विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 1, 21

21 of 126 · 82 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

संह्लादपुत्र आयुष्माञ्शिबिर् बाष्कल एव च । (१।२)

saṃhlādaputra āyuṣmāñśibir bāṣkala eva ca |

1.3१.३

विरोचनस्तु प्राह्लादिर्बलिर्जज्ञे विरोचनात् ॥ (१।३)

virocanastu prāhlādirbalirjajñe virocanāt ||

2.1२.१

बलेः पुत्रशतं त्वासीद् बाणज्येष्ठं महामुने । (२।१)

baleḥ putraśataṃ tvāsīd bāṇajyeṣṭhaṃ mahāmune |

2.2२.२

हिरण्याक्षसुताश् चासन् सर्व एव महाबलाः ॥ (२।२)

hiraṇyākṣasutāś cāsan sarva eva mahābalāḥ ||

3.1३.१

झर्झरः शकुनिश् चैव भूतसंतापनस् तथा । (३।१)

jharjharaḥ śakuniś caiva bhūtasaṃtāpanas tathā |

3.2३.२

महानाभो महाबाहुः कालनाभस् तथापरः ॥ (३।२)

mahānābho mahābāhuḥ kālanābhas tathāparaḥ ||

4.1४.१

अभवन् दनुपुत्राश् च द्विमूर्धा शंकरस् तथा । (४।१)

abhavan danuputrāś ca dvimūrdhā śaṃkaras tathā |

4.2४.२

अयोमुखः शङ्कुशिराः कपिलः शम्बरस् तथा ॥ (४।२)

ayomukhaḥ śaṅkuśirāḥ kapilaḥ śambaras tathā ||

5.1५.१

एकचक्रो महाबाहुस् तारकश् च महाबलः । (५।१)

ekacakro mahābāhus tārakaś ca mahābalaḥ |

5.2५.२

स्वर्भानुर् वृषपर्वा च पुलोमा च महाबलः ॥ (५।२)

svarbhānur vṛṣaparvā ca pulomā ca mahābalaḥ ||

6.1६.१

एते दनोः सुताः ख्याता विप्रचित्तिश् च वीर्यवान् ॥ (६।१)

ete danoḥ sutāḥ khyātā vipracittiś ca vīryavān ||

7.1७.१

स्वर्भानोस् तु प्रभा कन्या शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । (७।१)

svarbhānos tu prabhā kanyā śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī |

7.2७.२

उपदानवी हयशिराः प्रख्याता वरकन्यकाः ॥ (७।२)

upadānavī hayaśirāḥ prakhyātā varakanyakāḥ ||

8.1८.१

वैश्वानरसुते चोभे पुलोमा कालका तथा । (८।१)

vaiśvānarasute cobhe pulomā kālakā tathā |

8.2८.२

उभे ते तु महाभागे मारीचेस् तु परिग्रहः ॥ (८।२)

ubhe te tu mahābhāge mārīces tu parigrahaḥ ||

9.1९.१

ताभ्यां पुत्रसहस्राणि षष्टिर् दानवसत्तमाः । (९।१)

tābhyāṃ putrasahasrāṇi ṣaṣṭir dānavasattamāḥ |

9.2९.२

पौलोमाः कालकेयाश् च मारीचतनयाः स्मृताः ॥ (९।२)

paulomāḥ kālakeyāś ca mārīcatanayāḥ smṛtāḥ ||

10.1१०.१

ततो ऽपरे महावीर्या दारुणास् त्वतिनिर्घृणाः । (१०।१)

tato 'pare mahāvīryā dāruṇās tvatinirghṛṇāḥ |

10.2१०.२

सिंहिकायाम् अथोत्पन्ना विप्रचित्तेः सुतास् तथा ॥ (१०।२)

siṃhikāyām athotpannā vipracitteḥ sutās tathā ||

11.1११.१

त्र्यंशः शल्यश् च बलवान् नभश् चैव महाबलः । (११।१)

tryaṃśaḥ śalyaś ca balavān nabhaś caiva mahābalaḥ |

11.2११.२

वातापिर् नमुचिश् चैव इल्वलः खसृमस् तथा ॥ (११।२)

vātāpir namuciś caiva ilvalaḥ khasṛmas tathā ||

12.1१२.१

अन्धको नरकश् चैव कालनाभस् तथैव च । (१२।१)

andhako narakaś caiva kālanābhas tathaiva ca |

12.2१२.२

स्वर्भानुश् च महावीर्यो वक्त्रयोधी महासुरः ॥ (१२।२)

svarbhānuś ca mahāvīryo vaktrayodhī mahāsuraḥ ||

13.1१३.१

एते वै दानवश्रेष्ठा दनुवंशविवर्धनाः । (१३।१)

ete vai dānavaśreṣṭhā danuvaṃśavivardhanāḥ |

13.2१३.२

एतेषां पुत्रपौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (१३।२)

eteṣāṃ putrapautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

14.1१४.१

प्रह्लादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले । (१४।१)

prahlādasya tu daityasya nivātakavacāḥ kule |

14.2१४.२

समुत्पन्नाः सुमहता तपसा भावितात्मनः ॥ (१४।२)

samutpannāḥ sumahatā tapasā bhāvitātmanaḥ ||

15.1१५.१

षट् सुताः सुमहासत्त्वास् ताम्रायाः परिकीर्तिताः । (१५।१)

ṣaṭ sutāḥ sumahāsattvās tāmrāyāḥ parikīrtitāḥ |

15.2१५.२

शुकी श्येनी च भासी च सुग्रीवी शुचिगृध्रिका ॥ (१५।२)

śukī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī śucigṛdhrikā ||

16.1१६.१

शुकी शुकान् अजनयद् उलूकी प्रत्युलूककान् । (१६।१)

śukī śukān ajanayad ulūkī pratyulūkakān |

16.2१६.२

श्येनी श्येनांस् तथा भासी भासान् गृध्रांश्च गृध्र्यपि ॥ (१६।२)

śyenī śyenāṃs tathā bhāsī bhāsān gṛdhrāṃśca gṛdhryapi ||

17.1१७.१

शुच्यौदकान् पक्षिगणान् सुग्रीवी तु व्यजायत । (१७।१)

śucyaudakān pakṣigaṇān sugrīvī tu vyajāyata |

17.2१७.२

अश्वान् उष्ट्रान् गर्दभांश्च ताम्रावंशाः प्रकीर्तिताः ॥ (१७।२)

aśvān uṣṭrān gardabhāṃśca tāmrāvaṃśāḥ prakīrtitāḥ ||

18.1१८.१

विनतायास्तु द्वौ पुत्रौ विख्यातौ गरुडारुणौ । (१८।१)

vinatāyāstu dvau putrau vikhyātau garuḍāruṇau |

18.2१८.२

सुपर्णः पततां श्रेष्ठो दारुणः पन्नगाशनः ॥ (१८।२)

suparṇaḥ patatāṃ śreṣṭho dāruṇaḥ pannagāśanaḥ ||

19.1१९.१

सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणाम् अमितौजसाम् । (१९।१)

surasāyāḥ sahasraṃ tu sarpāṇām amitaujasām |

19.2१९.२

अनेकशिरसां ब्रह्मन् खेचराणां महात्मनाम् ॥ (१९।२)

anekaśirasāṃ brahman khecarāṇāṃ mahātmanām ||

20.1२०.१

काद्रवेयास् तु बलिनः सहस्रम् अमितौजसः । (२०।१)

kādraveyās tu balinaḥ sahasram amitaujasaḥ |

20.2२०.२

सुपर्णवशगा ब्रह्मञ्जज्ञिरे नैकमस्तकाः ॥ (२०।२)

suparṇavaśagā brahmañjajñire naikamastakāḥ ||

21.1२१.१

तेषां प्रधानभूतास् ते शेषवासुकितक्षकाः । (२१।१)

teṣāṃ pradhānabhūtās te śeṣavāsukitakṣakāḥ |

21.2२१.२

शङ्खश्वेतो महापद्मः कम्बलाश्वतरावुभौ ॥ (२१।२)

śaṅkhaśveto mahāpadmaḥ kambalāśvatarāvubhau ||

22.1२२.१

एलापुत्रस्तथा नागः कर्कोटकधनंजयौ । (२२।१)

elāputrastathā nāgaḥ karkoṭakadhanaṃjayau |

22.2२२.२

एते चान्ये च बहवो दन्दशूका विषोल्बणाः ॥ (२२।२)

ete cānye ca bahavo dandaśūkā viṣolbaṇāḥ ||

23.1२३.१

गणं क्रोधवशं विद्धि ते च सर्वे च दंष्ट्रिणः । (२३।१)

gaṇaṃ krodhavaśaṃ viddhi te ca sarve ca daṃṣṭriṇaḥ |

23.2२३.२

स्थलजाः पक्षिणो ऽब्जाश् च दारुणाः पिशिताशनाः ॥ (२३।२)

sthalajāḥ pakṣiṇo 'bjāś ca dāruṇāḥ piśitāśanāḥ ||

24.1२४.१

गास्तु वै जनयामास सुरभिर् महिषीस् तथा । (२४।१)

gāstu vai janayāmāsa surabhir mahiṣīs tathā |

24.2२४.२

इरावृक्षलतावल्लीस् तृणजातीश् च सर्वशः ॥ (२४।२)

irāvṛkṣalatāvallīs tṛṇajātīś ca sarvaśaḥ ||

25.1२५.१

खषा तु यक्षरक्षांसि मुनिर् अप्सरसस् तथा । (२५।१)

khaṣā tu yakṣarakṣāṃsi munir apsarasas tathā |

25.2२५.२

अरिष्टा तु महासत्त्वान् गन्धर्वान् समजीजनत् ॥ (२५।२)

ariṣṭā tu mahāsattvān gandharvān samajījanat ||

26.1२६.१

एते कश्यपदायादाः कीर्तिताः स्थाणुजङ्गमाः । (२६।१)

ete kaśyapadāyādāḥ kīrtitāḥ sthāṇujaṅgamāḥ |

26.2२६.२

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (२६।२)

teṣāṃ putrāśca pautrāśca śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

27.1२७.१

एष मन्वन्तरे सर्गो ब्रह्मन् स्वारोचिषेः स्मृतः । (२७।१)

eṣa manvantare sargo brahman svārociṣeḥ smṛtaḥ |

27.2२७.२

वैवस्वते च महति वारुणे वितते क्रतौ ॥ (२७।२)

vaivasvate ca mahati vāruṇe vitate kratau ||

28.1२८.१

जुह्वानस्य ब्रह्मणो वै प्रजासर्ग इहोच्यते । (२८।१)

juhvānasya brahmaṇo vai prajāsarga ihocyate |

28.2२८.२

पूर्वं यत्र तु सप्तर्षीन् उत्पन्नान् सप्त मानसान् ॥ (२८।२)

pūrvaṃ yatra tu saptarṣīn utpannān sapta mānasān ||

29.1२९.१

पुत्रत्वे कल्पयामास स्वयम् एव पितामहः । (२९।१)

putratve kalpayāmāsa svayam eva pitāmahaḥ |

29.2२९.२

गन्धर्वभोगिदेवानां दानवानां च सत्तम ॥ (२९।२)

gandharvabhogidevānāṃ dānavānāṃ ca sattama ||

30.1३०.१

दितिर् विनष्टपुत्रा वै तोषयामास कश्यपम् । (३०।१)

ditir vinaṣṭaputrā vai toṣayāmāsa kaśyapam |

30.2३०.२

तया चाराधितः सम्यक् कश्यपस् तपतां वरः ॥ (३०।२)

tayā cārādhitaḥ samyak kaśyapas tapatāṃ varaḥ ||

31.1३१.१

वरेण छन्दयामास सा च वव्रे ततो वरम् । (३१।१)

vareṇa chandayāmāsa sā ca vavre tato varam |

31.2३१.२

पुत्रम् इन्द्रवधार्थाय समर्थम् अमितौजसम् ॥ (३१।२)

putram indravadhārthāya samartham amitaujasam ||

32.1३२.१

स च तस्यै वरं प्रादाद् भार्यायै मुनिसत्तमः । (३२।१)

sa ca tasyai varaṃ prādād bhāryāyai munisattamaḥ |

32.2३२.२

दत्त्वा च वरम् अव्यग्रः कश्यपस्ताम् उवाच ह ॥ (३२।२)

dattvā ca varam avyagraḥ kaśyapastām uvāca ha ||

33.1३३.१

शक्रं पुत्रो निहन्ता ते यदि गर्भं शरच्छतम् । (३३।१)

śakraṃ putro nihantā te yadi garbhaṃ śaracchatam |

33.2३३.२

समाहितातिप्रयता शुचिनी धारयिष्यसि ॥ (३३।२)

samāhitātiprayatā śucinī dhārayiṣyasi ||

34.1३४.१

इत्येवम् उक्त्वा तां देवीं स गतः कश्यपो मुनिः । (३४।१)

ityevam uktvā tāṃ devīṃ sa gataḥ kaśyapo muniḥ |

34.2३४.२

दधार सा च तं गर्भं सम्यक् शौचसमन्विता ॥ (३४।२)

dadhāra sā ca taṃ garbhaṃ samyak śaucasamanvitā ||

35.1३५.१

गर्भम् आत्मवधार्थाय ज्ञात्वा तं मघवान् अपि । (३५।१)

garbham ātmavadhārthāya jñātvā taṃ maghavān api |

35.2३५.२

शुश्रूषुस्ताम् अथागच्छद् विनयाद् अमराधिपः ॥ (३५।२)

śuśrūṣustām athāgacchad vinayād amarādhipaḥ ||

36.1३६.१

तस्याश्चैवान्तरप्रेप्सुर् अतिष्ठत् पाकशासनः । (३६।१)

tasyāścaivāntaraprepsur atiṣṭhat pākaśāsanaḥ |

36.2३६.२

ऊने वर्षशते चास्या ददर्शान्तरम् आत्मवान् ॥ (३६।२)

ūne varṣaśate cāsyā dadarśāntaram ātmavān ||

37.1३७.१

अकृत्वा पादयोः शौचं दितिः शयनम् आविशत् । (३७।१)

akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ ditiḥ śayanam āviśat |

37.2३७.२

निद्राम् आहारयामास तस्याः कुक्षिं प्रविश्य सः ॥ (३७।२)

nidrām āhārayāmāsa tasyāḥ kukṣiṃ praviśya saḥ ||

38.1३८.१

वज्रपाणिर् महागर्भं तं चिछेदाथ सप्तधा । (३८।१)

vajrapāṇir mahāgarbhaṃ taṃ cichedātha saptadhā |

38.2३८.२

स पाट्यमानो वज्रेण प्ररुरोदातिदारुणम् ॥ (३८।२)

sa pāṭyamāno vajreṇa prarurodātidāruṇam ||

39.1३९.१

मा रोदीरिति तं शक्रः पुनः पुनर् अभाषत । (३९।१)

mā rodīriti taṃ śakraḥ punaḥ punar abhāṣata |

39.2३९.२

सो ऽभवत् सप्तधा गर्भस् तम् इन्द्रः कुपितः पुनः ॥ (३९।२)

so 'bhavat saptadhā garbhas tam indraḥ kupitaḥ punaḥ ||

40.1४०.१

एकैकं सप्तधा चक्रे वज्रेणारिविदारिणा । (४०।१)

ekaikaṃ saptadhā cakre vajreṇārividāriṇā |

40.2४०.२

मरुतो नाम देवास् ते बभूवुर् अतिवेगिनः ॥ (४०।२)

maruto nāma devās te babhūvur ativeginaḥ ||

41.1४१.१

यद् उक्तं वै मघवता तेनैव मरुतो ऽभवन् । (४१।१)

yad uktaṃ vai maghavatā tenaiva maruto 'bhavan |

41.2४१.२

देवा एकोनपञ्चाशत् सहाया वज्रपाणिनः ॥ (४१।२)

devā ekonapañcāśat sahāyā vajrapāṇinaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 1, 21

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit