श्रीशुक उवाच । (१।१)

निशम्य वाचं वदतो मुनेः पुण्यतमां नृप । (१।२)

भूयः पप्रच्छ कौरव्यो वासुदेवकथादृतः ॥ (१।३)

विदुर उवाच । (२।१)

स वै स्वायम्भुवः सम्राट् प्रियः पुत्रः स्वयम्भुवः । (२।२)

प्रतिलभ्य प्रियां पत्नीं किं चकार ततो मुने ॥ (२।३)

चरितं तस्य राजर्षेर् आदिराजस्य सत्तम । (३।१)

ब्रूहि मे श्रद्दधानाय विष्वक्सेनाश्रयो ह्य् असौ ॥ (३।२)

श्रुतस्य पुंसां सुचिरश्रमस्य नन्व् अञ्जसा सूरिभिर् ईडितो ऽर्थः । (४।१)

तत्तद्गुणानुश्रवणं मुकुन्दपादारविन्दं हृदयेषु येषाम् ॥ (४।२)

श्रीशुक उवाच । (५।१)

इति ब्रुवाणं विदुरं विनीतं सहस्रशीर्ष्णश् चरणोपधानम् । (५।२)

प्रहृष्टरोमा भगवत्कथायां प्रणीयमानो मुनिर् अभ्यचष्ट ॥ (५।३)

मैत्रेय उवाच । (६।१)

यदा स्वभार्यया सार्धं जातः स्वायम्भुवो मनुः । (६।२)

प्राञ्जलिः प्रणतश् चेदं वेदगर्भम् अभाषत ॥ (६।३)

त्वम् एकः सर्वभूतानां जन्मकृद् वृत्तिदः पिता । (७।१)

तथापि नः प्रजानां ते शुश्रूषा केन वा भवेत् ॥ (७।२)

तद् विधेहि नमस् तुभ्यं कर्मस्व् ईड्यात्मशक्तिषु । (८।१)

यत् कृत्वेह यशो विष्वग् अमुत्र च भवेद् गतिः ॥ (८।२)

ब्रह्मोवाच । (९।१)

प्रीतस् तुभ्यम् अहं तात स्वस्ति स्ताद् वां क्षितीश्वर । (९।२)

यन् निर्व्यलीकेन हृदा शाधि मेत्य् आत्मनार्पितम् ॥ (९।३)

एतावत्य् आत्मजैर् वीर कार्या ह्य् अपचितिर् गुरौ । (१०।१)

शक्त्याप्रमत्तैर् गृह्येत सादरं गतमत्सरैः ॥ (१०।२)

स त्वम् अस्याम् अपत्यानि सदृशान्य् आत्मनो गुणैः । (११।१)

उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञैः पुरुषं यज ॥ (११।२)

परं शुश्रूषणं मह्यं स्यात् प्रजारक्षया नृप । (१२।१)

भगवांस् ते प्रजाभर्तुर् हृषीकेशो ऽनुतुष्यति ॥ (१२।२)

येषां न तुष्टो भगवान् यज्ञलिङ्गो जनार्दनः । (१३।१)

तेषां श्रमो ह्य् अपार्थाय यद् आत्मा नादृतः स्वयम् ॥ (१३।२)

मनुर् उवाच । (१४।१)

आदेशे ऽहं भगवतो वर्तेयामीवसूदन । (१४।२)

स्थानं त्व् इहानुजानीहि प्रजानां मम च प्रभो ॥ (१४।३)

यद् ओकः सर्वभूतानां मही मग्ना महाम्भसि । (१५।१)

अस्या उद्धरणे यत्नो देव देव्या विधीयताम् ॥ (१५।२)

मैत्रेय उवाच । (१६।१)

परमेष्ठी त्व् अपां मध्ये तथा सन्नाम् अवेक्ष्य गाम् । (१६।२)

कथम् एनां समुन्नेष्य इति दध्यौ धिया चिरम् ॥ (१६।३)

सृजतो मे क्षितिर् वार्भिः प्लाव्यमाना रसां गता । (१७।१)

अथात्र किम् अनुष्ठेयम् अस्माभिः सर्गयोजितैः । (१७।२)

यस्याहं हृदयाद् आसं स ईशो विदधातु मे ॥ (१७।३)

इत्य् अभिध्यायतो नासाविवरात् सहसानघ । (१८।१)

वराहतोको निरगाद् अङ्गुष्ठपरिमाणकः ॥ (१८।२)

तस्याभिपश्यतः खस्थः क्षणेन किल भारत । (१९।१)

गजमात्रः प्रववृधे तद् अद्भुतम् अभून् महत् ॥ (१९।२)

मरीचिप्रमुखैर् विप्रैः कुमारैर् मनुना सह । (२०।१)

दृष्ट्वा तत् सौकरं रूपं तर्कयामास चित्रधा ॥ (२०।२)

किम् एतत् सूकरव्याजं सत्त्वं दिव्यम् अवस्थितम् । (२१।१)

अहो बताश्चर्यम् इदं नासाया मे विनिःसृतम् ॥ (२१।२)

दृष्टो ऽङ्गुष्ठशिरोमात्रः क्षणाद् गण्डशिलासमः । (२२।१)

अपि स्विद् भगवान् एष यज्ञो मे खेदयन् मनः ॥ (२२।२)

इति मीमांसतस् तस्य ब्रह्मणः सह सूनुभिः । (२३।१)

भगवान् यज्ञपुरुषो जगर्जागेन्द्रसंनिभः ॥ (२३।२)

ब्रह्माणं हर्षयामास हरिस् तांश् च द्विजोत्तमान् । (२४।१)

स्वगर्जितेन ककुभः प्रतिस्वनयता विभुः ॥ (२४।२)

निशम्य ते घर्घरितं स्वखेदक्षयिष्णु मायामयसूकरस्य । (२५।१)

जनस्तपःसत्यनिवासिनस् ते त्रिभिः पवित्रैर् मुनयो ऽगृणन् स्म ॥ (२५।२)

तेषां सतां वेदवितानमूर्तिर् ब्रह्मावधार्यात्मगुणानुवादम् । (२६।१)

विनद्य भूयो विबुधोदयाय गजेन्द्रलीलो जलम् आविवेश ॥ (२६।२)

उत्क्षिप्तवालः खचरः कठोरः सटा विधुन्वन् खररोमशत्वक् । (२७।१)

खुराहताभ्रः सितदंष्ट्र ईक्षाज्योतिर् बभासे भगवान् महीध्रः ॥ (२७।२)

घ्राणेन पृथ्व्याः पदवीं विजिघ्रन् क्रोडापदेशः स्वयम् अध्वराङ्गः । (२८।१)

करालदंष्ट्रो ऽप्य् अकरालदृग्भ्याम् उद्वीक्ष्य विप्रान् गृणतो ऽविशत् कम् ॥ (२८।२)

स वज्रकूटाङ्गनिपातवेगविशीर्णकुक्षिः स्तनयन्न् उदन्वान् । (२९।१)

उत्सृष्टदीर्घोर्मिभुजैर् इवार्तश् चुक्रोश यज्ञेश्वर पाहि मेति ॥ (२९।२)

खुरैः क्षुरप्रैर् दरयंस् तद् आप उत्पारपारं त्रिपरू रसायाम् । (३०।१)

ददर्श गां तत्र सुषुप्सुर् अग्रे यां जीवधानीं स्वयम् अभ्यधत्त ॥ (३०।२)

पातालमूलेश्वरभोगसंहतौ विन्यस्य पादौ पृथिवीं च बिभ्रतः । (३१।१)

यस्योपमानो न बभूव सो ऽच्युतो ममास्तु माङ्गल्यविवृद्धये हरिः ॥ (३१।२)

स्वदंष्ट्रयोद्धृत्य महीं निमग्नां स उत्थितः संरुरुचे रसायाः । (३२।१)

तत्रापि दैत्यं गदयापतन्तं सुनाभसंदीपिततीव्रमन्युः ॥ (३२।२)

जघान रुन्धानम् असह्यविक्रमं स लीलयेभं मृगराड् इवाम्भसि । (३३।१)

तद्रक्तपङ्काङ्कितगण्डतुण्डो यथा गजेन्द्रो जगतीं विभिन्दन् ॥ (३३।२)

तमालनीलं सितदन्तकोट्या क्ष्माम् उत्क्षिपन्तं गजलीलयाङ्ग । (३४।१)

प्रज्ञाय बद्धाञ्जलयो ऽनुवाकैर् विरिञ्चिमुख्या उपतस्थुर् ईशम् ॥ (३४।२)

ऋषय ऊचुः । (३५।१)

जितं जितं ते ऽजित यज्ञभावन त्रयीं तनुं स्वां परिधुन्वते नमः । (३५।२)

यद्रोमगर्तेषु निलिल्युर् अद्धयस् तस्मै नमः कारणसूकराय ते ॥ (३५।३)

रूपं तवैतन् ननु दुष्कृतात्मनां दुर्दर्शनं देव यद् अध्वरात्मकम् । (३६।१)

छन्दांसि यस्य त्वचि बर्हिरोमस्व् आज्यं दृशि त्व् अङ्घ्रिषु चातुर्होत्रम् ॥ (३६।२)

स्रक् तुण्ड आसीत् स्रुव ईश नासयोर् इडोदरे चमसाः कर्णरन्ध्रे । (३७।१)

प्राशित्रम् आस्ये ग्रसने ग्रहास् तु ते यच् चर्वणं ते भगवन्न् अग्निहोत्रम् ॥ (३७।२)

दीक्षानुजन्मोपसदः शिरोधरं त्वं प्रायणीयोदयनीयदंष्ट्रः । (३८।१)

जिह्वा प्रवर्ग्यस् तव शीर्षकं क्रतोः सत्यावसथ्यं चितयो ऽसवो हि ते ॥ (३८।२)

सोमस् तु रेतः सवनान्य् अवस्थितिः संस्थाविभेदास् तव देव धातवः । (३९।१)

सत्त्राणि सर्वाणि शरीरसंधिस् त्वं सर्वयज्ञक्रतुर् इष्टिबन्धनः ॥ (३९।२)

नमो नमस् ते ऽखिलमन्त्रदेवताद्रव्याय सर्वक्रतवे क्रियात्मने । (४०।१)

वैराग्यभक्त्यात्मजयानुभावितज्ञानाय विद्यागुरवे नमो नमः ॥ (४०।२)

दंष्ट्राग्रकोट्या भगवंस् त्वया धृता विराजते भूधर भूः सभूधरा । (४१।१)

यथा वनान् निःसरतो दता धृता मतंगजेन्द्रस्य सपत्त्रपद्मिनी ॥ (४१।२)

त्रयीमयं रूपम् इदं च सौकरं भूमण्डलेनाथ दता धृतेन ते । (४२।१)

चकास्ति शृङ्गोढघनेन भूयसा कुलाचलेन्द्रस्य यथैव विभ्रमः ॥ (४२।२)

संस्थापयैनां जगतां सतस्थुषां लोकाय पत्नीम् असि मातरं पिता । (४३।१)

विधेम चास्यै नमसा सह त्वया यस्यां स्वतेजो ऽग्निम् इवारणाव् अधाः ॥ (४३।२)

कः श्रद्दधीतान्यतमस् तव प्रभो रसां गताया भुव उद्विबर्हणम् । (४४।१)

न विस्मयो ऽसौ त्वयि विश्वविस्मये यो माययेदं ससृजे ऽतिविस्मयम् ॥ (४४।२)

विधुन्वता वेदमयं निजं वपुर् जनस्तपःसत्यनिवासिनो वयम् । (४५।१)

सटाशिखोद्धूतशिवाम्बुबिन्दुभिर् विमृज्यमाना भृशम् ईश पाविताः ॥ (४५।२)

स वै बत भ्रष्टमतिस् तवैषते यः कर्मणां पारम् अपारकर्मणः । (४६।१)

यद् योगमायागुणयोगमोहितं विश्वं समस्तं भगवन् विधेहि शम् ॥ (४६।२)

मैत्रेय उवाच । (४७।१)

इत्य् उपस्थीयमानो ऽसौ मुनिभिर् ब्रह्मवादिभिः । (४७।२)

सलिले स्वखुराक्रान्त उपाधत्तावितावनिम् ॥ (४७।३)

स इत्थं भगवान् उर्वीं विष्वक्सेनः प्रजापतिः । (४८।१)

रसाया लीलयोन्नीताम् अप्सु न्यस्य ययौ हरिः ॥ (४८।२)

य एवम् एतां हरिमेधसो हरेः कथां सुभद्रां कथनीयमायिनः । (४९।१)

शृण्वीत भक्त्या श्रवयेत वोशतीं जनार्दनो ऽस्याशु हृदि प्रसीदति ॥ (४९।२)

तस्मिन् प्रसन्ने सकलाशिषां प्रभौ किं दुर्लभं ताभिर् अलं लवात्मभिः । (५०।१)

अनन्यदृष्ट्या भजतां गुहाशयः स्वयं विधत्ते स्वगतिं परः पराम् ॥ (५०।२)

को नाम लोके पुरुषार्थसारवित् पुराकथानां भगवत्कथासुधाम् । (५१।१)

आपीय कर्णाञ्जलिभिर् भवापहाम् अहो विरज्येत विना नरेतरम् ॥ (५१।२)