विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 3, 5

43 of 126 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

यजुर्वेदतरोः शाखाः सप्तविंशन्महामतिः । (१।२)

yajurvedataroḥ śākhāḥ saptaviṃśanmahāmatiḥ |

1.3१.३

वैशम्पायननामासौ व्यासशिष्यश्चकार वै ॥ (१।३)

vaiśampāyananāmāsau vyāsaśiṣyaścakāra vai ||

2.1२.१

शिष्येभ्यः प्रददौ ताश्च जगृहुस्ते ऽप्यनुक्रमात् ॥ (२।१)

śiṣyebhyaḥ pradadau tāśca jagṛhuste 'pyanukramāt ||

3.1३.१

याज्ञवल्क्यस्तु तस्याभूद्ब्रह्मरातसुतो द्विज । (३।१)

yājñavalkyastu tasyābhūdbrahmarātasuto dvija |

3.2३.२

शिष्यः परमधर्मज्ञो गुरुवृत्तिपरः सदा ॥ (३।२)

śiṣyaḥ paramadharmajño guruvṛttiparaḥ sadā ||

4.1४.१

ऋषिर्यो ऽद्य महामेरौ समाजेनागमिष्यति । (४।१)

ṛṣiryo 'dya mahāmerau samājenāgamiṣyati |

4.2४.२

तस्य वै सप्तरात्रात् तु ब्रह्महत्या भविष्यति ॥ (४।२)

tasya vai saptarātrāt tu brahmahatyā bhaviṣyati ||

5.1५.१

पूर्वम् एवं मुनिगणैः समयो ऽभूत्कृतो द्विज । (५।१)

pūrvam evaṃ munigaṇaiḥ samayo 'bhūtkṛto dvija |

5.2५.२

वैशम्पायन एकस्तु तं व्यतिक्रान्तवांस्तदा ॥ (५।२)

vaiśampāyana ekastu taṃ vyatikrāntavāṃstadā ||

6.1६.१

स्वस्रीयं बालकं सो ऽथ पदा स्पृष्टमघातयत् ॥ (६।१)

svasrīyaṃ bālakaṃ so 'tha padā spṛṣṭamaghātayat ||

7.1७.१

शिष्यानाह च भोः शिष्या ब्रह्महत्यापहं व्रतम् । (७।१)

śiṣyānāha ca bhoḥ śiṣyā brahmahatyāpahaṃ vratam |

7.2७.२

चरध्वं मत्कृते सर्वे न विचार्यमिदं तथा ॥ (७।२)

caradhvaṃ matkṛte sarve na vicāryamidaṃ tathā ||

8.1८.१

अथाह याज्ञवल्क्यस्तं किम् एभिर्भगवन्द्विजैः । (८।१)

athāha yājñavalkyastaṃ kim ebhirbhagavandvijaiḥ |

8.2८.२

क्लेशितैरल्पतेजोभिश्चरिष्ये ऽहमिदं व्रतम् ॥ (८।२)

kleśitairalpatejobhiścariṣye 'hamidaṃ vratam ||

9.1९.१

ततः क्रुद्धो गुरुः प्राह याज्ञवल्क्यं महामतिः । (९।१)

tataḥ kruddho guruḥ prāha yājñavalkyaṃ mahāmatiḥ |

9.2९.२

मुच्यतां यत् त्वयाधीतं मत्तो विप्रावमानक ॥ (९।२)

mucyatāṃ yat tvayādhītaṃ matto viprāvamānaka ||

10.1१०.१

निस्तेजसो वदस्येतान्यस्त्वं ब्राह्मणपुंगवान् । (१०।१)

nistejaso vadasyetānyastvaṃ brāhmaṇapuṃgavān |

10.2१०.२

तेन शिष्येण नार्थो ऽस्ति ममाज्ञाभङ्गकारिणा ॥ (१०।२)

tena śiṣyeṇa nārtho 'sti mamājñābhaṅgakāriṇā ||

11.1११.१

याज्ञवल्क्यस्ततः प्राह भक्त्यैतत्ते मयोदितम् । (११।१)

yājñavalkyastataḥ prāha bhaktyaitatte mayoditam |

11.2११.२

ममाप्यलं त्वयाधीतं यन्मया तदिदं द्विज ॥ (११।२)

mamāpyalaṃ tvayādhītaṃ yanmayā tadidaṃ dvija ||

12.1१२.१

पराशर उवाच । (१२।१)

parāśara uvāca

12.2१२.२

इत्युक्त्वा रुधिराक्तानि सरूपाणि यजूंषि सः । (१२।२)

ityuktvā rudhirāktāni sarūpāṇi yajūṃṣi saḥ |

12.3१२.३

छर्दयित्वा ददौ तस्मै ययौ च स्वेच्छया मुनिः ॥ (१२।३)

chardayitvā dadau tasmai yayau ca svecchayā muniḥ ||

13.1१३.१

यजूंष्यथ विसृष्टानि याज्ञवल्क्येन वै द्विज । (१३।१)

yajūṃṣyatha visṛṣṭāni yājñavalkyena vai dvija |

13.2१३.२

जगृहुस्तित्तिरीभूत्वा तैत्तिरीयास्तु ते ततः ॥ (१३।२)

jagṛhustittirībhūtvā taittirīyāstu te tataḥ ||

14.1१४.१

ब्रह्महत्याव्रतं चीर्णं गुरुणा चोदितैस्तु यैः । (१४।१)

brahmahatyāvrataṃ cīrṇaṃ guruṇā coditaistu yaiḥ |

14.2१४.२

चरकाध्वर्यवस्ते तु चरणान्मुनिसत्तम ॥ (१४।२)

carakādhvaryavaste tu caraṇānmunisattama ||

15.1१५.१

याज्ञवल्क्यो ऽपि मैत्रेय प्राणायामपरायणः । (१५।१)

yājñavalkyo 'pi maitreya prāṇāyāmaparāyaṇaḥ |

15.2१५.२

तुष्टाव प्रणतः सूर्यं यजूंष्यभिलषंस्ततः ॥ (१५।२)

tuṣṭāva praṇataḥ sūryaṃ yajūṃṣyabhilaṣaṃstataḥ ||

16.1१६.१

याज्ञवल्क्य उवाच । (१६।१)

yājñavalkya uvāca

16.2१६.२

नमः सवित्रे द्वाराय मुक्तेरमिततेजसे । (१६।२)

namaḥ savitre dvārāya mukteramitatejase |

16.3१६.३

ऋग्यजुःसामभूताय त्रयीधामवते नमः ॥ (१६।३)

ṛgyajuḥsāmabhūtāya trayīdhāmavate namaḥ ||

17.1१७.१

नमो ऽग्नीषोमभूताय जगतः कारणात्मने । (१७।१)

namo 'gnīṣomabhūtāya jagataḥ kāraṇātmane |

17.2१७.२

भास्कराय परं तेजः सौषुम्णमुरु बिभ्रते ॥ (१७।२)

bhāskarāya paraṃ tejaḥ sauṣumṇamuru bibhrate ||

18.1१८.१

कलाकाष्ठानिमेषादिकालज्ञानात्मने नमः । (१८।१)

kalākāṣṭhānimeṣādikālajñānātmane namaḥ |

18.2१८.२

ध्येयाय विष्णुरूपाय परमाक्षररूपिणे ॥ (१८।२)

dhyeyāya viṣṇurūpāya paramākṣararūpiṇe ||

19.1१९.१

बिभर्ति यः सुरगणान् आप्यायेन्दुं स्वरश्मिभिः । (१९।१)

bibharti yaḥ suragaṇān āpyāyenduṃ svaraśmibhiḥ |

19.2१९.२

स्वधामृतेन च पितॄंस्तस्मै तृप्त्यात्मने नमः ॥ (१९।२)

svadhāmṛtena ca pitṝṃstasmai tṛptyātmane namaḥ ||

20.1२०.१

हिमाम्बुघर्मवृष्टीनां कर्ता भर्ता च यः प्रभुः । (२०।१)

himāmbugharmavṛṣṭīnāṃ kartā bhartā ca yaḥ prabhuḥ |

20.2२०.२

तस्मै त्रिकालभूताय नमः सूर्याय वेधसे ॥ (२०।२)

tasmai trikālabhūtāya namaḥ sūryāya vedhase ||

21.1२१.१

अपहन्ति तमो यश्च जगतो ऽस्य जगत्पतिः । (२१।१)

apahanti tamo yaśca jagato 'sya jagatpatiḥ |

21.2२१.२

सत्त्वधामधरो देवो नमस्तस्मै विवस्वते ॥ (२१।२)

sattvadhāmadharo devo namastasmai vivasvate ||

22.1२२.१

सत्कर्मयोग्यो न जनो नैवापः शौचकारणम् । (२२।१)

satkarmayogyo na jano naivāpaḥ śaucakāraṇam |

22.2२२.२

यस्मिन्ननुदिते तस्मै नमो देवाय भास्वते ॥ (२२।२)

yasminnanudite tasmai namo devāya bhāsvate ||

23.1२३.१

स्पृष्टो यदंशुभिर्लोकः क्रियायोग्यो ऽभिजायते । (२३।१)

spṛṣṭo yadaṃśubhirlokaḥ kriyāyogyo 'bhijāyate |

23.2२३.२

पवित्रताकारणाय तस्मै शुद्धात्मने नमः ॥ (२३।२)

pavitratākāraṇāya tasmai śuddhātmane namaḥ ||

24.1२४.१

नमः सवित्रे सूर्याय भास्कराय विवस्वते । (२४।१)

namaḥ savitre sūryāya bhāskarāya vivasvate |

24.2२४.२

आदित्यायादिभूताय देवादीनां नमो नमः ॥ (२४।२)

ādityāyādibhūtāya devādīnāṃ namo namaḥ ||

25.1२५.१

हिरण्मयं रथं यस्य केतवो ऽमृतधारिणः । (२५।१)

hiraṇmayaṃ rathaṃ yasya ketavo 'mṛtadhāriṇaḥ |

25.2२५.२

वहन्ति भुवनालोकचक्षुषस् तं नमाम्यहम् ॥ (२५।२)

vahanti bhuvanālokacakṣuṣas taṃ namāmyaham ||

26.1२६.१

पराशर उवाच । (२६।१)

parāśara uvāca

26.2२६.२

इत्येवमादिभिस्तेन स्तूयमानः स्तवै रविः । (२६।२)

ityevamādibhistena stūyamānaḥ stavai raviḥ |

26.3२६.३

वाजिरूपधरः प्राह व्रीयतामिति वाञ्छितम् ॥ (२६।३)

vājirūpadharaḥ prāha vrīyatāmiti vāñchitam ||

27.1२७.१

याज्ञवल्क्यस्तदा प्राह प्रणिपत्य दिवाकरम् । (२७।१)

yājñavalkyastadā prāha praṇipatya divākaram |

27.2२७.२

यजूंषि तानि मे देहि यानि सन्ति न मे गुरौ ॥ (२७।२)

yajūṃṣi tāni me dehi yāni santi na me gurau ||

28.1२८.१

पराशर उवाच । (२८।१)

parāśara uvāca

28.2२८.२

एवमुक्तो ददौ तस्मै यजूंषि भगवान्रविः । (२८।२)

evamukto dadau tasmai yajūṃṣi bhagavānraviḥ |

28.3२८.३

अयातयामसंज्ञानि यानि वेत्ति न तद्गुरुः ॥ (२८।३)

ayātayāmasaṃjñāni yāni vetti na tadguruḥ ||

29.1२९.१

यजूंषि यैरधीतानि तानि विप्रैर्द्विजोत्तम । (२९।१)

yajūṃṣi yairadhītāni tāni viprairdvijottama |

29.2२९.२

वाजिनस्ते समाख्याताः सूर्यो ऽश्वः सो ऽभवद्यतः ॥ (२९।२)

vājinaste samākhyātāḥ sūryo 'śvaḥ so 'bhavadyataḥ ||

30.1३०.१

शाखाभेदास्तु तेषां वै दश पञ्च च वाजिनाम् । (३०।१)

śākhābhedāstu teṣāṃ vai daśa pañca ca vājinām |

30.2३०.२

कण्वाद्याः सुमहाभागा याज्ञवल्क्यप्रवर्तिताः ॥ (३०।२)

kaṇvādyāḥ sumahābhāgā yājñavalkyapravartitāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 3, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit