मैत्रेय उवाच । (१।१)

अर्वाक्स्रोतस् तु कथितो भवता यस्तु मानुषः । (१।२)

ब्रह्मन् विस्तरतो ब्रूहि ब्रह्मा तम् असृजद् यथा ॥ (१।३)

यथा च वर्णान् असृजद् यद्गुणांश् च महामुने । (२।१)

यच्च तेषां स्मृतं कर्म विप्रादीनां तद् उच्यताम् ॥ (२।२)

पराशर उवाच । (३।१)

सत्याभिध्यायिनः पूर्वं सिसृक्षोर् ब्रह्मणो जगत् । (३।२)

अजायन्त द्विजश्रेष्ठ सत्त्वोद्रिक्ता मुखात् प्रजाः ॥ (३।३)

वक्षसो रजसोद्रिक्तास् तथान्या ब्रह्मणो ऽभवन् । (४।१)

रजसा तमसा चैव समुद्रिक्तास् तथोरुतः ॥ (४।२)

पद्भ्याम् अन्याः प्रजा ब्रह्मा ससर्ज द्विजसत्तम । (५।१)

तमःप्रधानास् ताः सर्वाश् चातुर्वर्ण्यम् इदं ततः ॥ (५।२)

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् च द्विजसत्तम । (६।१)

पादोरुवक्षःस्थलतो मुखतश् च समुद्गताः ॥ (६।२)

यज्ञनिष्पत्तये सर्वम् एतद् ब्रह्मा चकार वै । (७।१)

चातुर्वर्ण्यं महाभाग यज्ञसाधनम् उत्तमम् ॥ (७।२)

यज्ञैर् आप्यायिता देवा वृष्ट्युत्सर्गेण वै प्रजाः । (८।१)

आप्याययन्ते धर्मज्ञ यज्ञाः कल्याणहेतवः ॥ (८।२)

निष्पाद्यन्ते नरैस् तैस् तु स्वकर्माभिरतैः सदा । (९।१)

विशुद्धाचरणोपेतैः सद्भिः सन्मार्गगामिभिः ॥ (९।२)

स्वर्गापवर्गौ मानुष्यात् प्राप्नुवन्ति नरा मुने । (१०।१)

यद् वाभिरुचितं स्थानं तद् यान्ति मनुजा द्विज ॥ (१०।२)

प्रजास् ता ब्रह्मणा सृष्टाश् चातुर्वर्ण्यव्यवस्थितौ । (११।१)

सम्यक्श्रद्धाः समाचारप्रवणा मुनिसत्तम ॥ (११।२)

यथेच्छावासनिरताः सर्वबाधाविवर्जिताः । (१२।१)

शुद्धान्तःकरणाः शुद्धाः सर्वानुष्ठाननिर्मलाः ॥ (१२।२)

शुद्धे च तासां मनसि शुद्धे ऽन्तःसंस्थिते हरौ । (१३।१)

शुद्धज्ञानं प्रपश्यन्ति विष्ण्वाख्यं येन तत् पदम् ॥ (१३।२)

ततः कालात्मको यो ऽसौ स चांशः कथितो हरेः । (१४।१)

स पातयत्य् अघं घोरम् अल्पम् अल्पाल्पसारवत् ॥ (१४।२)

अधर्मबीजम् उद्भूतं तमोलोभसमुद्भवम् । (१५।१)

प्रजासु तासु मैत्रेय रागादिकम् असाधकम् ॥ (१५।२)

ततः सा सहजा सिद्धिस् तेषां नातीव जायते । (१६।१)

रसोल्लासादयश् चान्याः सिद्धयो ऽष्टौ भवन्ति याः ॥ (१६।२)

तासु क्षीणास्व् अशेषासु वर्धमाने च पातके । (१७।१)

द्वन्द्वाभिभवदुःखार्तास् ता भवन्ति ततः प्रजाः ॥ (१७।२)

ततो दुर्गाणि ताश् चक्रुर् वार्क्षं पार्वतम् औदकम् । (१८।१)

कृत्रिमं च तथा दुर्गं पुरखर्वटकादि यत् ॥ (१८।२)

गृहाणि च यथान्यायं तेषु चक्रुः पुरादिषु । (१९।१)

शीतातपादिबाधानां प्रशमाय महामते ॥ (१९।२)

प्रतीकारम् इमं कृत्वा शीतादेस् ताः प्रजाः पुनः । (२०।१)

वार्तोपायं ततश् चक्रुर् हस्तसिद्धिं च कर्मजाम् ॥ (२०।२)

व्रीहयश् च यवाश् चैव गोधूमा अणवस् तिलाः । (२१।१)

प्रियंगवो ह्य् उदाराश् च कोरदूषाः सतीनकाः ॥ (२१।२)

माषा मुद्गा मसूराश् च निष्पावाः सकुलत्थकाः । (२२।१)

आढक्यश् चणकाश् चैव शणाः सप्तदश स्मृताः ॥ (२२।२)

इत्य् एता ओषधीनां तु ग्राम्यानां जातयो मुने । (२३।१)

ओषध्यो यज्ञियाश् चैव ग्राम्यारण्याश् चतुर्दश ॥ (२३।२)

व्रीहयः सयवा माषा गोधूमा अणवस् तिलाः । (२४।१)

प्रियंगुसप्तमा ह्य् एता अष्टमास् तु कुलत्थकाः ॥ (२४।२)

श्यामाकास् त्व् अथ नीवारा जर्तिलाः सगवेधुकाः । (२५।१)

तथा वेणुयवाः प्रोक्तास् तद्वन् मर्कटका मुने ॥ (२५।२)

ग्राम्यारण्याः स्मृता ह्य् एता ओषध्यस् तु चतुर्दश । (२६।१)

यज्ञनिष्पत्तये यज्ञस् तथासां हेतुर् उत्तमः ॥ (२६।२)

एताश् च सह यज्ञेन प्रजानां कारणं परम् । (२७।१)

परावरविदः प्राज्ञास् ततो यज्ञान् वितन्वते ॥ (२७।२)

अहन्य् अहन्य् अनुष्ठानं यज्ञानां मुनिसत्तम । (२८।१)

उपकारकरं पुंसां क्रियमाणाघशान्तिदम् ॥ (२८।२)

येषां तु कालसृष्टो ऽसौ पापबिन्दुर् महामते । (२९।१)

चेतःसु ववृधे चक्रुस् ते न यज्ञेषु मानसम् ॥ (२९।२)

वेदवादांस् तथा वेदान् यज्ञकर्मादिकं च यत् । (३०।१)

तत् सर्वं निन्दमानास् ते यज्ञव्यासेधकारिणः ॥ (३०।२)

प्रवृत्तिमार्गव्युच्छित्तिकारिणो वेदनिन्दकाः । (३१।१)

दुरात्मानो दुराचारा बभूवुः कुटिलाशयाः ॥ (३१।२)

संसिद्धायां तु वार्तायां प्रजाः सृष्ट्वा प्रजापतिः । (३२।१)

मर्यादां स्थापयामास यथास्थानं यथागुणम् ॥ (३२।२)

वर्णानाम् आश्रमाणां च धर्मान् धर्मभृतां वर । (३३।१)

लोकांश् च सर्ववर्णानां सम्यग्धर्मानुपालिनाम् ॥ (३३।२)

प्राजापत्यं ब्राह्मणानां स्मृतं स्थानं क्रियावताम् । (३४।१)

स्थानम् ऐन्द्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्व् अनिवर्तिनाम् ॥ (३४।२)

वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वधर्मनिरतात्मनाम् । (३५।१)

गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचर्यानुवर्तिनाम् ॥ (३५।२)

अष्टाशीतिसहस्राणि मुनीनाम् ऊर्ध्वरेतसाम् । (३६।१)

स्मृतं तेषां तु यत् स्थानं तद् एव गुरुवासिनाम् ॥ (३६।२)

सप्तर्षीणां तु यत् स्थानं स्मृतं तद् वै वनौकसाम् । (३७।१)

प्राजापत्यं गृहस्थानां ब्राह्मं संन्यासिनां स्मृतम् ॥ (३७।२)

योगिनाम् अमृतं स्थानं यद् विष्णोः परमं पदम् ॥ (३८।१)

एकान्तिनः सदा ब्रह्मध्यायिनो योगिनो हि ये । (३९।१)

तेषां तत् परमं स्थानं यद् वै पश्यन्ति सूरयः ॥ (३९।२)

गत्वा गत्वा निवर्तन्ते चन्द्रसूर्यादयो ग्रहाः । (४०।१)

अद्यापि न निवर्तन्ते द्वादशाक्षरचिन्तकाः ॥ (४०।२)

तामिस्रम् अन्धतामिस्रं महारौरवरौरवौ । (४१।१)

असिपत्रवनं घोरं कालसूत्रम् अवीचिमत् ॥ (४१।२)

विनिन्दकानां वेदस्य यज्ञव्यासेधकारिणाम् । (४२।१)

स्थानम् एतत् समाख्यातं स्वधर्मत्यागिनश् च ये ॥ (४२।२)