मैत्रेय उवाच । (१।१)

एवं निशम्य कपिलस्य वचो जनित्री सा कर्दमस्य दयिता किल देवहूतिः । (१।२)

विस्रस्तमोहपटला तम् अभिप्रणम्य तुष्टाव तत्त्वविषयाङ्कितसिद्धिभूमिम् ॥ (१।३)

देवहूतिर् उवाच । (२।१)

अथाप्य् अजो ऽन्तःसलिले शयानं भूतेन्द्रियार्थात्ममयं वपुस् ते । (२।२)

गुणप्रवाहं सदशेषबीजं दध्यौ स्वयं यज् जठराब्जजातः ॥ (२।३)

स एव विश्वस्य भवान् विधत्ते गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्यः । (३।१)

सर्गाद्य् अनीहो ऽवितथाभिसंधिर् आत्मेश्वरो ऽतर्क्यसहस्रशक्तिः ॥ (३।२)

स त्वं भृतो मे जठरेण नाथ कथं नु यस्योदर एतद् आसीत् । (४।१)

विश्वं युगान्ते वटपत्त्र एकः शेते स्म मायाशिशुर् अङ्घ्रिपानः ॥ (४।२)

त्वं देहतन्त्रः प्रशमाय पाप्मनां निदेशभाजां च विभो विभूतये । (५।१)

यथावतारास् तव सूकरादयस् तथायम् अप्य् आत्मपथोपलब्धये ॥ (५।२)

यन् नामधेयश्रवणानुकीर्तनाद् यत्प्रह्वणाद् यत्स्मरणाद् अपि क्वचित् । (६।१)

श्वादो ऽपि सद्यः सवनाय कल्पते कुतः पुनस् ते भगवन् नु दर्शनात् ॥ (६।२)

अहो बत श्वपचो ऽतो गरीयान् यज् जिह्वाग्रे वर्तते नाम तुभ्यम् । (७।१)

तेपुस् तपस् ते जुहुवुः सस्नुर् आर्या ब्रह्मानूचुर् नाम गृणन्ति ये ते ॥ (७।२)

तं त्वाम् अहं ब्रह्म परं पुमांसं प्रत्यक्स्रोतस्य् आत्मनि संविभाव्यम् । (८।१)

स्वतेजसा ध्वस्तगुणप्रवाहं वन्दे विष्णुं कपिलं वेदगर्भम् ॥ (८।२)

मैत्रेय उवाच । (९।१)

ईडितो भगवान् एवं कपिलाख्यः परः पुमान् । (९।२)

वाचाविक्लवयेत्य् आह मातरं मातृवत्सलः ॥ (९।३)

कपिल उवाच । (१०।१)

मार्गेणानेन मातस् ते सुसेव्येनोदितेन मे । (१०।२)

आस्थितेन परां काष्ठाम् अचिराद् अवरोत्स्यसि ॥ (१०।३)

श्रद्धत्स्वैतन् मतं मह्यं जुष्टं यद् ब्रह्मवादिभिः । (११।१)

येन माम् अभयं याया मृत्युम् ऋच्छन्त्य् अतद्विदः ॥ (११।२)

मैत्रेय उवाच । (१२।१)

इति प्रदर्श्य भगवान् सतीं ताम् आत्मनो गतिम् । (१२।२)

स्वमात्रा ब्रह्मवादिन्या कपिलो ऽनुमतो ययौ ॥ (१२।३)

सा चापि तनयोक्तेन योगादेशेन योगयुक् । (१३।१)

तस्मिन्न् आश्रम आपीडे सरस्वत्याः समाहिता ॥ (१३।२)

अभीक्ष्णावगाहकपिशान् जटिलान् कुटिलालकान् । (१४।१)

आत्मानं चोग्रतपसा बिभ्रती चीरिणं कृशम् ॥ (१४।२)

प्रजापतेः कर्दमस्य तपोयोगविजृम्भितम् । (१५।१)

स्वगार्हस्थ्यम् अनौपम्यं प्रार्थ्यं वैमानिकैर् अपि ॥ (१५।२)

पयःफेननिभाः शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदाः । (१६।१)

आसनानि च हैमानि सुस्पर्शास्तरणानि च ॥ (१६।२)

स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । (१७।१)

रत्नप्रदीपा आभान्ति ललना रत्नसंयुताः ॥ (१७।२)

गृहोद्यानं कुसुमितै रम्यं बह्वमरद्रुमैः । (१८।१)

कूजद्विहंगमिथुनं गायन्मत्तमधुव्रतम् ॥ (१८।२)

यत्र प्रविष्टम् आत्मानं विबुधानुचरा जगुः । (१९।१)

वाप्याम् उत्पलगन्धिन्यां कर्दमेनोपलालितम् ॥ (१९।२)

हित्वा तद् ईप्सिततमम् अप्य् आखण्डलयोषिताम् । (२०।१)

किंचिच् चकार वदनं पुत्रविश्लेषणातुरा ॥ (२०।२)

वनं प्रव्रजिते पत्याव् अपत्यविरहातुरा । (२१।१)

ज्ञाततत्त्वाप्य् अभून् नष्टे वत्से गौर् इव वत्सला ॥ (२१।२)

तम् एव ध्यायती देवम् अपत्यं कपिलं हरिम् । (२२।१)

बभूवाचिरतो वत्स निःस्पृहा तादृशे गृहे ॥ (२२।२)

ध्यायती भगवद्रूपं यद् आह ध्यानगोचरम् । (२३।१)

सुतः प्रसन्नवदनं समस्तव्यस्तचिन्तया ॥ (२३।२)

भक्तिप्रवाहयोगेन वैराग्येण बलीयसा । (२४।१)

युक्तानुष्ठानजातेन ज्ञानेन ब्रह्महेतुना ॥ (२४।२)

विशुद्धेन तदात्मानम् आत्मना विश्वतोमुखम् । (२५।१)

स्वानुभूत्या तिरोभूतमायागुणविशेषणम् ॥ (२५।२)

ब्रह्मण्य् अवस्थितमतिर् भगवत्य् आत्मसंश्रये । (२६।१)

निवृत्तजीवापत्तित्वात् क्षीणक्लेशाप्तनिर्वृतिः ॥ (२६।२)

नित्यारूढसमाधित्वात् परावृत्तगुणभ्रमा । (२७।१)

न सस्मार तदात्मानं स्वप्ने दृष्टम् इवोत्थितः ॥ (२७।२)

तद्देहः परतः पोषो ऽप्य् अकृशश् चाध्यसंभवात् । (२८।१)

बभौ मलैर् अवच्छन्नः सधूम इव पावकः ॥ (२८।२)

स्वाङ्गं तपोयोगमयं मुक्तकेशं गताम्बरम् । (२९।१)

दैवगुप्तं न बुबुधे वासुदेवप्रविष्टधीः ॥ (२९।२)

एवं सा कपिलोक्तेन मार्गेणाचिरतः परम् । (३०।१)

आत्मानं ब्रह्मनिर्वाणं भगवन्तम् अवाप ह ॥ (३०।२)

तद् वीरासीत् पुण्यतमं क्षेत्रं त्रैलोक्यविश्रुतम् । (३१।१)

नाम्ना सिद्धपदं यत्र सा संसिद्धिम् उपेयुषी ॥ (३१।२)

तस्यास् तद् योगविधुतमार्त्यं मर्त्यम् अभूत् सरित् । (३२।१)

स्रोतसां प्रवरा सौम्य सिद्धिदा सिद्धसेविता ॥ (३२।२)

कपिलो ऽपि महायोगी भगवान् पितुर् आश्रमात् । (३३।१)

मातरं समनुज्ञाप्य प्रागुदीचीं दिशं ययौ ॥ (३३।२)

सिद्धचारणगन्धर्वैर् मुनिभिश् चाप्सरोगणैः । (३४।१)

स्तूयमानः समुद्रेण दत्तार्हणनिकेतनः ॥ (३४।२)

आस्ते योगं समास्थाय सांख्याचार्यैर् अभिष्टुतः । (३५।१)

त्रयाणाम् अपि लोकानाम् उपशान्त्यै समाहितः ॥ (३५।२)

एतन् निगदितं तात यत् पृष्टो ऽहं तवानघ । (३६।१)

कपिलस्य च संवादो देवहूत्याश् च पावनः ॥ (३६।२)

य इदम् अनुशृणोति यो ऽभिधत्ते कपिलमुनेर् मतम् आत्मयोगगुह्यम् । (३७।१)

भगवति कृतधीः सुपर्णकेताव् उपलभते भगवत्पदारविन्दम् ॥ (३७।२)