ViPur, 3, 13
Select a line for its word-by-word analysis.
सचैलस्य पितुः स्नानं जाते पुत्रे विधीयते । (१।२)
sacailasya pituḥ snānaṃ jāte putre vidhīyate |
जातकर्म तथा कुर्याच्छ्राद्धम् अभ्युदये च यत् ॥ (१।३)
jātakarma tathā kuryācchrāddham abhyudaye ca yat ||
युग्मान् देवांश्च पित्र्यांश्च सम्यक्सव्यक्रमाद्द्विजान् । (२।१)
yugmān devāṃśca pitryāṃśca samyaksavyakramāddvijān |
दध्यक्षतैः सबदरैः प्राङ्मुखोदङ्मुखो ऽपि वा । (३।१)
dadhyakṣataiḥ sabadaraiḥ prāṅmukhodaṅmukho 'pi vā |
देवतीर्थेन वै पिण्डान्दद्यात्कायेन वा नृप ॥ (३।२)
devatīrthena vai piṇḍāndadyātkāyena vā nṛpa ||
नान्दीमुखः पितृगणस्तेन श्राद्धेन पार्थिव । (४।१)
nāndīmukhaḥ pitṛgaṇastena śrāddhena pārthiva |
प्रीयते तत्तु कर्तव्यं पुरुषैः सर्ववृद्धिषु ॥ (४।२)
prīyate tattu kartavyaṃ puruṣaiḥ sarvavṛddhiṣu ||
प्रेतदेहं शुभैः स्नानैः स्नापितं स्रग्विभूषितम् । (८।१)
pretadehaṃ śubhaiḥ snānaiḥ snāpitaṃ sragvibhūṣitam |
दग्ध्वा ग्रामाद्बहिः स्नात्वा सचैलाः सलिलाशये ॥ (८।२)
dagdhvā grāmādbahiḥ snātvā sacailāḥ salilāśaye ||
दक्षिणाभिमुखा दद्युर्बान्धवाः सलिलाञ्जलिम् ॥ (९।२)
dakṣiṇābhimukhā dadyurbāndhavāḥ salilāñjalim ||
प्रविष्टाश्च समं गोभिर्ग्रामं नक्षत्रदर्शने । (१०।१)
praviṣṭāśca samaṃ gobhirgrāmaṃ nakṣatradarśane |
कटधर्मांस्ततः कुर्युर्भूमौ प्रस्तरशायिनः ॥ (१०।२)
kaṭadharmāṃstataḥ kuryurbhūmau prastaraśāyinaḥ ||
दातव्यो ऽनुदिनं पिण्डः प्रेताय भुवि पार्थिव । (११।१)
dātavyo 'nudinaṃ piṇḍaḥ pretāya bhuvi pārthiva |
दिवा च भक्तं भोक्तव्यममांसं मनुजर्षभ ॥ (११।२)
divā ca bhaktaṃ bhoktavyamamāṃsaṃ manujarṣabha ||
दिनानि तानि चेच्छातः कर्तव्यं विप्रभोजनम् । (१२।१)
dināni tāni cecchātaḥ kartavyaṃ viprabhojanam |
प्रेतस्तृप्तिं तथा याति बन्धुवर्गेण भुञ्जता ॥ (१२।२)
pretastṛptiṃ tathā yāti bandhuvargeṇa bhuñjatā ||
प्रथमे ऽह्नि तृतीये च सप्तमे नवमे तथा । (१३।१)
prathame 'hni tṛtīye ca saptame navame tathā |
वस्त्रत्यागं बहिःस्नानं कृत्वा दद्यात्तिलोदकम् ॥ (१३।२)
vastratyāgaṃ bahiḥsnānaṃ kṛtvā dadyāttilodakam ||
चतुर्थे ऽह्नि च कर्तव्यं भस्मास्थिचयनं नृप । (१४।१)
caturthe 'hni ca kartavyaṃ bhasmāsthicayanaṃ nṛpa |
तदूर्ध्वमङ्गस्पर्शश्च सपिण्डानामपीष्यते ॥ (१४।२)
tadūrdhvamaṅgasparśaśca sapiṇḍānāmapīṣyate ||
योग्याः सर्वक्रियाणां तु समानसलिलास्तथा । (१५।१)
yogyāḥ sarvakriyāṇāṃ tu samānasalilāstathā |
भस्मास्थिचयनादूर्ध्वं संयोगो न तु योषिताम् ॥ (१६।२)
bhasmāsthicayanādūrdhvaṃ saṃyogo na tu yoṣitām ||
सद्यः शौचं तथेच्छातो जलाग्न्युद्बन्धनादिषु ॥ (१७।२)
sadyaḥ śaucaṃ tathecchāto jalāgnyudbandhanādiṣu ||
मृतबन्धोर्दशाहानि कुलस्यान्नं न भुज्यते । (१८।१)
mṛtabandhordaśāhāni kulasyānnaṃ na bhujyate |
दानं प्रतिग्रहो यज्ञः स्वाध्यायश्च निवर्तते ॥ (१८।२)
dānaṃ pratigraho yajñaḥ svādhyāyaśca nivartate ||
विप्रस्यैतद्द्वादशाहं राजन्यस्याप्यशौचकम् । (१९।१)
viprasyaitaddvādaśāhaṃ rājanyasyāpyaśaucakam |
अर्धमासं तु वैश्यस्य मासं शूद्रस्य शुद्धये ॥ (१९।२)
ardhamāsaṃ tu vaiśyasya māsaṃ śūdrasya śuddhaye ||
दद्याद्दर्भेषु पिण्डं च प्रेतायोच्छिष्टसंनिधौ ॥ (२०।२)
dadyāddarbheṣu piṇḍaṃ ca pretāyocchiṣṭasaṃnidhau ||
वार्यायुधप्रतोदास्तु दण्डश्च द्विजभोजनात् । (२१।१)
vāryāyudhapratodāstu daṇḍaśca dvijabhojanāt |
स्प्रष्टव्यो ऽनन्तरं वर्णैः शुध्येरंस्ते ततः क्रमात् ॥ (२१।२)
spraṣṭavyo 'nantaraṃ varṇaiḥ śudhyeraṃste tataḥ kramāt ||
ततः स्ववर्णधर्मा ये विप्रादीनाम् उदाहृताः । (२२।१)
tataḥ svavarṇadharmā ye viprādīnām udāhṛtāḥ |
तान्कुर्वीत पुमाञ्जीवेन्निजधर्मार्जनैस्तथा ॥ (२२।२)
tānkurvīta pumāñjīvennijadharmārjanaistathā ||
मृते ऽहनि च कर्तव्यमेकोद्दिष्टमतः परम् । (२३।१)
mṛte 'hani ca kartavyamekoddiṣṭamataḥ param |
एको ऽर्घ्यस्तत्र दातव्यस्तथैवैकं पवित्रकम् । (२४।१)
eko 'rghyastatra dātavyastathaivaikaṃ pavitrakam |
प्रेताय पिण्डो दातव्यो भुक्तवत्सु द्विजातिषु ॥ (२४।२)
pretāya piṇḍo dātavyo bhuktavatsu dvijātiṣu ||
प्रश्नश्च तत्राभिरतिर्यजमानद्विजन्मनाम् । (२५।१)
praśnaśca tatrābhiratiryajamānadvijanmanām |
एकोद्दिष्टमयो धर्म इत्थम् आवत्सरात् स्मृतः । (२६।१)
ekoddiṣṭamayo dharma ittham āvatsarāt smṛtaḥ |
सपिण्डीकरणं तस्मिन्काले राजेन्द्र तच्छृणु ॥ (२६।२)
sapiṇḍīkaraṇaṃ tasminkāle rājendra tacchṛṇu ||
तिलगन्धोदकैर्युक्तं तत्र पात्रचतुष्टयम् ॥ (२७।२)
tilagandhodakairyuktaṃ tatra pātracatuṣṭayam ||
पात्रं प्रेतस्य तत्रैकं पैत्रं पात्रत्रयं तथा । (२८।१)
pātraṃ pretasya tatraikaṃ paitraṃ pātratrayaṃ tathā |
सेचयेत्पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं नृप त्रिषु ॥ (२८।२)
secayetpitṛpātreṣu pretapātraṃ nṛpa triṣu ||
श्राद्धधर्मैरशेषैस्तु तत्पूर्वानर्चयेत् पितॄन् ॥ (२९।२)
śrāddhadharmairaśeṣaistu tatpūrvānarcayet pitṝn ||
पुत्रः पौत्रः प्रपौत्रो वा बन्धुर्वा भ्रातृसंततिः । (३०।१)
putraḥ pautraḥ prapautro vā bandhurvā bhrātṛsaṃtatiḥ |
मातृपक्षस्य पिण्डेन सम्बद्धा ये जलेन वा ॥ (३१।२)
mātṛpakṣasya piṇḍena sambaddhā ye jalena vā ||
कुलद्वये ऽपि चोच्छिन्ने स्त्रीभिः कार्याः क्रिया नृप । (३२।१)
kuladvaye 'pi cocchinne strībhiḥ kāryāḥ kriyā nṛpa |
संघातान्तर्गतैर्वापि कार्याः प्रेतस्य याः क्रियाः । (३२।२)
saṃghātāntargatairvāpi kāryāḥ pretasya yāḥ kriyāḥ |
पूर्वाः क्रिया मध्यमाश्च तथा चैवोत्तराः क्रियाः । (३३।१)
pūrvāḥ kriyā madhyamāśca tathā caivottarāḥ kriyāḥ |
त्रिःप्रकाराः क्रिया ह्येतास्तासां भेदं शृणुष्व मे ॥ (३३।२)
triḥprakārāḥ kriyā hyetāstāsāṃ bhedaṃ śṛṇuṣva me ||
आदाहवार्यायुधादिस्पर्शाद्यन्तास् तु याः क्रियाः । (३४।१)
ādāhavāryāyudhādisparśādyantās tu yāḥ kriyāḥ |
ताः पूर्वा मध्यमा मासि मास्येकोद्दिष्टसंज्ञिताः ॥ (३४।२)
tāḥ pūrvā madhyamā māsi māsyekoddiṣṭasaṃjñitāḥ ||
क्रियन्ते याः क्रियाः पित्र्याः प्रोच्यन्ते ता नृपोत्तराः ॥ (३५।२)
kriyante yāḥ kriyāḥ pitryāḥ procyante tā nṛpottarāḥ ||
पूर्वाः क्रियास्तु कर्तव्याः पुत्राद्यैरेव चोत्तराः । (३७।१)
pūrvāḥ kriyāstu kartavyāḥ putrādyaireva cottarāḥ |
दौहित्रैर्वा नरश्रेष्ठ कार्यास्तत्तनयैस्तथा ॥ (३७।२)
dauhitrairvā naraśreṣṭha kāryāstattanayaistathā ||
मृताहनि च कर्तव्याः स्त्रीणामप्युत्तराः क्रियाः । (३८।१)
mṛtāhani ca kartavyāḥ strīṇāmapyuttarāḥ kriyāḥ |
तस्मादुत्तरसंज्ञा याः क्रियास्ताः शृणु पार्थिव । (३९।१)
tasmāduttarasaṃjñā yāḥ kriyāstāḥ śṛṇu pārthiva |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.