavidyābalena tam |

5.2५.२

अनिरुद्धमथानिन्ये चित्रलेखा वराप्सराः ॥ (५।२)

aniruddhamathāninye citralekhā varāpsarāḥ ||

6.1६.१

कन्यान्तःपुरमध्ये तं रममाणं सहोषया । (६।१)

kanyāntaḥpuramadhye taṃ ramamāṇaṃ sahoṣayā |

6.2६.२

विज्ञाय रक्षिणो गत्वा शशंसुर्दैत्यभूपतेः ॥ (६।२)

vijñāya rakṣiṇo gatvā śaśaṃsurdaityabhūpateḥ ||

7.1७.१

व्यादिष्टं किंकराणां तु सैन्यं तेन महात्मना । (७।१)

vyādiṣṭaṃ kiṃkarāṇāṃ tu sainyaṃ tena mahātmanā |

7.2७.२

जघान परिघं लोहमादाय परवीरहा ॥ (७।२)

jaghāna parighaṃ lohamādāya paravīrahā ||

8.1८.१

हतेषु तेषु बाणो ऽपि रथस्थस्तद्वधोद्यतः । (८।१)

hateṣu teṣu bāṇo 'pi rathasthastadvadhodyataḥ |

8.2८.२

युध्यमानो यथाशक्ति यदा वीर्येण निर्जितः ॥ (८।२)

yudhyamāno yathāśakti yadā vīryeṇa nirjitaḥ ||

9.1९.१

मायया युयुधे तेन स तदा मन्त्रिचोदितः । (९।१)

māyayā yuyudhe tena sa tadā mantricoditaḥ |

9.2९.२

ततस् तं पन्नगास्त्रेण बबन्ध यदुनन्दनम् ॥ (९।२)

tatas taṃ pannagāstreṇa babandha yadunandanam ||

10.1१०.१

द्वारवत्यां क्व यातो ऽसावनिरुद्धेति जल्पताम् । (१०।१)

dvāravatyāṃ kva yāto 'sāvaniruddheti jalpatām |

10.2१०.२

यदूनामाचचक्षे तं बद्धं बाणेन नारदः ॥ (१०।२)

yadūnāmācacakṣe taṃ baddhaṃ bāṇena nāradaḥ ||

11.1११.१

तं शोणितपुरे श्रुत्वा नीतं विद्याविदग्धया । (११।१)

taṃ śoṇitapure śrutvā nītaṃ vidyāvidagdhayā |

11.2११.२

योषिता प्रत्ययं जग्मुर्यादवा नामरैरिति ॥ (११।२)

yoṣitā pratyayaṃ jagmuryādavā nāmarairiti ||

12.1१२.१

ततो गरुडमारुह्य स्मृतमात्रागतं हरिः । (१२।१)

tato garuḍamāruhya smṛtamātrāgataṃ hariḥ |

12.2१२.२

बलप्रद्युम्नसहितो बाणस्य प्रययौ पुरम् ॥ (१२।२)

balapradyumnasahito bāṇasya prayayau puram ||

13.1१३.१

पुरीप्रवेशे प्रमथैर्युद्धमासीन्महात्मनः । (१३।१)

purīpraveśe pramathairyuddhamāsīnmahātmanaḥ |

13.2१३.२

ययौ बाणपुराभ्याशं नीत्वा तान्संक्षयं हरिः ॥ (१३।२)

yayau bāṇapurābhyāśaṃ nītvā tānsaṃkṣayaṃ hariḥ ||

14.1१४.१

ततस् त्रिपादस् त्रिशिरा ज्वरो माहेश्वरो महान् । (१४।१)

tatas tripādas triśirā jvaro māheśvaro mahān |

14.2१४.२

बाणरक्षार्थमत्यर्थं युयुधे शार्ङ्गधन्वना ॥ (१४।२)

bāṇarakṣārthamatyarthaṃ yuyudhe śārṅgadhanvanā ||

15.1१५.१

तद्भस्मस्पर्शसम्भूततापः कृष्णाङ्गसंगमात् । (१५।१)

tadbhasmasparśasambhūtatāpaḥ kṛṣṇāṅgasaṃgamāt |

15.2१५.२

अवाप बलदेवो ऽपि श्रममामीलितेक्षणः ॥ (१५।२)

avāpa baladevo 'pi śramamāmīlitekṣaṇaḥ ||

16.1१६.१

ततः स युध्यमानस्तु सहदेवेन शार्ङ्गिणा । (१६।१)

tataḥ sa yudhyamānastu sahadevena śārṅgiṇā |

16.2१६.२

वैष्णवेन ज्वरेणाशु कृष्णदेहान्निराकृतः ॥ (१६।२)

vaiṣṇavena jvareṇāśu kṛṣṇadehānnirākṛtaḥ ||

17.1१७.१

नारायणभुजाघातपरिपीडनविह्वलम् । (१७।१)

nārāyaṇabhujāghātaparipīḍanavihvalam |

17.2१७.२

तं वीक्ष्य क्षम्यतामस्येत्याह देवः पितामहः ॥ (१७।२)

taṃ vīkṣya kṣamyatāmasyetyāha devaḥ pitāmahaḥ ||

18.1१८.१

ततश्च क्षान्तमेवेति प्रोक्त्वा तं वैष्णवं ज्वरम् । (१८।१)

tataśca kṣāntameveti proktvā taṃ vaiṣṇavaṃ jvaram |

18.2१८.२

आत्मन्येव लयं निन्ये भगवान्मधुसूदनः ॥ (१८।२)

ātmanyeva layaṃ ninye bhagavānmadhusūdanaḥ ||

19.1१९.१

मम त्वया समं युद्धं ये स्मरिष्यन्ति मानवाः । (१९।१)

mama tvayā samaṃ yuddhaṃ ye smariṣyanti mānavāḥ |

19.2१९.२

विज्वरास्ते भविष्यन्तीत्युक्त्वा चैनं ययौ ज्वरः ॥ (१९।२)

vijvarāste bhaviṣyantītyuktvā cainaṃ yayau jvaraḥ ||

20.1२०.१

ततो ऽग्नीन्भगवान्पञ्च जित्वा नीत्वा तथा क्षयम् । (२०।१)

tato 'gnīnbhagavānpañca jitvā nītvā tathā kṣayam |

20.2२०.२

दानवानां बलं विष्णुश्चूर्णयामास लीलया ॥ (२०।२)

dānavānāṃ balaṃ viṣṇuścūrṇayāmāsa līlayā ||

21.1२१.१

ततः समस्तसैन्येन दैतेयानां बलेः सुतः । (२१।१)

tataḥ samastasainyena daiteyānāṃ baleḥ sutaḥ |

21.2२१.२

युयुधे शंकरश्चैव कार्तिकेयश्च शौरिणा ॥ (२१।२)

yuyudhe śaṃkaraścaiva kārtikeyaśca śauriṇā ||

22.1२२.१

हरिशंकरयोर्युद्धमतीवासीत्सुदारुणम् । (२२।१)

hariśaṃkarayoryuddhamatīvāsītsudāruṇam |

22.2२२.२

चुक्षुभुः सकला लोकाः यत्रास्त्रांशुप्रतापिताः ॥ (२२।२)

cukṣubhuḥ sakalā lokāḥ yatrāstrāṃśupratāpitāḥ ||

23.1२३.१

प्रलयो ऽयमशेषस्य जगतो नूनम् आगतः । (२३।१)

pralayo 'yamaśeṣasya jagato nūnam āgataḥ |

23.2२३.२

मेनिरे त्रिदशा यत्र वर्तमाने महाहवे ॥ (२३।२)

menire tridaśā yatra vartamāne mahāhave ||

24.1२४.१

जृम्भणास्त्रेण गोविन्दो जृम्भयामास शंकरम् । (२४।१)

jṛmbhaṇāstreṇa govindo jṛmbhayāmāsa śaṃkaram |

24.2२४.२

ततः प्रणेशुर्दैतेयाः प्रमथाश्च समन्ततः ॥ (२४।२)

tataḥ praṇeśurdaiteyāḥ pramathāśca samantataḥ ||

25.1२५.१

जृम्भाभिभूतस्तु हरो रथोपस्थ उपाविशत् । (२५।१)

jṛmbhābhibhūtastu haro rathopastha upāviśat |

25.2२५.२

न शशाक तदा योद्धुं कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा ॥ (२५।२)

na śaśāka tadā yoddhuṃ kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā ||

26.1२६.१

गरुडक्षतवाहश्च प्रद्युम्नास्त्रनिपीडितः । (२६।१)

garuḍakṣatavāhaśca pradyumnāstranipīḍitaḥ |

26.2२६.२

कृष्णहुंकारनिर्धूतशक्तिश्चापययौ गुहः ॥ (२६।२)

kṛṣṇahuṃkāranirdhūtaśaktiścāpayayau guhaḥ ||

27.1२७.१

जृम्भिते शंकरे नष्टे दैत्यसैन्ये गुहे जिते । (२७।१)

jṛmbhite śaṃkare naṣṭe daityasainye guhe jite |

27.2२७.२

नीते प्रमथसैन्ये च संक्षयं शार्ङ्गधन्वना ॥ (२७।२)

nīte pramathasainye ca saṃkṣayaṃ śārṅgadhanvanā ||

28.1२८.१

नन्दीशसंगृहीताश्वमधिरूढो महारथम् । (२८।१)

nandīśasaṃgṛhītāśvamadhirūḍho mahāratham |

28.2२८.२

बाणस्तत्राययौ योद्धुं कृष्णकार्ष्णिबलैः सह ॥ (२८।२)

bāṇastatrāyayau yoddhuṃ kṛṣṇakārṣṇibalaiḥ saha ||

29.1२९.१

बलभद्रो महावीर्यो बाणसैन्यमनेकधा । (२९।१)

balabhadro mahāvīryo bāṇasainyamanekadhā |

29.2२९.२

विव्याध बाणैः प्रभ्रश्य धर्मतश्चापलायत ॥ (२९।२)

vivyādha bāṇaiḥ prabhraśya dharmataścāpalāyata ||

30.1३०.१

आकृष्य लाङ्गलाग्रेण मुसलेनावपोथितम् । (३०।१)

ākṛṣya lāṅgalāgreṇa musalenāvapothitam |

30.2३०.२

बलं बलेन ददृशे बाणो बाणैश्च चक्रिणा ॥ (३०।२)

balaṃ balena dadṛśe bāṇo bāṇaiśca cakriṇā ||

31.1३१.१

ततः कृष्णस्य बाणेन युद्धमासीत्समन्ततः ॥ (३१।१)

tataḥ kṛṣṇasya bāṇena yuddhamāsītsamantataḥ ||

32.1३२.१

परस्परमिषून्दीप्तान्कायत्राणविभेदकान् । (३२।१)

parasparamiṣūndīptānkāyatrāṇavibhedakān |

32.2३२.२

कृष्णश्चिछेद बाणैस्तान् बाणेन प्रहितान्शरान् । (३२।२)

kṛṣṇaścicheda bāṇaistān bāṇena prahitānśarān |

32.3३२.३

बिभेद केशवं बाणो बाणं विव्याध चक्रभृत् ॥ (३२।३)

bibheda keśavaṃ bāṇo bāṇaṃ vivyādha cakrabhṛt ||

33.1३३.१

मुमुचाते तथास्त्राणि बाणकृष्णौ जिगीषया । (३३।१)

mumucāte tathāstrāṇi bāṇakṛṣṇau jigīṣayā |

33.2३३.२

परस्परं क्षतिपरौ परमामर्षिणौ द्विज ॥ (३३।२)

parasparaṃ kṣatiparau paramāmarṣiṇau dvija ||

34.1३४.१

छिद्यमानेष्वशेषेषु शरेष्वस्त्रे च सीदति । (३४।१)

chidyamāneṣvaśeṣeṣu śareṣvastre ca sīdati |

34.2३४.२

प्राचुर्येण हरिर्बाणं हन्तुं चक्रे ततो मनः ॥ (३४।२)

prācuryeṇa harirbāṇaṃ hantuṃ cakre tato manaḥ ||

35.1३५.१

ततो ऽर्कशतसंघाततेजसः सदृशद्युतिः । (३५।१)

tato 'rkaśatasaṃghātatejasaḥ sadṛśadyutiḥ |

35.2३५.२

जग्राह दैत्यचक्रारिर्हरिश्चक्रं सुदर्शनम् ॥ (३५।२)

jagrāha daityacakrārirhariścakraṃ sudarśanam ||

36.1३६.१

मुञ्चतो बाणनाशाय तच्चक्रं मधुविद्विषः । (३६।१)

muñcato bāṇanāśāya taccakraṃ madhuvidviṣaḥ |

36.2३६.२

नग्ना दैतेयविद्याभूत्कोटवी पुरतो हरेः ॥ (३६।२)

nagnā daiteyavidyābhūtkoṭavī purato hareḥ ||

37.1३७.१

तामग्रतो हरिर्दृष्ट्वा मीलिताक्षः सुदर्शनम् । (३७।१)

tāmagrato harirdṛṣṭvā mīlitākṣaḥ sudarśanam |

37.2३७.२

मुमोच बाणमुद्दिश्य छेत्तुं बाहुवनं रिपोः ॥ (३७।२)

mumoca bāṇamuddiśya chettuṃ bāhuvanaṃ ripoḥ ||

38.1३८.१

क्रमेण तत्तु बाहूनां बाणस्याच्युतचोदितम् । (३८।१)

krameṇa tattu bāhūnāṃ bāṇasyācyutacoditam |

38.2३८.२

छेदं चक्रे ऽसुरापास्तशस्त्रौघक्षपणादृतम् ॥ (३८।२)

chedaṃ cakre 'surāpāstaśastraughakṣapaṇādṛtam ||

39.1३९.१

छिन्ने बाहुवने तत्तु करस्थं मधुसूदनः । (३९।१)

chinne bāhuvane tattu karasthaṃ madhusūdanaḥ |

39.2३९.२

मुमुक्षुर्बाणनाशाय विज्ञातस्त्रिपुरद्विषा ॥ (३९।२)

mumukṣurbāṇanāśāya vijñātastripuradviṣā ||

40.1४०.१

स उपेत्याह गोविन्दं सामपूर्वमुमापतिः । (४०।१)

sa upetyāha govindaṃ sāmapūrvamumāpatiḥ |

40.2४०.२

विलोक्य बाणं दोर्दण्डछेदासृक्स्राववर्षिणम् ॥ (४०।२)

vilokya bāṇaṃ dordaṇḍachedāsṛksrāvavarṣiṇam ||

41.1४१.१

शंकर उवाच । (४१।१)

śaṃkara uvāca

41.2४१.२

कृष्ण कृष्ण जगन्नाथ जाने त्वां पुरुषोत्तमम् । (४१।२)

kṛṣṇa kṛṣṇa jagannātha jāne tvāṃ puruṣottamam |

41.3४१.३

परेशं परमात्मानम् अनादिनिधनं परम् ॥ (४१।३)

pareśaṃ paramātmānam anādinidhanaṃ param ||

42.1४२.१

देवतिर्यङ्मनुष्येषु शरीरग्रहणात्मिका । (४२।१)

devatiryaṅmanuṣyeṣu śarīragrahaṇātmikā |

42.2४२.२

लीलेयं सर्वभूतस्य तव चेष्टोपलक्षणा ॥ (४२।२)

līleyaṃ sarvabhūtasya tava ceṣṭopalakṣaṇā ||

43.1४३.१

तत्प्रसीदाभयं दत्तं बाणस्यास्य मया प्रभो । (४३।१)

tatprasīdābhayaṃ dattaṃ bāṇasyāsya mayā prabho |

43.2४३.२

तत्त्वया नानृतं कार्यं यन्मया व्याहृतं वचः ॥ (४३।२)

tattvayā nānṛtaṃ kāryaṃ yanmayā vyāhṛtaṃ vacaḥ ||

44.1४४.१

अस्मत्संश्रयवृद्धो ऽयं नापराध्यस्तवाव्यय । (४४।१)

asmatsaṃśrayavṛddho 'yaṃ nāparādhyastavāvyaya |

44.2४४.२

मया दत्तवरो दैत्यस्ततस्त्वां क्षमयाम्यहम् ॥ (४४।२)

mayā dattavaro daityastatastvāṃ kṣamayāmyaham ||

45.1४५.१

पराशर उवाच । (४५।१)

parāśara uvāca

45.2४५.२

इत्युक्तः प्राह गोविन्दः शूलपाणिम् उमापतिम् । (४५।२)

ityuktaḥ prāha govindaḥ śūlapāṇim umāpatim |

45.3४५.३

प्रसन्नवदनो भूत्वा गतामर्षो ऽसुरं प्रति ॥ (४५।३)

prasannavadano bhūtvā gatāmarṣo 'suraṃ prati ||

46.1४६.१

भगवान् उवाच । (४६।१)

bhagavān uvāca

46.2४६.२

युष्मद्दत्तवरो बाणो जीवतामेष शंकर । (४६।२)

yuṣmaddattavaro bāṇo jīvatāmeṣa śaṃkara |

46.3४६.३

त्वद्वाक्यगौरवादेतन्मया चक्रं निवर्तितम् ॥ (४६।३)

tvadvākyagauravādetanmayā cakraṃ nivartitam ||

47.1४७.१

त्वया यदभयं दत्तं तद्दत्तमखिलं मया । (४७।१)

tvayā yadabhayaṃ dattaṃ taddattamakhilaṃ mayā |

47.2४७.२

मत्तो ऽविभिन्नमात्मानं द्रष्टुमर्हसि शंकर ॥ (४७।२)

matto 'vibhinnamātmānaṃ draṣṭumarhasi śaṃkara ||

48.1४८.१

यो ऽहं स त्वं जगच्चेदं सदेवासुरमानुषम् । (४८।१)

yo 'haṃ sa tvaṃ jagaccedaṃ sadevāsuramānuṣam |

48.2४८.२

अविद्यामोहितात्मानः पुरुषा भिन्नदर्शिनः ॥ (४८।२)

avidyāmohitātmānaḥ puruṣā bhinnadarśinaḥ ||

49.1४९.१

पराशर उवाच । (४९।१)

parāśara uvāca

49.2४९.२

इत्युक्त्वा प्रययौ कृष्णः प्राद्युम्निर्यत्र तिष्ठति । (४९।२)

ityuktvā prayayau kṛṣṇaḥ prādyumniryatra tiṣṭhati |

49.3४९.३

तद्बन्धफणिनो नेशुर्गरुडानिलशोषिताः ॥ (४९।३)

tadbandhaphaṇino neśurgaruḍānilaśoṣitāḥ ||

50.1५०.१

ततो ऽनिरुद्धमारोप्य सपत्नीकं गरुत्मति । (५०।१)

tato 'niruddhamāropya sapatnīkaṃ garutmati |

50.2५०.२

आजग्मुर्द्वारकां रामकार्ष्णिदामोदराः पुरीम् ॥ (५०।२)

ājagmurdvārakāṃ rāmakārṣṇidāmodarāḥ purīm ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 5, 33

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit