ViPur, 3, 5
Select a line for its word-by-word analysis.
शिष्येभ्यः प्रददौ ताश्च जगृहुस्ते ऽप्यनुक्रमात् ॥ (२।१)
śiṣyebhyaḥ pradadau tāśca jagṛhuste 'pyanukramāt ||
याज्ञवल्क्यस्तु तस्याभूद्ब्रह्मरातसुतो द्विज । (३।१)
yājñavalkyastu tasyābhūdbrahmarātasuto dvija |
तस्य वै सप्तरात्रात् तु ब्रह्महत्या भविष्यति ॥ (४।२)
tasya vai saptarātrāt tu brahmahatyā bhaviṣyati ||
पूर्वम् एवं मुनिगणैः समयो ऽभूत्कृतो द्विज । (५।१)
pūrvam evaṃ munigaṇaiḥ samayo 'bhūtkṛto dvija |
वैशम्पायन एकस्तु तं व्यतिक्रान्तवांस्तदा ॥ (५।२)
vaiśampāyana ekastu taṃ vyatikrāntavāṃstadā ||
स्वस्रीयं बालकं सो ऽथ पदा स्पृष्टमघातयत् ॥ (६।१)
svasrīyaṃ bālakaṃ so 'tha padā spṛṣṭamaghātayat ||
शिष्यानाह च भोः शिष्या ब्रह्महत्यापहं व्रतम् । (७।१)
śiṣyānāha ca bhoḥ śiṣyā brahmahatyāpahaṃ vratam |
चरध्वं मत्कृते सर्वे न विचार्यमिदं तथा ॥ (७।२)
caradhvaṃ matkṛte sarve na vicāryamidaṃ tathā ||
अथाह याज्ञवल्क्यस्तं किम् एभिर्भगवन्द्विजैः । (८।१)
athāha yājñavalkyastaṃ kim ebhirbhagavandvijaiḥ |
क्लेशितैरल्पतेजोभिश्चरिष्ये ऽहमिदं व्रतम् ॥ (८।२)
kleśitairalpatejobhiścariṣye 'hamidaṃ vratam ||
ततः क्रुद्धो गुरुः प्राह याज्ञवल्क्यं महामतिः । (९।१)
tataḥ kruddho guruḥ prāha yājñavalkyaṃ mahāmatiḥ |
मुच्यतां यत् त्वयाधीतं मत्तो विप्रावमानक ॥ (९।२)
mucyatāṃ yat tvayādhītaṃ matto viprāvamānaka ||
निस्तेजसो वदस्येतान्यस्त्वं ब्राह्मणपुंगवान् । (१०।१)
nistejaso vadasyetānyastvaṃ brāhmaṇapuṃgavān |
तेन शिष्येण नार्थो ऽस्ति ममाज्ञाभङ्गकारिणा ॥ (१०।२)
tena śiṣyeṇa nārtho 'sti mamājñābhaṅgakāriṇā ||
याज्ञवल्क्यस्ततः प्राह भक्त्यैतत्ते मयोदितम् । (११।१)
yājñavalkyastataḥ prāha bhaktyaitatte mayoditam |
ममाप्यलं त्वयाधीतं यन्मया तदिदं द्विज ॥ (११।२)
mamāpyalaṃ tvayādhītaṃ yanmayā tadidaṃ dvija ||
इत्युक्त्वा रुधिराक्तानि सरूपाणि यजूंषि सः । (१२।२)
ityuktvā rudhirāktāni sarūpāṇi yajūṃṣi saḥ |
छर्दयित्वा ददौ तस्मै ययौ च स्वेच्छया मुनिः ॥ (१२।३)
chardayitvā dadau tasmai yayau ca svecchayā muniḥ ||
यजूंष्यथ विसृष्टानि याज्ञवल्क्येन वै द्विज । (१३।१)
yajūṃṣyatha visṛṣṭāni yājñavalkyena vai dvija |
जगृहुस्तित्तिरीभूत्वा तैत्तिरीयास्तु ते ततः ॥ (१३।२)
jagṛhustittirībhūtvā taittirīyāstu te tataḥ ||
ब्रह्महत्याव्रतं चीर्णं गुरुणा चोदितैस्तु यैः । (१४।१)
brahmahatyāvrataṃ cīrṇaṃ guruṇā coditaistu yaiḥ |
याज्ञवल्क्यो ऽपि मैत्रेय प्राणायामपरायणः । (१५।१)
yājñavalkyo 'pi maitreya prāṇāyāmaparāyaṇaḥ |
तुष्टाव प्रणतः सूर्यं यजूंष्यभिलषंस्ततः ॥ (१५।२)
tuṣṭāva praṇataḥ sūryaṃ yajūṃṣyabhilaṣaṃstataḥ ||
भास्कराय परं तेजः सौषुम्णमुरु बिभ्रते ॥ (१७।२)
bhāskarāya paraṃ tejaḥ sauṣumṇamuru bibhrate ||
बिभर्ति यः सुरगणान् आप्यायेन्दुं स्वरश्मिभिः । (१९।१)
bibharti yaḥ suragaṇān āpyāyenduṃ svaraśmibhiḥ |
स्वधामृतेन च पितॄंस्तस्मै तृप्त्यात्मने नमः ॥ (१९।२)
svadhāmṛtena ca pitṝṃstasmai tṛptyātmane namaḥ ||
हिमाम्बुघर्मवृष्टीनां कर्ता भर्ता च यः प्रभुः । (२०।१)
himāmbugharmavṛṣṭīnāṃ kartā bhartā ca yaḥ prabhuḥ |
यस्मिन्ननुदिते तस्मै नमो देवाय भास्वते ॥ (२२।२)
yasminnanudite tasmai namo devāya bhāsvate ||
स्पृष्टो यदंशुभिर्लोकः क्रियायोग्यो ऽभिजायते । (२३।१)
spṛṣṭo yadaṃśubhirlokaḥ kriyāyogyo 'bhijāyate |
वाजिरूपधरः प्राह व्रीयतामिति वाञ्छितम् ॥ (२६।३)
vājirūpadharaḥ prāha vrīyatāmiti vāñchitam ||
याज्ञवल्क्यस्तदा प्राह प्रणिपत्य दिवाकरम् । (२७।१)
yājñavalkyastadā prāha praṇipatya divākaram |
यजूंषि तानि मे देहि यानि सन्ति न मे गुरौ ॥ (२७।२)
yajūṃṣi tāni me dehi yāni santi na me gurau ||
यजूंषि यैरधीतानि तानि विप्रैर्द्विजोत्तम । (२९।१)
yajūṃṣi yairadhītāni tāni viprairdvijottama |
वाजिनस्ते समाख्याताः सूर्यो ऽश्वः सो ऽभवद्यतः ॥ (२९।२)
vājinaste samākhyātāḥ sūryo 'śvaḥ so 'bhavadyataḥ ||
शाखाभेदास्तु तेषां वै दश पञ्च च वाजिनाम् । (३०।१)
śākhābhedāstu teṣāṃ vai daśa pañca ca vājinām |
कण्वाद्याः सुमहाभागा याज्ञवल्क्यप्रवर्तिताः ॥ (३०।२)
kaṇvādyāḥ sumahābhāgā yājñavalkyapravartitāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.