ViPur, 1, 21
Select a line for its word-by-word analysis.
विरोचनस्तु प्राह्लादिर्बलिर्जज्ञे विरोचनात् ॥ (१।३)
virocanastu prāhlādirbalirjajñe virocanāt ||
बलेः पुत्रशतं त्वासीद् बाणज्येष्ठं महामुने । (२।१)
baleḥ putraśataṃ tvāsīd bāṇajyeṣṭhaṃ mahāmune |
अभवन् दनुपुत्राश् च द्विमूर्धा शंकरस् तथा । (४।१)
abhavan danuputrāś ca dvimūrdhā śaṃkaras tathā |
एते दनोः सुताः ख्याता विप्रचित्तिश् च वीर्यवान् ॥ (६।१)
ete danoḥ sutāḥ khyātā vipracittiś ca vīryavān ||
स्वर्भानोस् तु प्रभा कन्या शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । (७।१)
svarbhānos tu prabhā kanyā śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī |
ताभ्यां पुत्रसहस्राणि षष्टिर् दानवसत्तमाः । (९।१)
tābhyāṃ putrasahasrāṇi ṣaṣṭir dānavasattamāḥ |
ततो ऽपरे महावीर्या दारुणास् त्वतिनिर्घृणाः । (१०।१)
tato 'pare mahāvīryā dāruṇās tvatinirghṛṇāḥ |
सिंहिकायाम् अथोत्पन्ना विप्रचित्तेः सुतास् तथा ॥ (१०।२)
siṃhikāyām athotpannā vipracitteḥ sutās tathā ||
त्र्यंशः शल्यश् च बलवान् नभश् चैव महाबलः । (११।१)
tryaṃśaḥ śalyaś ca balavān nabhaś caiva mahābalaḥ |
वातापिर् नमुचिश् चैव इल्वलः खसृमस् तथा ॥ (११।२)
vātāpir namuciś caiva ilvalaḥ khasṛmas tathā ||
स्वर्भानुश् च महावीर्यो वक्त्रयोधी महासुरः ॥ (१२।२)
svarbhānuś ca mahāvīryo vaktrayodhī mahāsuraḥ ||
एतेषां पुत्रपौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (१३।२)
eteṣāṃ putrapautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
प्रह्लादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले । (१४।१)
prahlādasya tu daityasya nivātakavacāḥ kule |
षट् सुताः सुमहासत्त्वास् ताम्रायाः परिकीर्तिताः । (१५।१)
ṣaṭ sutāḥ sumahāsattvās tāmrāyāḥ parikīrtitāḥ |
शुकी श्येनी च भासी च सुग्रीवी शुचिगृध्रिका ॥ (१५।२)
śukī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī śucigṛdhrikā ||
श्येनी श्येनांस् तथा भासी भासान् गृध्रांश्च गृध्र्यपि ॥ (१६।२)
śyenī śyenāṃs tathā bhāsī bhāsān gṛdhrāṃśca gṛdhryapi ||
शुच्यौदकान् पक्षिगणान् सुग्रीवी तु व्यजायत । (१७।१)
śucyaudakān pakṣigaṇān sugrīvī tu vyajāyata |
अश्वान् उष्ट्रान् गर्दभांश्च ताम्रावंशाः प्रकीर्तिताः ॥ (१७।२)
aśvān uṣṭrān gardabhāṃśca tāmrāvaṃśāḥ prakīrtitāḥ ||
विनतायास्तु द्वौ पुत्रौ विख्यातौ गरुडारुणौ । (१८।१)
vinatāyāstu dvau putrau vikhyātau garuḍāruṇau |
सुपर्णः पततां श्रेष्ठो दारुणः पन्नगाशनः ॥ (१८।२)
suparṇaḥ patatāṃ śreṣṭho dāruṇaḥ pannagāśanaḥ ||
सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणाम् अमितौजसाम् । (१९।१)
surasāyāḥ sahasraṃ tu sarpāṇām amitaujasām |
अनेकशिरसां ब्रह्मन् खेचराणां महात्मनाम् ॥ (१९।२)
anekaśirasāṃ brahman khecarāṇāṃ mahātmanām ||
गणं क्रोधवशं विद्धि ते च सर्वे च दंष्ट्रिणः । (२३।१)
gaṇaṃ krodhavaśaṃ viddhi te ca sarve ca daṃṣṭriṇaḥ |
स्थलजाः पक्षिणो ऽब्जाश् च दारुणाः पिशिताशनाः ॥ (२३।२)
sthalajāḥ pakṣiṇo 'bjāś ca dāruṇāḥ piśitāśanāḥ ||
खषा तु यक्षरक्षांसि मुनिर् अप्सरसस् तथा । (२५।१)
khaṣā tu yakṣarakṣāṃsi munir apsarasas tathā |
अरिष्टा तु महासत्त्वान् गन्धर्वान् समजीजनत् ॥ (२५।२)
ariṣṭā tu mahāsattvān gandharvān samajījanat ||
एते कश्यपदायादाः कीर्तिताः स्थाणुजङ्गमाः । (२६।१)
ete kaśyapadāyādāḥ kīrtitāḥ sthāṇujaṅgamāḥ |
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२६।२)
teṣāṃ putrāśca pautrāśca śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
एष मन्वन्तरे सर्गो ब्रह्मन् स्वारोचिषेः स्मृतः । (२७।१)
eṣa manvantare sargo brahman svārociṣeḥ smṛtaḥ |
जुह्वानस्य ब्रह्मणो वै प्रजासर्ग इहोच्यते । (२८।१)
juhvānasya brahmaṇo vai prajāsarga ihocyate |
पूर्वं यत्र तु सप्तर्षीन् उत्पन्नान् सप्त मानसान् ॥ (२८।२)
pūrvaṃ yatra tu saptarṣīn utpannān sapta mānasān ||
दितिर् विनष्टपुत्रा वै तोषयामास कश्यपम् । (३०।१)
ditir vinaṣṭaputrā vai toṣayāmāsa kaśyapam |
तया चाराधितः सम्यक् कश्यपस् तपतां वरः ॥ (३०।२)
tayā cārādhitaḥ samyak kaśyapas tapatāṃ varaḥ ||
पुत्रम् इन्द्रवधार्थाय समर्थम् अमितौजसम् ॥ (३१।२)
putram indravadhārthāya samartham amitaujasam ||
स च तस्यै वरं प्रादाद् भार्यायै मुनिसत्तमः । (३२।१)
sa ca tasyai varaṃ prādād bhāryāyai munisattamaḥ |
दत्त्वा च वरम् अव्यग्रः कश्यपस्ताम् उवाच ह ॥ (३२।२)
dattvā ca varam avyagraḥ kaśyapastām uvāca ha ||
शक्रं पुत्रो निहन्ता ते यदि गर्भं शरच्छतम् । (३३।१)
śakraṃ putro nihantā te yadi garbhaṃ śaracchatam |
इत्येवम् उक्त्वा तां देवीं स गतः कश्यपो मुनिः । (३४।१)
ityevam uktvā tāṃ devīṃ sa gataḥ kaśyapo muniḥ |
दधार सा च तं गर्भं सम्यक् शौचसमन्विता ॥ (३४।२)
dadhāra sā ca taṃ garbhaṃ samyak śaucasamanvitā ||
गर्भम् आत्मवधार्थाय ज्ञात्वा तं मघवान् अपि । (३५।१)
garbham ātmavadhārthāya jñātvā taṃ maghavān api |
शुश्रूषुस्ताम् अथागच्छद् विनयाद् अमराधिपः ॥ (३५।२)
śuśrūṣustām athāgacchad vinayād amarādhipaḥ ||
तस्याश्चैवान्तरप्रेप्सुर् अतिष्ठत् पाकशासनः । (३६।१)
tasyāścaivāntaraprepsur atiṣṭhat pākaśāsanaḥ |
ऊने वर्षशते चास्या ददर्शान्तरम् आत्मवान् ॥ (३६।२)
ūne varṣaśate cāsyā dadarśāntaram ātmavān ||
निद्राम् आहारयामास तस्याः कुक्षिं प्रविश्य सः ॥ (३७।२)
nidrām āhārayāmāsa tasyāḥ kukṣiṃ praviśya saḥ ||
वज्रपाणिर् महागर्भं तं चिछेदाथ सप्तधा । (३८।१)
vajrapāṇir mahāgarbhaṃ taṃ cichedātha saptadhā |
सो ऽभवत् सप्तधा गर्भस् तम् इन्द्रः कुपितः पुनः ॥ (३९।२)
so 'bhavat saptadhā garbhas tam indraḥ kupitaḥ punaḥ ||
यद् उक्तं वै मघवता तेनैव मरुतो ऽभवन् । (४१।१)
yad uktaṃ vai maghavatā tenaiva maruto 'bhavan |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.