मैत्रेय उवाच । (१।१)

भगवन्भगवान्देवः संसारविजिगीषुभिः । (१।२)

समाख्याहि जगन्नाथो विष्णुराराध्यते यथा ॥ (१।३)

आराधिताच्च गोविन्दादाराधनपरैर्नरैः । (२।१)

यत्प्राप्यते फलं श्रोतुं तच्चेच्छामि महामुने ॥ (२।२)

पराशर उवाच । (३।१)

यत्पृच्छति भवानेतत्सगरेण महात्मना । (३।२)

और्वः प्राह यथा पृष्टस्तन्मे कथयतः शृणु ॥ (३।३)

सगरः प्रणिपत्येदमौर्वं पप्रच्छ भार्गवम् । (४।१)

विष्णोराराधनोपायसंबन्धं मुनिसत्तम ॥ (४।२)

फलं चाराधिते विष्णौ यत्पुंसाम् अभिजायते । (५।१)

स चाह पृष्टो यत्तेन तन्मैत्रेयाखिलं शृणु ॥ (५।२)

और्व उवाच । (६।१)

भौमान्मनोरथान्स्वर्गं स्वर्गवन्द्यं तथास्पदम् । (६।२)

प्राप्नोत्याराधिते विष्णौ निर्वाणमपि चोत्तमम् ॥ (६।३)

यद्यदिच्छति यावच्च फलमाराधिते ऽच्युते । (७।१)

तत्तदाप्नोति राजेन्द्र भूरि स्वल्पम् अथापि वा ॥ (७।२)

यत्तु पृच्छसि भूपाल कथमाराध्यते हि सः । (८।१)

तदहं सकलं तुभ्यं कथयामि निबोध मे ॥ (८।२)

वर्णाश्रमाचारवता पुरुषेण परः पुमान् । (९।१)

विष्णुराराध्यते पन्था नान्यस्तत्तोषकारणम् ॥ (९।२)

यजन्यज्ञान्यजत्येनं जपत्येनं जपन्नृप । (१०।१)

घ्नंस्तथान्यान्हिनस्त्येनं सर्वभूतो यतो हरिः ॥ (१०।२)

तस्मात्सदाचारवता पुरुषेण जनार्दनः । (११।१)

आराध्यते स्ववर्णोक्तधर्मानुष्ठानकारिणा ॥ (११।२)

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रश्च पृथिवीपते । (१२।१)

स्वधर्मतत्परो विष्णुमाराधयति नान्यथा ॥ (१२।२)

परापवादं पैशुन्यमनृतं च न भाषते । (१३।१)

अन्योद्वेगकरं वापि तोष्यते तेन केशवः ॥ (१३।२)

परपत्नीपरद्रव्यपरहिंसासु यो मतिम् । (१४।१)

न करोति पुमान्भूप तोष्यते तेन केशवः ॥ (१४।२)

न ताडयति नो हन्ति प्राणिनो ऽन्यांश्च देहिनः । (१५।१)

यो मनुष्यो मनुष्येन्द्र तोष्यते तेन केशवः ॥ (१५।२)

देवद्विजगुरूणां यः शुश्रूषासु सदोद्यतः । (१६।१)

तोष्यते तेन गोविन्दः पुरुषेण नरेश्वर ॥ (१६।२)

यथात्मनि च पुत्रे च सर्वभूतेषु यस्तथा । (१७।१)

हितकामो हरिस्तेन तोष्यते सर्वदा सुखम् ॥ (१७।२)

यस्य रागादिदोषेण न दुष्टं नृप मानसम् । (१८।१)

विशुद्धचेतसा विष्णुस्तोष्यते तेन सर्वदा ॥ (१८।२)

वर्णाश्रमेषु ये धर्माः शास्त्रोक्ता नृपसत्तम । (१९।१)

तेषु तिष्ठन्नरो विष्णुमाराधयति नान्यथा ॥ (१९।२)

सगर उवाच । (२०।१)

तदहं श्रोतुमिच्छामि वर्णधर्मान् अशेषतः । (२०।२)

तथैवाश्रमधर्मांश्च द्विजवर्य ब्रवीहि तान् ॥ (२०।३)

और्व उवाच । (२१।१)

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च यथाक्रमम् । (२१।२)

त्वमेकाग्रमना भूत्वा शृणु धर्मान्मयोदितान् ॥ (२१।३)

दानं दद्याद्यजेद्देवान्यज्ञैः स्वाध्यायतत्परः । (२२।१)

नित्योदकी भवेद्विप्रः कुर्याच्चाग्निपरिग्रहम् ॥ (२२।२)

वृत्त्यर्थं याजयेच्चान्यान् अन्यानध्यापयेत् तथा । (२३।१)

कुर्यात्प्रतिग्रहादानं गुर्वर्थं न्यायतो द्विजः ॥ (२३।२)

सर्वलोकहितं कुर्यान्नाहितं कस्यचिद्द्विजः । (२४।१)

मैत्री समस्तभूतेषु ब्राह्मणस्योत्तमं धनम् ॥ (२४।२)

ग्राव्णि रत्ने च पारक्ये समबुद्धिर्भवेद्द्विजः । (२५।१)

ऋतावभिगमः पत्न्यां शस्यते चास्य पार्थिव ॥ (२५।२)

दानानि दद्यादिच्छातो द्विजेभ्यः क्षत्रियो ऽपि हि । (२६।१)

यजेच्च विविधैर्यज्ञैरधीयीत च पार्थिवः ॥ (२६।२)

शस्त्राजीवो महीरक्षा प्रवरा तस्य जीविका । (२७।१)

तस्यापि प्रथमे कल्पे पृथिवीपरिपालनम् ॥ (२७।२)

धरित्रीपालनेनैव कृतकृत्यो नराधिपः । (२८।१)

भवन्ति नृपतेरंशा यतो यज्ञादिकर्मणाम् ॥ (२८।२)

दुष्टानां शासनाद्राजा शिष्टानां परिपालनात् । (२९।१)

प्राप्नोत्यभिमतांल्लोकान्वर्णसंस्थाकरो नृपः ॥ (२९।२)

पशुपाल्यं वणिज्यं च कृषिं च मनुजेश्वर । (३०।१)

वैश्याय जीविकां ब्रह्मा ददौ लोकपितामहः ॥ (३०।२)

तस्याप्यध्ययनं यज्ञो दानं धर्मश्च शस्यते । (३१।१)

नित्यनैमित्तिकादीनाम् अनुष्ठानं च कर्मणाम् ॥ (३१।२)

द्विजातिसंश्रयं कर्म तादर्थ्यं तेन पोषणम् । (३२।१)

क्रयविक्रयजैर् वापि धनैः कारूद्भवेन वा ॥ (३२।२)

दानं च दद्याच्छूद्रो ऽपि पाकयज्ञैर् यजेत च । (३३।१)

पित्र्यादिकं च वै सर्वं शूद्रः कुर्वीत तेन वै ॥ (३३।२)

भृत्यादिभरणार्थाय सर्वेषां च परिग्रहः । (३४।१)

ऋतुकालाभिगमनं स्वदारेषु महीपते ॥ (३४।२)

दया समस्तभूतेषु तितिक्षा नाभिमानिता । (३५।१)

सत्यं शौचम् अनायासो मङ्गलं प्रियवादिता ॥ (३५।२)

मैत्र्यस्पृहा तथा तद्वदकार्पण्यं नरेश्वर । (३६।१)

अनसूया च सामान्या वर्णानां कथिता गुणाः ॥ (३६।२)

आश्रमाणां च सर्वेषामेते सामान्यलक्षणाः । (३७।१)

गुणांस्तथापद्धर्मांश्च विप्रादीनामिमाञ्छृणु ॥ (३७।२)

क्षात्रं कर्म द्विजस्योक्तं वैश्यकर्म तथापदि । (३८।१)

राजन्यस्य च वैश्योक्तं शूद्रकर्म न चैतयोः ॥ (३८।२)

सामर्थ्ये सति तत्त्याज्यमुभाभ्यामपि पार्थिव । (३९।१)

तदेवापदि कर्तव्यं न कुर्यात्कर्मसंकरम् ॥ (३९।२)

इत्येते कथिता राजन्वर्णधर्मा मया तव । (४०।१)

धर्ममाश्रमिणां सम्यग्ब्रुवतो मे निशामय ॥ (४०।२)