विष्णुपुराणViṣṇupurāṇa

ViPur, 5, 3

83 of 126 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पराशर उवाच । (१।१)

parāśara uvāca

1.2१.२

एवं संस्तूयमाना सा देवैर्देवमधारयत् । (१।२)

evaṃ saṃstūyamānā sā devairdevamadhārayat |

1.3१.३

गर्भेण पुण्डरीकाक्षं जगतां त्राणकारणम् ॥ (१।३)

garbheṇa puṇḍarīkākṣaṃ jagatāṃ trāṇakāraṇam ||

2.1२.१

ततो ऽखिलजगत्पद्मबोधायाच्युतभानुना । (२।१)

tato 'khilajagatpadmabodhāyācyutabhānunā |

2.2२.२

देवकीपूर्वसंध्यायाम् आविर्भूतं महात्मना ॥ (२।२)

devakīpūrvasaṃdhyāyām āvirbhūtaṃ mahātmanā ||

3.1३.१

तज्जन्मदिनमत्यर्थमाह्लाद्यमलदिङ्मुखम् । (३।१)

tajjanmadinamatyarthamāhlādyamaladiṅmukham |

3.2३.२

बभूव सर्वलोकस्य कौमुदी शशिनो यथा ॥ (३।२)

babhūva sarvalokasya kaumudī śaśino yathā ||

4.1४.१

सन्तः संतोषमधिकं प्रशमं चण्डमारुताः । (४।१)

santaḥ saṃtoṣamadhikaṃ praśamaṃ caṇḍamārutāḥ |

4.2४.२

प्रसादं निम्नगा याता जायमाने जनार्दने ॥ (४।२)

prasādaṃ nimnagā yātā jāyamāne janārdane ||

5.1५.१

सिन्धवो निजशब्देन वाद्यं चक्रुर्मनोहरम् । (५।१)

sindhavo nijaśabdena vādyaṃ cakrurmanoharam |

5.2५.२

जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥ (५।२)

jagurgandharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ ||

6.1६.१

ससृजुः पुष्पवर्षाणि देवा भुव्यन्तरिक्षगाः । (६।१)

sasṛjuḥ puṣpavarṣāṇi devā bhuvyantarikṣagāḥ |

6.2६.२

जज्वलुश्चाग्नयः शान्ता जायमाने जनार्दने ॥ (६।२)

jajvaluścāgnayaḥ śāntā jāyamāne janārdane ||

7.1७.१

मन्दं जगर्जुर्जलदाः पुष्पवृष्टिमुचो द्विज ॥ (७।१)

mandaṃ jagarjurjaladāḥ puṣpavṛṣṭimuco dvija ||

8.1८.१

फुल्लेन्दीवरपत्राभं चतुर्बाहुमुदीक्ष्य तम् । (८।१)

phullendīvarapatrābhaṃ caturbāhumudīkṣya tam |

8.2८.२

श्रीवत्सवक्षसं जातं तुष्टावानकदुन्दुभिः ॥ (८।२)

śrīvatsavakṣasaṃ jātaṃ tuṣṭāvānakadundubhiḥ ||

9.1९.१

अभिष्टूय च तं वाग्भिः प्रसन्नाभिर्महामतिः । (९।१)

abhiṣṭūya ca taṃ vāgbhiḥ prasannābhirmahāmatiḥ |

9.2९.२

विज्ञापयामास तदा कंसाद्भीतो द्विजोत्तम ॥ (९।२)

vijñāpayāmāsa tadā kaṃsādbhīto dvijottama ||

10.1१०.१

वसुदेव उवाच । (१०।१)

vasudeva uvāca

10.2१०.२

ज्ञातो ऽसि देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधरम् । (१०।२)

jñāto 'si devadeveśa śaṅkhacakragadādharam |

10.3१०.३

दिव्यं रूपमिदं देव प्रसादेनोपसंहर ॥ (१०।३)

divyaṃ rūpamidaṃ deva prasādenopasaṃhara ||

11.1११.१

अद्यैव देव कंसो ऽयं कुरुते मम यातनाम् । (११।१)

adyaiva deva kaṃso 'yaṃ kurute mama yātanām |

11.2११.२

अवतीर्णमिति ज्ञात्वा त्वमस्मिन् मम मन्दिरे ॥ (११।२)

avatīrṇamiti jñātvā tvamasmin mama mandire ||

12.1१२.१

देवक्युवाच । (१२।१)

devakyuvāca |

12.2१२.२

यो ऽनन्तरूपो ऽखिलविश्वरूपो गर्भे ऽपि लोकान्वपुषा बिभर्ति । (१२।२)

yo 'nantarūpo 'khilaviśvarūpo garbhe 'pi lokānvapuṣā bibharti |

12.3१२.३

प्रसीदतामेष स देवदेवः स्वमाययाविष्कृतबालरूपः ॥ (१२।३)

prasīdatāmeṣa sa devadevaḥ svamāyayāviṣkṛtabālarūpaḥ ||

13.1१३.१

उपसंहर सर्वात्मन् रूपमेतच्चतुर्भुजम् । (१३।१)

upasaṃhara sarvātman rūpametaccaturbhujam |

13.2१३.२

जानातु मावतारं ते कंसो ऽयं दितिजात्मजः ॥ (१३।२)

jānātu māvatāraṃ te kaṃso 'yaṃ ditijātmajaḥ ||

14.1१४.१

भगवानुवाच । (१४।१)

bhagavānuvāca |

14.2१४.२

स्तुतो ऽहं यत्त्वया पूर्वं पुत्रार्थिन्या तदद्य ते । (१४।२)

stuto 'haṃ yattvayā pūrvaṃ putrārthinyā tadadya te |

14.3१४.३

सफलं देवि संजातं जातो ऽहं यत्तवोदरात् ॥ (१४।३)

saphalaṃ devi saṃjātaṃ jāto 'haṃ yattavodarāt ||

15.1१५.१

पराशर उवाच । (१५।१)

parāśara uvāca

15.2१५.२

इत्युक्त्वा भगवांस्तूष्णीं बभूव मुनिसत्तम । (१५।२)

ityuktvā bhagavāṃstūṣṇīṃ babhūva munisattama |

15.3१५.३

वसुदेवो ऽपि तं रात्रावादाय प्रययौ बहिः ॥ (१५।३)

vasudevo 'pi taṃ rātrāvādāya prayayau bahiḥ ||

16.1१६.१

मोहिताश्चाभवंस्तत्र रक्षिणो योगनिद्रया । (१६।१)

mohitāścābhavaṃstatra rakṣiṇo yoganidrayā |

16.2१६.२

मथुराद्वारपालाश्च व्रजत्यानकदुन्दुभौ ॥ (१६।२)

mathurādvārapālāśca vrajatyānakadundubhau ||

17.1१७.१

वर्षतां जलदानां च तोयमत्युल्बणं निशि । (१७।१)

varṣatāṃ jaladānāṃ ca toyamatyulbaṇaṃ niśi |

17.2१७.२

संछाद्यानुययौ शेषः फणैरानकदुन्दुभिम् ॥ (१७।२)

saṃchādyānuyayau śeṣaḥ phaṇairānakadundubhim ||

18.1१८.१

यमुनां चातिगम्भीरां नानावर्तशताकुलाम् । (१८।१)

yamunāṃ cātigambhīrāṃ nānāvartaśatākulām |

18.2१८.२

वसुदेवो वहन्विष्णुं जानुमात्रवहां ययौ ॥ (१८।२)

vasudevo vahanviṣṇuṃ jānumātravahāṃ yayau ||

19.1१९.१

कंसस्य करमादाय तत्रैवाभ्यागतांस्तटे । (१९।१)

kaṃsasya karamādāya tatraivābhyāgatāṃstaṭe |

19.2१९.२

नन्दादीन्गोपवृद्धांश्च यमुनायां ददर्श सः ॥ (१९।२)

nandādīngopavṛddhāṃśca yamunāyāṃ dadarśa saḥ ||

20.1२०.१

तस्मिन्काले यशोदापि मोहिता योगनिद्रया । (२०।१)

tasminkāle yaśodāpi mohitā yoganidrayā |

20.2२०.२

तामेव कन्यां मैत्रेय प्रसूता मोहिते जने ॥ (२०।२)

tāmeva kanyāṃ maitreya prasūtā mohite jane ||

21.1२१.१

वसुदेवो ऽपि विन्यस्य बालमादाय दारिकाम् । (२१।१)

vasudevo 'pi vinyasya bālamādāya dārikām |

21.2२१.२

यशोदाशयने तूर्णमाजगामामितद्युतिः ॥ (२१।२)

yaśodāśayane tūrṇamājagāmāmitadyutiḥ ||

22.1२२.१

ददृशे च प्रबुद्धा सा यशोदा जातमात्मजम् । (२२।१)

dadṛśe ca prabuddhā sā yaśodā jātamātmajam |

22.2२२.२

नीलोत्पलदलश्यामं ततो ऽत्यर्थं मुदं ययौ ॥ (२२।२)

nīlotpaladalaśyāmaṃ tato 'tyarthaṃ mudaṃ yayau ||

23.1२३.१

आदाय वसुदेवो ऽपि दारिकां निजमन्दिरे । (२३।१)

ādāya vasudevo 'pi dārikāṃ nijamandire |

23.2२३.२

देवकीशयने न्यस्य यथापूर्वमतिष्ठत ॥ (२३।२)

devakīśayane nyasya yathāpūrvamatiṣṭhata ||

24.1२४.१

ततो बालध्वनिं श्रुत्वा रक्षिणः सहसोत्थिताः । (२४।१)

tato bāladhvaniṃ śrutvā rakṣiṇaḥ sahasotthitāḥ |

24.2२४.२

कंसायावेदयामासुर्देवकीप्रसवं द्विज ॥ (२४।२)

kaṃsāyāvedayāmāsurdevakīprasavaṃ dvija ||

25.1२५.१

कंसस्तूर्णम् उपेत्यैनां ततो जग्राह बालिकाम् । (२५।१)

kaṃsastūrṇam upetyaināṃ tato jagrāha bālikām |

25.2२५.२

मुञ्च मुञ्चेति देवक्या सन्नकण्ठ्या निवारितः ॥ (२५।२)

muñca muñceti devakyā sannakaṇṭhyā nivāritaḥ ||

26.1२६.१

चिक्षेप च शिलापृष्ठे सा क्षिप्ता वियति स्थितिम् । (२६।१)

cikṣepa ca śilāpṛṣṭhe sā kṣiptā viyati sthitim |

26.2२६.२

अवाप रूपं च महत् सायुधाष्टमहाभुजम् ॥ (२६।२)

avāpa rūpaṃ ca mahat sāyudhāṣṭamahābhujam ||

27.1२७.१

प्रजहास तथैवोच्चैः कंसं च रुषिताब्रवीत् । (२७।१)

prajahāsa tathaivoccaiḥ kaṃsaṃ ca ruṣitābravīt |

27.2२७.२

किं मया क्षिप्तया कंस जातो यस्त्वां वधिष्यति ॥ (२७।२)

kiṃ mayā kṣiptayā kaṃsa jāto yastvāṃ vadhiṣyati ||

28.1२८.१

सर्वस्वभूतो देवानामासीन्मृत्युः पुरा स ते । (२८।१)

sarvasvabhūto devānāmāsīnmṛtyuḥ purā sa te |

28.2२८.२

तदेतत् सम्प्रधार्याशु क्रियतां हितम् आत्मनः ॥ (२८।२)

tadetat sampradhāryāśu kriyatāṃ hitam ātmanaḥ ||

29.1२९.१

इत्युक्त्वा प्रययौ देवी दिव्यस्रग्गन्धभूषणा । (२९।१)

ityuktvā prayayau devī divyasraggandhabhūṣaṇā |

29.2२९.२

पश्यतो भोजराजस्य स्तुता सिद्धैर्विहायसा ॥ (२९।२)

paśyato bhojarājasya stutā siddhairvihāyasā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ViPur, 5, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit