भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 1, 10

10 of 114 · 74 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शौनक उवाच । (१।१)

śaunaka uvāca

1.2१.२

हत्वा स्वरिक्थस्पृध आततायिनो युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः । (१।२)

hatvā svarikthaspṛdha ātatāyino yudhiṣṭhiro dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ |

1.3१.३

सहानुजैः प्रत्यवरुद्धभोजनः कथं प्रवृत्तः किम् अकार्षीत् ततः ॥ (१।३)

sahānujaiḥ pratyavaruddhabhojanaḥ kathaṃ pravṛttaḥ kim akārṣīt tataḥ ||

2.1२.१

सूत उवाच । (२।१)

sūta uvāca

2.2२.२

वंशं कुरोर्वंशदवाग्निनिर्हृतं संरोहयित्वा भवभावनो हरिः । (२।२)

vaṃśaṃ kurorvaṃśadavāgninirhṛtaṃ saṃrohayitvā bhavabhāvano hariḥ |

2.3२.३

निवेशयित्वा निजराज्य ईश्वरो युधिष्ठिरं प्रीतमना बभूव ह ॥ (२।३)

niveśayitvā nijarājya īśvaro yudhiṣṭhiraṃ prītamanā babhūva ha ||

3.1३.१

निशम्य भीष्मोक्तम् अथाच्युतोक्तं प्रवृत्तविज्ञानविधूतविभ्रमः । (३।१)

niśamya bhīṣmoktam athācyutoktaṃ pravṛttavijñānavidhūtavibhramaḥ |

3.2३.२

शशास गाम् इन्द्र इवाजिताश्रयः परिध्युपान्ताम् अनुजानुवर्तितः ॥ (३।२)

śaśāsa gām indra ivājitāśrayaḥ paridhyupāntām anujānuvartitaḥ ||

4.1४.१

कामं ववर्ष पर्जन्यः सर्वकामदुघा मही । (४।१)

kāmaṃ vavarṣa parjanyaḥ sarvakāmadughā mahī |

4.2४.२

सिषिचुः स्म व्रजान् गावः पयसोधस्वतीर्मुदा ॥ (४।२)

siṣicuḥ sma vrajān gāvaḥ payasodhasvatīrmudā ||

5.1५.१

नद्यः समुद्रा गिरयः सवनस्पतिवीरुधः । (५।१)

nadyaḥ samudrā girayaḥ savanaspativīrudhaḥ |

5.2५.२

फलन्त्योषधयः सर्वाः कामम् अन्वृतु तस्य वै ॥ (५।२)

phalantyoṣadhayaḥ sarvāḥ kāmam anvṛtu tasya vai ||

6.1६.१

नाधयो व्याधयः क्लेशा दैवभूतात्महेतवः । (६।१)

nādhayo vyādhayaḥ kleśā daivabhūtātmahetavaḥ |

6.2६.२

अजातशत्रावभवन् जन्तूनां राज्ञि कर्हिचित् ॥ (६।२)

ajātaśatrāvabhavan jantūnāṃ rājñi karhicit ||

7.1७.१

उषित्वा हास्तिनपुरे मासान् कतिपयान् हरिः । (७।१)

uṣitvā hāstinapure māsān katipayān hariḥ |

7.2७.२

सुहृदां च विशोकाय स्वसुश्च प्रियकाम्यया ॥ (७।२)

suhṛdāṃ ca viśokāya svasuśca priyakāmyayā ||

8.1८.१

आमन्त्र्य चाभ्यनुज्ञातः परिष्वज्याभिवाद्य तम् । (८।१)

āmantrya cābhyanujñātaḥ pariṣvajyābhivādya tam |

8.2८.२

आरुरोह रथं कैश्चित् परिष्वक्तो ऽभिवादितः ॥ (८।२)

āruroha rathaṃ kaiścit pariṣvakto 'bhivāditaḥ ||

9.1९.१

सुभद्रा द्रौपदी कुन्ती विराटतनया तथा । (९।१)

subhadrā draupadī kuntī virāṭatanayā tathā |

9.2९.२

गान्धारी धृतराष्ट्रश्च युयुत्सुर्गौतमो यमौ ॥ (९।२)

gāndhārī dhṛtarāṣṭraśca yuyutsurgautamo yamau ||

10.1१०.१

वृकोदरश्च धौम्यश्च स्त्रियो मत्स्यसुतादयः । (१०।१)

vṛkodaraśca dhaumyaśca striyo matsyasutādayaḥ |

10.2१०.२

न सेहिरे विमुह्यन्तो विरहं शार्ङ्गधन्वनः ॥ (१०।२)

na sehire vimuhyanto virahaṃ śārṅgadhanvanaḥ ||

11.1११.१

सत्सङ्गान् मुक्तदुःसङ्गो हातुं नोत्सहते बुधः । (११।१)

satsaṅgān muktaduḥsaṅgo hātuṃ notsahate budhaḥ |

11.2११.२

कीर्त्यमानं यशो यस्य सकृदाकर्ण्य रोचनम् ॥ (११।२)

kīrtyamānaṃ yaśo yasya sakṛdākarṇya rocanam ||

12.1१२.१

तस्मिन् न्यस्तधियः पार्थाः सहेरन् विरहं कथम् । (१२।१)

tasmin nyastadhiyaḥ pārthāḥ saheran virahaṃ katham |

12.2१२.२

दर्शनस्पर्शसंलाप शयनासनभोजनैः ॥ (१२।२)

darśanasparśasaṃlāpa śayanāsanabhojanaiḥ ||

13.1१३.१

सर्वे ते ऽनिमिषैरक्षैस्तम् अनुद्रुतचेतसः । (१३।१)

sarve te 'nimiṣairakṣaistam anudrutacetasaḥ |

13.2१३.२

वीक्षन्तः स्नेहसम्बद्धा विचेलुस्तत्र तत्र ह ॥ (१३।२)

vīkṣantaḥ snehasambaddhā vicelustatra tatra ha ||

14.1१४.१

न्यरुन्धन्न् उद्गलद्बाष्पम् औत्कण्ठ्याद्देवकीसुते । (१४।१)

nyarundhann udgaladbāṣpam autkaṇṭhyāddevakīsute |

14.2१४.२

निर्यात्यगारान् नो ऽभद्रम् इति स्याद्बान्धवस्त्रियः ॥ (१४।२)

niryātyagārān no 'bhadram iti syādbāndhavastriyaḥ ||

15.1१५.१

मृदङ्गशङ्खभेर्यश्च वीणापणवगोमुखाः । (१५।१)

mṛdaṅgaśaṅkhabheryaśca vīṇāpaṇavagomukhāḥ |

15.2१५.२

धुन्धुर्यानकघण्टाद्या नेदुर्दुन्दुभयस्तथा ॥ (१५।२)

dhundhuryānakaghaṇṭādyā nedurdundubhayastathā ||

16.1१६.१

प्रासादशिखरारूढाः कुरुनार्यो दिदृक्षया । (१६।१)

prāsādaśikharārūḍhāḥ kurunāryo didṛkṣayā |

16.2१६.२

ववृषुः कुसुमैः कृष्णं प्रेमव्रीडास्मितेक्षणाः ॥ (१६।२)

vavṛṣuḥ kusumaiḥ kṛṣṇaṃ premavrīḍāsmitekṣaṇāḥ ||

17.1१७.१

सितातपत्रं जग्राह मुक्तादामविभूषितम् । (१७।१)

sitātapatraṃ jagrāha muktādāmavibhūṣitam |

17.2१७.२

रत्नदण्डं गुडाकेशः प्रियः प्रियतमस्य ह ॥ (१७।२)

ratnadaṇḍaṃ guḍākeśaḥ priyaḥ priyatamasya ha ||

18.1१८.१

उद्धवः सात्यकिश्चैव व्यजने परमाद्भुते । (१८।१)

uddhavaḥ sātyakiścaiva vyajane paramādbhute |

18.2१८.२

विकीर्यमाणः कुसुमै रेजे मधुपतिः पथि ॥ (१८।२)

vikīryamāṇaḥ kusumai reje madhupatiḥ pathi ||

19.1१९.१

अश्रूयन्ताशिषः सत्यास्तत्र तत्र द्विजेरिताः । (१९।१)

aśrūyantāśiṣaḥ satyāstatra tatra dvijeritāḥ |

19.2१९.२

नानुरूपानुरूपाश्च निर्गुणस्य गुणात्मनः ॥ (१९।२)

nānurūpānurūpāśca nirguṇasya guṇātmanaḥ ||

20.1२०.१

अन्योन्यम् आसीत् संजल्प उत्तमश्लोकचेतसाम् । (२०।१)

anyonyam āsīt saṃjalpa uttamaślokacetasām |

20.2२०.२

कौरवेन्द्रपुरस्त्रीणां सर्वश्रुतिमनोहरः ॥ (२०।२)

kauravendrapurastrīṇāṃ sarvaśrutimanoharaḥ ||

21.1२१.१

स वै किलायं पुरुषः पुरातनो य एक आसीदविशेष आत्मनि । (२१।१)

sa vai kilāyaṃ puruṣaḥ purātano ya eka āsīdaviśeṣa ātmani |

21.2२१.२

अग्रे गुणेभ्यो जगदात्मनीश्वरे निमीलितात्मन् निशि सुप्तशक्तिषु ॥ (२१।२)

agre guṇebhyo jagadātmanīśvare nimīlitātman niśi suptaśaktiṣu ||

22.1२२.१

स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् । (२२।१)

sa eva bhūyo nijavīryacoditāṃ svajīvamāyāṃ prakṛtiṃ sisṛkṣatīm |

22.2२२.२

अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानो ऽनुससार शास्त्रकृत् ॥ (२२।२)

anāmarūpātmani rūpanāmanī vidhitsamāno 'nusasāra śāstrakṛt ||

23.1२३.१

स वा अयं यत् पदम् अत्र सूरयो जितेन्द्रिया निर्जितमातरिश्वनः । (२३।१)

sa vā ayaṃ yat padam atra sūrayo jitendriyā nirjitamātariśvanaḥ |

23.2२३.२

पश्यन्ति भक्त्युत्कलितामलात्मना नन्वेष सत्त्वं परिमार्ष्टुम् अर्हति ॥ (२३।२)

paśyanti bhaktyutkalitāmalātmanā nanveṣa sattvaṃ parimārṣṭum arhati ||

24.1२४.१

स वा अयं सख्यनुगीतसत्कथो वेदेषु गुह्येषु च गुह्यवादिभिः । (२४।१)

sa vā ayaṃ sakhyanugītasatkatho vedeṣu guhyeṣu ca guhyavādibhiḥ |

24.2२४.२

य एक ईशो जगदात्मलीलया सृजत्यवत्यत्ति न तत्र सज्जते ॥ (२४।२)

ya eka īśo jagadātmalīlayā sṛjatyavatyatti na tatra sajjate ||

25.1२५.१

यदा ह्यधर्मेण तमोधियो नृपा जीवन्ति तत्रैष हि सत्त्वतः किल । (२५।१)

yadā hyadharmeṇa tamodhiyo nṛpā jīvanti tatraiṣa hi sattvataḥ kila |

25.2२५.२

धत्ते भगं सत्यम् ऋतं दयां यशो भवाय रूपाणि दधद्युगे युगे ॥ (२५।२)

dhatte bhagaṃ satyam ṛtaṃ dayāṃ yaśo bhavāya rūpāṇi dadhadyuge yuge ||

26.1२६.१

अहो अलं श्लाघ्यतमं यदोः कुलम् अहो अलं पुण्यतमं मधोर्वनम् । (२६।१)

aho alaṃ ślāghyatamaṃ yadoḥ kulam aho alaṃ puṇyatamaṃ madhorvanam |

26.2२६.२

यदेष पुंसाम् ऋषभः श्रियः पतिः स्वजन्मना चङ्क्रमणेन चाञ्चति ॥ (२६।२)

yadeṣa puṃsām ṛṣabhaḥ śriyaḥ patiḥ svajanmanā caṅkramaṇena cāñcati ||

27.1२७.१

अहो बत स्वर्यशसस्तिरस्करी कुशस्थली पुण्ययशस्करी भुवः । (२७।१)

aho bata svaryaśasastiraskarī kuśasthalī puṇyayaśaskarī bhuvaḥ |

27.2२७.२

पश्यन्ति नित्यं यदनुग्रहेषितं स्मितावलोकं स्वपतिं स्म यत्प्रजाः ॥ (२७।२)

paśyanti nityaṃ yadanugraheṣitaṃ smitāvalokaṃ svapatiṃ sma yatprajāḥ ||

28.1२८.१

नूनं व्रतस्नानहुतादिनेश्वरः समर्चितो ह्यस्य गृहीतपाणिभिः । (२८।१)

nūnaṃ vratasnānahutādineśvaraḥ samarcito hyasya gṛhītapāṇibhiḥ |

28.2२८.२

पिबन्ति याः सख्यधरामृतं मुहुर् व्रजस्त्रियः संमुमुहुर्यदाशयाः ॥ (२८।२)

pibanti yāḥ sakhyadharāmṛtaṃ muhur vrajastriyaḥ saṃmumuhuryadāśayāḥ ||

29.1२९.१

या वीर्यशुल्केन हृताः स्वयंवरे प्रमथ्य चैद्यप्रमुखान् हि शुष्मिणः । (२९।१)

yā vīryaśulkena hṛtāḥ svayaṃvare pramathya caidyapramukhān hi śuṣmiṇaḥ |

29.2२९.२

प्रद्युम्नसाम्बाम्बसुतादयो ऽपरा याश्चाहृता भौमवधे सहस्रशः ॥ (२९।२)

pradyumnasāmbāmbasutādayo 'parā yāścāhṛtā bhaumavadhe sahasraśaḥ ||

30.1३०.१

एताः परं स्त्रीत्वम् अपास्तपेशलं निरस्तशौचं बत साधु कुर्वते । (३०।१)

etāḥ paraṃ strītvam apāstapeśalaṃ nirastaśaucaṃ bata sādhu kurvate |

30.2३०.२

यासां गृहात् पुष्करलोचनः पतिर् न जात्वपैत्याहृतिभिर्हृदि स्पृशन् ॥ (३०।२)

yāsāṃ gṛhāt puṣkaralocanaḥ patir na jātvapaityāhṛtibhirhṛdi spṛśan ||

31.1३१.१

एवंविधा गदन्तीनां स गिरः पुरयोषिताम् । (३१।१)

evaṃvidhā gadantīnāṃ sa giraḥ purayoṣitām |

31.2३१.२

निरीक्षणेनाभिनन्दन् सस्मितेन ययौ हरिः ॥ (३१।२)

nirīkṣaṇenābhinandan sasmitena yayau hariḥ ||

32.1३२.१

अजातशत्रुः पृतनां गोपीथाय मधुद्विषः । (३२।१)

ajātaśatruḥ pṛtanāṃ gopīthāya madhudviṣaḥ |

32.2३२.२

परेभ्यः शङ्कितः स्नेहात् प्रायुङ्क्त चतुरङ्गिणीम् ॥ (३२।२)

parebhyaḥ śaṅkitaḥ snehāt prāyuṅkta caturaṅgiṇīm ||

33.1३३.१

अथ दूरागतान् शौरिः कौरवान् विरहातुरान् । (३३।१)

atha dūrāgatān śauriḥ kauravān virahāturān |

33.2३३.२

संनिवर्त्य दृढं स्निग्धान् प्रायात् स्वनगरीं प्रियैः ॥ (३३।२)

saṃnivartya dṛḍhaṃ snigdhān prāyāt svanagarīṃ priyaiḥ ||

34.1३४.१

कुरुजाङ्गलपाञ्चालान् शूरसेनान् सयामुनान् । (३४।१)

kurujāṅgalapāñcālān śūrasenān sayāmunān |

34.2३४.२

ब्रह्मावर्तं कुरुक्षेत्रं मत्स्यान् सारस्वतान् अथ ॥ (३४।२)

brahmāvartaṃ kurukṣetraṃ matsyān sārasvatān atha ||

35.1३५.१

मरुधन्वम् अतिक्रम्य सौवीराभीरयोः परान् । (३५।१)

marudhanvam atikramya sauvīrābhīrayoḥ parān |

35.2३५.२

आनर्तान् भार्गवोपागाच्छ्रान्तवाहो मनाग् विभुः ॥ (३५।२)

ānartān bhārgavopāgācchrāntavāho manāg vibhuḥ ||

36.1३६.१

तत्र तत्र ह तत्रत्यैर्हरिः प्रत्युद्यतार्हणः । (३६।१)

tatra tatra ha tatratyairhariḥ pratyudyatārhaṇaḥ |

36.2३६.२

सायं भेजे दिशं पश्चाद्गविष्ठो गां गतस्तदा ॥ (३६।२)

sāyaṃ bheje diśaṃ paścādgaviṣṭho gāṃ gatastadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 1, 10

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit