विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 3, 14

52 of 126 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

और्व उवाच । (१।१)

aurva uvāca

1.2१.२

ब्रह्मेन्द्ररुद्रनासत्यसूर्याग्निवसुमारुतान् । (१।२)

brahmendrarudranāsatyasūryāgnivasumārutān |

1.3१.३

विश्वेदेवानृषिगणान् वयांसि मनुजान्पशून् ॥ (१।३)

viśvedevānṛṣigaṇān vayāṃsi manujānpaśūn ||

2.1२.१

सरीसृपान्पितृगणान् यच्चान्यद्भूतसंज्ञितम् । (२।१)

sarīsṛpānpitṛgaṇān yaccānyadbhūtasaṃjñitam |

2.2२.२

श्राद्धं श्रद्धान्वितः कुर्वन्तर्पयत्यखिलं जगत् ॥ (२।२)

śrāddhaṃ śraddhānvitaḥ kurvantarpayatyakhilaṃ jagat ||

3.1३.१

मासि मास्यसिते पक्षे पञ्चदश्यां नरेश्वर । (३।१)

māsi māsyasite pakṣe pañcadaśyāṃ nareśvara |

3.2३.२

तथाष्टकासु कुर्वीत काम्यान्कालाञ्छृणुष्व मे ॥ (३।२)

tathāṣṭakāsu kurvīta kāmyānkālāñchṛṇuṣva me ||

4.1४.१

श्राद्धार्हमागतं द्रव्यं विशिष्टमथवा द्विजम् । (४।१)

śrāddhārhamāgataṃ dravyaṃ viśiṣṭamathavā dvijam |

4.2४.२

श्राद्धं कुर्वीत विज्ञाय व्यतीपाते ऽयने तथा ॥ (४।२)

śrāddhaṃ kurvīta vijñāya vyatīpāte 'yane tathā ||

5.1५.१

विषुवे चापि सम्प्राप्ते ग्रहणे शशिसूर्ययोः । (५।१)

viṣuve cāpi samprāpte grahaṇe śaśisūryayoḥ |

5.2५.२

समस्तेष्वेव भूपाल राशिष्वर्के च गच्छति ॥ (५।२)

samasteṣveva bhūpāla rāśiṣvarke ca gacchati ||

6.1६.१

नक्षत्रग्रहपीडासु दुष्टस्वप्नावलोकने । (६।१)

nakṣatragrahapīḍāsu duṣṭasvapnāvalokane |

6.2६.२

इच्छाश्राद्धानि कुर्वीत नवसस्यागमे तथा ॥ (६।२)

icchāśrāddhāni kurvīta navasasyāgame tathā ||

7.1७.१

अमावास्या यदा मैत्रविशाखास्वातियोगिनी । (७।१)

amāvāsyā yadā maitraviśākhāsvātiyoginī |

7.2७.२

श्राद्धैः पितृगणस्तृप्तिं तथाप्नोत्यष्टवार्षिकीम् ॥ (७।२)

śrāddhaiḥ pitṛgaṇastṛptiṃ tathāpnotyaṣṭavārṣikīm ||

8.1८.१

अमावास्या यदा पुष्ये रौद्रे चर्क्षे पुनर्वसौ । (८।१)

amāvāsyā yadā puṣye raudre carkṣe punarvasau |

8.2८.२

द्वादशाब्दं तदा तृप्तिं प्रयान्ति पितरो ऽर्चिताः ॥ (८।२)

dvādaśābdaṃ tadā tṛptiṃ prayānti pitaro 'rcitāḥ ||

9.1९.१

वासवाजैकपादर्क्षे पितॄणां तृप्तिमिच्छताम् । (९।१)

vāsavājaikapādarkṣe pitṝṇāṃ tṛptimicchatām |

9.2९.२

वारुणे चाप्यमावास्या देवानामपि दुर्लभा ॥ (९।२)

vāruṇe cāpyamāvāsyā devānāmapi durlabhā ||

10.1१०.१

नवस्वृक्षेष्वमावास्या यदैतेष्ववनीपते । (१०।१)

navasvṛkṣeṣvamāvāsyā yadaiteṣvavanīpate |

10.2१०.२

तदा तृप्तिप्रदं श्राद्धं पितॄणां शृणु चापरम् ॥ (१०।२)

tadā tṛptipradaṃ śrāddhaṃ pitṝṇāṃ śṛṇu cāparam ||

11.1११.१

गीतं सनत्कुमारेण यदैलाय महात्मने । (११।१)

gītaṃ sanatkumāreṇa yadailāya mahātmane |

11.2११.२

पृच्छते पितृभक्ताय श्रद्धयावनताय च ॥ (११।२)

pṛcchate pitṛbhaktāya śraddhayāvanatāya ca ||

12.1१२.१

सनत्कुमार उवाच । (१२।१)

sanatkumāra uvāca

12.2१२.२

वैशाखमासस्य च या तृतीया नवम्यसौ कार्त्तिकशुक्लपक्षे । (१२।२)

vaiśākhamāsasya ca yā tṛtīyā navamyasau kārttikaśuklapakṣe |

12.3१२.३

नभस्यमासस्य तु कृष्णपक्षे त्रयोदशी पञ्चदशी च माघे ॥ (१२।३)

nabhasyamāsasya tu kṛṣṇapakṣe trayodaśī pañcadaśī ca māghe ||

13.1१३.१

एता युगाद्यास्तिथयश्चतस्रो ऽप्यनन्तपुण्या नृप सम्प्रदिष्टाः । (१३।१)

etā yugādyāstithayaścatasro 'pyanantapuṇyā nṛpa sampradiṣṭāḥ |

13.2१३.२

उपप्लवे चन्द्रमसो रवेश्च त्रिष्वष्टकास्वप्ययनद्वये च ॥ (१३।२)

upaplave candramaso raveśca triṣvaṣṭakāsvapyayanadvaye ca ||

14.1१४.१

पानीयम् अप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः । (१४।१)

pānīyam apyatra tilairvimiśraṃ dadyātpitṛbhyaḥ prayato manuṣyaḥ |

14.2१४.२

श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं रहस्यमेतत्पितरो वदन्ति ॥ (१४।२)

śrāddhaṃ kṛtaṃ tena samāḥ sahasraṃ rahasyametatpitaro vadanti ||

15.1१५.१

माघासिते पञ्चदशी कदाचिदुपैति योगं यदि वारुणेन । (१५।१)

māghāsite pañcadaśī kadācidupaiti yogaṃ yadi vāruṇena |

15.2१५.२

ऋक्षेण कालः स परः पितॄणां न ह्यल्पपुण्यैर्नृप लभ्यते ऽसौ ॥ (१५।२)

ṛkṣeṇa kālaḥ sa paraḥ pitṝṇāṃ na hyalpapuṇyairnṛpa labhyate 'sau ||

16.1१६.१

काले धनिष्ठा यदि नाम तस्मिन्भवन्ति भूपाल तदा पितृभ्यः । (१६।१)

kāle dhaniṣṭhā yadi nāma tasminbhavanti bhūpāla tadā pitṛbhyaḥ |

16.2१६.२

दत्तं जलान्नं प्रददाति तृप्तिं वर्षायुतं तत्कुलजैर्मनुष्यैः ॥ (१६।२)

dattaṃ jalānnaṃ pradadāti tṛptiṃ varṣāyutaṃ tatkulajairmanuṣyaiḥ ||

17.1१७.१

तत्रैव चेद्भाद्रपदास्तु पूर्वाः काले तदा यत्क्रियते पितृभ्यः । (१७।१)

tatraiva cedbhādrapadāstu pūrvāḥ kāle tadā yatkriyate pitṛbhyaḥ |

17.2१७.२

श्राद्धं परां तृप्तिमुपेत्य तेन युगं समग्रं पितरः स्वपन्ति ॥ (१७।२)

śrāddhaṃ parāṃ tṛptimupetya tena yugaṃ samagraṃ pitaraḥ svapanti ||

18.1१८.१

गङ्गां शतद्रूमथवा विपाशां सरस्वतीं नैमिषगोमतीं वा । (१८।१)

gaṅgāṃ śatadrūmathavā vipāśāṃ sarasvatīṃ naimiṣagomatīṃ vā |

18.2१८.२

ततो ऽवगाह्यार्चनमादरेण कृत्वा पितॄणां दुरितानि हन्ति ॥ (१८।२)

tato 'vagāhyārcanamādareṇa kṛtvā pitṝṇāṃ duritāni hanti ||

19.1१९.१

गायन्ति चैतत्पितरः सदैव वर्षा मघा तृप्तिमवाप्य भूयः । (१९।१)

gāyanti caitatpitaraḥ sadaiva varṣā maghā tṛptimavāpya bhūyaḥ |

19.2१९.२

माघासितान्ते शुभतीर्थतोयैर्यास्याम तृप्तिं तनयादिदत्तैः ॥ (१९।२)

māghāsitānte śubhatīrthatoyairyāsyāma tṛptiṃ tanayādidattaiḥ ||

20.1२०.१

चित्तं च वित्तं च नृणां विशुद्धं शस्तश्च कालः कथितो विधिश्च । (२०।१)

cittaṃ ca vittaṃ ca nṛṇāṃ viśuddhaṃ śastaśca kālaḥ kathito vidhiśca |

20.2२०.२

पात्रं यथोक्तं परमा च भक्तिर्नॄणां प्रयच्छत्यभिवाञ्छितानि ॥ (२०।२)

pātraṃ yathoktaṃ paramā ca bhaktirnṝṇāṃ prayacchatyabhivāñchitāni ||

21.1२१.१

पितृगीतांस्तथैवात्रश्लोकांस्तांश्च शृणुष्व मे । (२१।१)

pitṛgītāṃstathaivātraślokāṃstāṃśca śṛṇuṣva me |

21.2२१.२

श्रुत्वा तथैव भवता भाव्यं तत्रादृतात्मना ॥ (२१।२)

śrutvā tathaiva bhavatā bhāvyaṃ tatrādṛtātmanā ||

22.1२२.१

अपि धन्यः कुले जायादस्माकं मतिमान्नरः । (२२।१)

api dhanyaḥ kule jāyādasmākaṃ matimānnaraḥ |

22.2२२.२

अकुर्वन् वित्तशाठ्यं यः पिण्डान्नो निर्वपिष्यति ॥ (२२।२)

akurvan vittaśāṭhyaṃ yaḥ piṇḍānno nirvapiṣyati ||

23.1२३.१

रत्नवस्त्रमहीयानमहाभोगादिकं वसु । (२३।१)

ratnavastramahīyānamahābhogādikaṃ vasu |

23.2२३.२

विभवे सति विप्रेभ्यो यो ऽस्मानुद्दिश्य दास्यति ॥ (२३।२)

vibhave sati viprebhyo yo 'smānuddiśya dāsyati ||

24.1२४.१

अन्नेन वा यथाशक्त्या काले ऽस्मिन्भक्तिनम्रधीः । (२४।१)

annena vā yathāśaktyā kāle 'sminbhaktinamradhīḥ |

24.2२४.२

भोजयिष्यति विप्राग्र्यांस्तन्मात्रविभवो नरः ॥ (२४।२)

bhojayiṣyati viprāgryāṃstanmātravibhavo naraḥ ||

25.1२५.१

असमर्थो ऽन्नदानस्य धान्यमामं स्वशक्तितः । (२५।१)

asamartho 'nnadānasya dhānyamāmaṃ svaśaktitaḥ |

25.2२५.२

प्रदास्यति द्विजाग्रेभ्यः स्वल्पाल्पां वापि दक्षिणाम् ॥ (२५।२)

pradāsyati dvijāgrebhyaḥ svalpālpāṃ vāpi dakṣiṇām ||

26.1२६.१

तत्राप्यसामर्थ्ययुतः कराग्राग्रस्थितांस्तिलान् । (२६।१)

tatrāpyasāmarthyayutaḥ karāgrāgrasthitāṃstilān |

26.2२६.२

प्रणम्य द्विजमुख्याय कस्मैचिद्भूप दास्यति ॥ (२६।२)

praṇamya dvijamukhyāya kasmaicidbhūpa dāsyati ||

27.1२७.१

तिलैः सप्ताष्टभिर्वापि समवेताञ्जलाञ्जलीन् । (२७।१)

tilaiḥ saptāṣṭabhirvāpi samavetāñjalāñjalīn |

27.2२७.२

भक्तिनम्रः समुद्दिश्य भुव्यस्माकं प्रदास्यति ॥ (२७।२)

bhaktinamraḥ samuddiśya bhuvyasmākaṃ pradāsyati ||

28.1२८.१

यतः कुतश्चित्सम्प्राप्य गोभ्यो वापि गवाह्निकम् । (२८।१)

yataḥ kutaścitsamprāpya gobhyo vāpi gavāhnikam |

28.2२८.२

अभावे प्रीणयन्नस्माञ्श्रद्धायुक्तः प्रदास्यति ॥ (२८।२)

abhāve prīṇayannasmāñśraddhāyuktaḥ pradāsyati ||

29.1२९.१

सर्वाभावे वनं गत्वा कक्षमूलप्रदर्शकः । (२९।१)

sarvābhāve vanaṃ gatvā kakṣamūlapradarśakaḥ |

29.2२९.२

सूर्यादिलोकपालानामिदमुच्चैः पठिष्यति ॥ (२९।२)

sūryādilokapālānāmidamuccaiḥ paṭhiṣyati ||

30.1३०.१

न मे ऽस्ति वित्तं न धनं च नान्यच्छ्राद्धोपयोग्यं स्वपितॄन् नतो ऽस्मि । (३०।१)

na me 'sti vittaṃ na dhanaṃ ca nānyacchrāddhopayogyaṃ svapitṝn nato 'smi |

30.2३०.२

तृप्यन्तु भक्त्या पितरो मयैतौ कृतौ भुजौ वर्त्मनि मारुतस्य ॥ (३०।२)

tṛpyantu bhaktyā pitaro mayaitau kṛtau bhujau vartmani mārutasya ||

31.1३१.१

और्व उवाच । (३१।१)

aurva uvāca

31.2३१.२

इत्येतत्पितृभिर्गीतं भावाभावप्रयोजनम् । (३१।२)

ityetatpitṛbhirgītaṃ bhāvābhāvaprayojanam |

31.3३१.३

यः करोति कृतं तेन श्राद्धं भवति पार्थिव ॥ (३१।३)

yaḥ karoti kṛtaṃ tena śrāddhaṃ bhavati pārthiva ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 3, 14

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit