पराशर उवाच । (१।१)

ततश्च नरकान्विप्र भुवो ऽधः सलिलस्य च । (१।२)

पापिनो येषु पात्यन्ते ताञ्छृणुष्व महामुने ॥ (१।३)

रौरवः सूकरो रोधस् तालो विशसनस्तथा । (२।१)

महाज्वालस्तप्तकुम्भो लवणो ऽथ विलोहितः ॥ (२।२)

रुधिराम्भो वैतरणी कृमिशः कृमिभोजनः । (३।१)

असिपत्रवनं कृष्णो लालाभक्षश्च दारुणः ॥ (३।२)

तथा पूयवहः पापो वह्निज्वालो ह्यधःशिराः । (४।१)

संदंशः कृष्णसूत्रश्च तमश्चावीचिरेव च ॥ (४।२)

श्वभोजनो ऽथाप्रतिष्ठो ऽवीचिश्च तथापरः । (५।१)

इत्येवमादयश्चान्ये नरका भृशदारुणाः ॥ (५।२)

यमस्य विषये घोराः शस्त्राग्निभयदायिनः । (६।१)

पतन्ति येषु पुरुषाः पापकर्मरतास् तु ये ॥ (६।२)

कूटसाक्षी तथा सम्यक्पक्षपातेन यो वदेत् । (७।१)

यश्चान्यदनृतं वक्ति स नरो याति रौरवम् ॥ (७।२)

भ्रूणहा गुरुहन्ता च गोघ्नश्च मुनिसत्तम । (८।१)

यान्ति ते नरकं रोधं यश्चोच्छ्वासनिरोधकः ॥ (८।२)

सुरापो ब्रह्महा हर्ता सुवर्णस्य च सूकरे । (९।१)

प्रयाति नरके यश्च तैः संसर्गमुपैति वै ॥ (९।२)

राजन्यवैश्यहा ताले तथैव गुरुतल्पगः । (१०।१)

तप्तकुम्भे स्वसागामी हन्ति राजभटांश् च यः ॥ (१०।२)

साध्वीविक्रयकृद् बन्धपालः केसरिविक्रयी । (११।१)

तप्तलोहे पतन्त्येते यश्च भक्तं परित्यजेत् ॥ (११।२)

स्नुषां सुतां चापि गत्वा महाज्वाले निपात्यते । (१२।१)

अवमन्ता गुरूणां यो यश्चाक्रोष्टा नराधमः ॥ (१२।२)

वेददूषयिता यश्च वेदविक्रयकश्च यः । (१३।१)

अगम्यगामी यश्च स्यात् ते यान्ति लवणं द्विज ॥ (१३।२)

चौरो विमोहे पतति मर्यादादूषकस्तथा ॥ (१४।१)

देवद्विजपितृद्वेष्टा रत्नदूषयिता च यः । (१५।१)

स याति कृमिभक्षे वै कृमिशे च दुरिष्टकृत् ॥ (१५।२)

पितृदेवातिथीन् यस्तु पर्यश्नाति नराधमः । (१६।१)

लालाभक्षे स यात्युग्रे शरकर्ता च वेधके ॥ (१६।२)

करोति कर्णिनो यश्च यश्च खड्गादिकृन्नरः । (१७।१)

प्रयान्त्येते विशसने नरके भृशदारुणे ॥ (१७।२)

असत्प्रतिग्रहीता तु नरके यात्यधोमुखे । (१८।१)

अयाज्ययाजकस्तत्र तथा नक्षत्रसूचकः ॥ (१८।२)

वेगी पूयवहं चैको याति मिष्टान्नभुङ्नरः ॥ (१९।१)

लाक्षामांसरसानां च तिलानां लवणस्य च । (२०।१)

विक्रेता ब्राह्मणो याति तमेव नरकं द्विज ॥ (२०।२)

मार्जारकुक्कुटच्छागश्ववराहविहंगमान् । (२१।१)

पोषयन्नरकं याति तम् एव द्विजसत्तम ॥ (२१।२)

रङ्गोपजीवी कैवर्तः कुण्डाशी गरदस्तथा । (२२।१)

सूची माहिषिकश्चैव पर्वगामी च यो द्विजः ॥ (२२।२)

अगारदाही मित्रघ्नः शाकुनिर्ग्रामयाजकः । (२३।१)

रुधिरान्धे पतन्त्येते सोमं विक्रीणते च ये ॥ (२३।२)

मधुहा ग्रामहन्ता च याति वैतरणीं नरः ॥ (२४।१)

धनयौवनमत्तास् तु मर्यादाभेदिनो हि ये । (२५।१)

ते कृष्णे यान्त्यशौचाश्च कुहकाजीविनश् च ये ॥ (२५।२)

असिपत्रवनं याति वनच्छेदी वृथैव यः । (२६।१)

औरभ्रिको मृगव्याधो वह्निज्वाले पतन्ति वै ॥ (२६।२)

यान्त्येते द्विज तत्रैव यश्चापाकेषु वह्निदः ॥ (२७।१)

व्रतेषु लोपको यश्च स्वाश्रमाद् विच्युतश्च यः । (२८।१)

संदंशयातनामध्ये पततस्तावुभावपि ॥ (२८।२)

दिवा स्वप्नेषु स्कन्दन्ते ये नरा ब्रह्मचारिणः । (२९।१)

पुत्रैरध्यापिता ये च ते पतन्ति श्वभोजने ॥ (२९।२)

एते चान्ये च नरकाः शतशो ऽथ सहस्रशः । (३०।१)

येषु दुष्कृतकर्माणः पच्यन्ते यातनागताः ॥ (३०।२)

तथैव पापान्येतानि तथान्यानि सहस्रशः । (३१।१)

भुज्यन्ते यानि पुरुषैर्नरकान्तरगोचरैः ॥ (३१।२)

वर्णाश्रमविरुद्धं च कर्म कुर्वन्ति ये नराः । (३२।१)

कर्मणा मनसा वाचा निरयेषु पतन्ति ते ॥ (३२।२)

अधःशिरोभिर्दृश्यन्ते नारकैर्दिवि देवताः । (३३।१)

देवाश्चाधोमुखान् सर्वानधः पश्यन्ति नारकान् ॥ (३३।२)

स्थावराः कृमयो ऽब्जाश्च पक्षिणः पशवो नराः । (३४।१)

धार्मिकास् त्रिदशास्तद्वन्मोक्षिणश्च यथाक्रमम् ॥ (३४।२)

सहस्रभागप्रथमा द्वितीयानुक्रमास्तथा । (३५।१)

सर्वे ह्येते महाभाग यावन्मुक्तिसमाश्रयाः ॥ (३५।२)

यावन्तो जन्तवः स्वर्गे तावन्तो नरकौकसः । (३६।१)

पापकृद् याति नरकं प्रायश्चित्तपराङ्मुखः ॥ (३६।२)

पापानाम् अनुरूपाणि प्रायश्चित्तानि यद्यथा । (३७।१)

तथा तथैव संस्मृत्य प्रोक्तानि परमर्षिभिः ॥ (३७।२)

पापे गुरूणि गुरुणि स्वल्पान्यल्पे च तद्विदः । (३८।१)

प्रायश्चित्तानि मैत्रेय जगुः स्वायंभुवादयः ॥ (३८।२)

प्रायश्चित्तान्यशेषाणि तपःकर्मात्मकानि वै । (३९।१)

यानि तेषाम् अशेषाणां कृष्णानुस्मरणं परम् ॥ (३९।२)

कृते पापे ऽनुतापो वै यस्य पुंसः प्रजायते । (४०।१)

प्रायश्चित्तं तु तस्यैकं हरिसंस्मरणं परम् ॥ (४०।२)

प्रातर् निशि तथा संध्यामध्याह्नादिषु संस्मरन् । (४१।१)

नारायणम् अवाप्नोति सद्यः पापक्षयं नरः ॥ (४१।२)

विष्णुसंस्मरणात् क्षीणसमस्तक्लेशसंचयः । (४२।१)

मुक्तिं प्रयाति स्वर्गाप्तिस्तस्य विघ्नो ऽनुमीयते ॥ (४२।२)

वासुदेवे मनो यस्य जपहोमार्चनादिषु । (४३।१)

तस्यान्तरायो मैत्रेय देवेन्द्रत्वादिकं फलम् ॥ (४३।२)

क्व नाकपृष्ठगमनं पुनरावृत्तिलक्षणम् । (४४।१)

क्व जपो वासुदेवेति मुक्तिबीजम् अनुत्तमम् ॥ (४४।२)

तस्माद् अहर्निशं विष्णुं संस्मरन् पुरुषो मुने । (४५।१)

न याति नरकं शुद्धः संक्षीणाखिलपातकः ॥ (४५।२)

मनःप्रीतिकरः स्वर्गो नरकस्तद्विपर्ययः । (४६।१)

नरकस्वर्गसंज्ञे वै पापपुण्ये द्विजोत्तम ॥ (४६।२)

वस्त्वेकम् एव दुःखाय सुखायेर्ष्योद्भवाय च । (४७।१)

कोपाय च यतस्तस्माद्वस्तु वस्त्वात्मकं कुतः ॥ (४७।२)

तद् एव प्रीतये भूत्वा पुनर्दुःखाय जायते । (४८।१)

तद् एव कोपाय यतः प्रसादाय च जायते ॥ (४८।२)

तस्माद्दुःखात्मकं नास्ति न च किंचित्सुखात्मकम् । (४९।१)

मनसः परिणामो ऽयं सुखदुःखादिलक्षणः ॥ (४९।२)

ज्ञानम् एव परं ब्रह्म ज्ञानं बन्धाय चेष्यते । (५०।१)

ज्ञानात्मकम् इदं विश्वं न ज्ञानाद्विद्यते परम् ॥ (५०।२)

विद्याविद्येति मैत्रेय ज्ञानमेवोपधारय ॥ (५१।१)

एवमेतन्मयाख्यातं भवतो मण्डलं भुवः । (५२।१)

पातालानि च सर्वाणि तथैव नरका द्विज ॥ (५२।२)

समुद्राः पर्वताश्चैव द्वीपा वर्षाणि निम्नगाः । (५३।१)

संक्षेपात्सर्वम् आख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ (५३।२)