श्रीशुक उवाच । (१।१)

आत्ममायाम् ऋते राजन् परस्यानुभवात्मनः । (१।२)

न घटेतार्थसम्बन्धः स्वप्नद्रष्टुरिवाञ्जसा ॥ (१।३)

बहुरूप इवाभाति मायया बहुरूपया । (२।१)

रममाणो गुणेष्वस्या ममाहम् इति मन्यते ॥ (२।२)

यर्हि वाव महिम्नि स्वे परस्मिन् कालमाययोः । (३।१)

रमेत गतसम्मोहस्त्यक्त्वोदास्ते तदोभयम् ॥ (३।२)

आत्मतत्त्वविशुद्ध्यर्थं यदाह भगवान् ऋतम् । (४।१)

ब्रह्मणे दर्शयन् रूपम् अव्यलीकव्रतादृतः ॥ (४।२)

स आदिदेवो जगतां परो गुरुः स्वधिष्ण्यम् आस्थाय सिसृक्षयैक्षत । (५।१)

तां नाध्यगच्छद्दृशम् अत्र संमतां प्रपञ्चनिर्माणविधिर्यया भवेत् ॥ (५।२)

स चिन्तयन् द्व्यक्षरम् एकदाम्भस्य् उपाशृणोद्द्विर्गदितं वचो विभुः । (६।१)

स्पर्शेषु यत् षोडशम् एकविंशं निष्किञ्चनानां नृप यद्धनं विदुः ॥ (६।२)

निशम्य तद्वक्तृदिदृक्षया दिशो विलोक्य तत्रान्यदपश्यमानः । (७।१)

स्वधिष्ण्यम् आस्थाय विमृश्य तद्धितं तपस्युपादिष्ट इवादधे मनः ॥ (७।२)

दिव्यं सहस्राब्दम् अमोघदर्शनो जितानिलात्मा विजितोभयेन्द्रियः । (८।१)

अतप्यत स्माखिललोकतापनं तपस्तपीयांस्तपतां समाहितः ॥ (८।२)

तस्मै स्वलोकं भगवान् सभाजितः संदर्शयामास परं न यत्परम् । (९।१)

व्यपेतसङ्क्लेशविमोहसाध्वसं स्वदृष्टवद्भिः पुरुषैरभिष्टुतम् ॥ (९।२)

प्रवर्तते यत्र रजस्तमस्तयोः सत्त्वं च मिश्रं न च कालविक्रमः । (१०।१)

न यत्र माया किम् उतापरे हरेर् अनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिताः ॥ (१०।२)

श्यामावदाताः शतपत्रलोचनाः पिशङ्गवस्त्राः सुरुचः सुपेशसः । (११।१)

सर्वे चतुर्बाहव उन्मिषन्मणिप्रवेकनिष्काभरणाः सुवर्चसः । (११।२)

प्रवालवैदूर्यमृणालवर्चसः परिस्फुरत्कुण्डलमौलिमालिनः ॥ (११।३)

भ्राजिष्णुभिर्यः परितो विराजते लसद्विमानावलिभिर्महात्मनाम् । (१२।१)

विद्योतमानः प्रमदोत्तमाद्युभिः सविद्युदभ्रावलिभिर्यथा नभः ॥ (१२।२)

श्रीर्यत्र रूपिण्युरुगायपादयोः करोति मानं बहुधा विभूतिभिः । (१३।१)

प्रेङ्खं श्रिता या कुसुमाकरानुगैर् विगीयमाना प्रियकर्म गायती ॥ (१३।२)

ददर्श तत्राखिलसात्वतां पतिं श्रियः पतिं यज्ञपतिं जगत्पतिम् । (१४।१)

सुनन्दनन्दप्रबलार्हणादिभिः स्वपार्षदाग्रैः परिसेवितं विभुम् ॥ (१४।२)

भृत्यप्रसादाभिमुखं दृगासवं प्रसन्नहासारुणलोचनाननम् । (१५।१)

किरीटिनं कुण्डलिनं चतुर्भुजं पीतांशुकं वक्षसि लक्षितं श्रिया ॥ (१५।२)

अध्यर्हणीयासनम् आस्थितं परं वृतं चतुःषोडशपञ्चशक्तिभिः । (१६।१)

युक्तं भगैः स्वैरितरत्र चाध्रुवैः स्व एव धामन् रममाणम् ईश्वरम् ॥ (१६।२)

तद्दर्शनाह्लादपरिप्लुतान्तरो हृष्यत्तनुः प्रेमभराश्रुलोचनः । (१७।१)

ननाम पादाम्बुजम् अस्य विश्वसृग् यत् पारमहंस्येन पथाधिगम्यते ॥ (१७।२)

तं प्रीयमाणं समुपस्थितं कविं प्रजाविसर्गे निजशासनार्हणम् । (१८।१)

बभाष ईषत्स्मितशोचिषा गिरा प्रियः प्रियं प्रीतमनाः करे स्पृशन् ॥ (१८।२)

श्रीभगवान् उवाच । (१९।१)

त्वयाहं तोषितः सम्यग् वेदगर्भ सिसृक्षया । (१९।२)

चिरं भृतेन तपसा दुस्तोषः कूटयोगिनाम् ॥ (१९।३)

वरं वरय भद्रं ते वरेशं माभिवाञ्छितम् । (२०।१)

ब्रह्मञ्छ्रेयःपरिश्रामः पुंसां मद्दर्शनावधिः ॥ (२०।२)

मनीषितानुभावो ऽयं मम लोकावलोकनम् । (२१।१)

यदुपश्रुत्य रहसि चकर्थ परमं तपः ॥ (२१।२)

प्रत्यादिष्टं मया तत्र त्वयि कर्मविमोहिते । (२२।१)

तपो मे हृदयं साक्षादात्माहं तपसो ऽनघ ॥ (२२।२)

सृजामि तपसैवेदं ग्रसामि तपसा पुनः । (२३।१)

बिभर्मि तपसा विश्वं वीर्यं मे दुश्चरं तपः ॥ (२३।२)

ब्रह्मोवाच । (२४।१)

भगवन् सर्वभूतानाम् अध्यक्षो ऽवस्थितो गुहाम् । (२४।२)

वेद ह्यप्रतिरुद्धेन प्रज्ञानेन चिकीर्षितम् ॥ (२४।३)

तथापि नाथमानस्य नाथ नाथय नाथितम् । (२५।१)

परावरे यथा रूपे जानीयां ते त्वरूपिणः ॥ (२५।२)

यथात्ममायायोगेन नानाशक्त्युपबृंहितम् । (२६।१)

विलुम्पन् विसृजन् गृह्णन् बिभ्रदात्मानम् आत्मना ॥ (२६।२)

क्रीडस्यमोघसङ्कल्प ऊर्णनाभिर् यथोर्णुते । (२७।१)

तथा तद्विषयां धेहि मनीषां मयि माधव ॥ (२७।२)

भगवच्छिक्षितम् अहं करवाणि ह्यतन्द्रितः । (२८।१)

नेहमानः प्रजासर्गं बध्येयं यदनुग्रहात् ॥ (२८।२)

यावत् सखा सख्युरिवेश ते कृतः प्रजाविसर्गे विभजामि भो जनम् । (२९।१)

अविक्लवस्ते परिकर्मणि स्थितो मा मे समुन्नद्धमदो ऽज मानिनः ॥ (२९।२)

श्रीभगवान् उवाच । (३०।१)

ज्ञानं परमगुह्यं मे यद्विज्ञानसमन्वितम् । (३०।२)

सरहस्यं तदङ्गं च गृहाण गदितं मया ॥ (३०।३)

यावान् अहं यथाभावो यद्रूपगुणकर्मकः । (३१।१)

तथैव तत्त्वविज्ञानम् अस्तु ते मदनुग्रहात् ॥ (३१।२)

अहम् एवासम् एवाग्रे नान्यद्यत् सदसत् परम् । (३२।१)

पश्चादहं यदेतच्च यो ऽवशिष्येत सो ऽस्म्यहम् ॥ (३२।२)

ऋते ऽर्थं यत् प्रतीयेत न प्रतीयेत चात्मनि । (३३।१)

तद्विद्यादात्मनो मायां यथाभासो यथा तमः ॥ (३३।२)

यथा महान्ति भूतानि भूतेषूच्चावचेष्वनु । (३४।१)

प्रविष्टान्यप्रविष्टानि तथा तेषु न तेष्वहम् ॥ (३४।२)

एतावदेव जिज्ञास्यं तत्त्वजिज्ञासुनात्मनः । (३५।१)

अन्वयव्यतिरेकाभ्यां यत् स्यात् सर्वत्र सर्वदा ॥ (३५।२)

एतन् मतं समातिष्ठ परमेण समाधिना । (३६।१)

भवान् कल्पविकल्पेषु न विमुह्यति कर्हिचित् ॥ (३६।२)

श्रीशुक उवाच । (३७।१)

सम्प्रदिश्यैवम् अजनो जनानां परमेष्ठिनम् । (३७।२)

पश्यतस्तस्य तद्रूपम् आत्मनो न्यरुणद्धरिः ॥ (३७।३)

अन्तर्हितेन्द्रियार्थाय हरये विहिताञ्जलिः । (३८।१)

सर्वभूतमयो विश्वं ससर्जेदं स पूर्ववत् ॥ (३८।२)

प्रजापतिर्धर्मपतिरेकदा नियमान् यमान् । (३९।१)

भद्रं प्रजानाम् अन्विच्छन्न् आतिष्ठत् स्वार्थकाम्यया ॥ (३९।२)

तं नारदः प्रियतमो रिक्थादानाम् अनुव्रतः । (४०।१)

शुश्रूषमाणः शीलेन प्रश्रयेण दमेन च ॥ (४०।२)

मायां विविदिषन् विष्णोर्मायेशस्य महामुनिः । (४१।१)

महाभागवतो राजन् पितरं पर्यतोषयत् ॥ (४१।२)

तुष्टं निशाम्य पितरं लोकानां प्रपितामहम् । (४२।१)

देवर्षिः परिपप्रच्छ भवान् यन् मानुपृच्छति ॥ (४२।२)

तस्मा इदं भागवतं पुराणं दशलक्षणम् । (४३।१)

प्रोक्तं भगवता प्राह प्रीतः पुत्राय भूतकृत् ॥ (४३।२)

नारदः प्राह मुनये सरस्वत्यास्तटे नृप । (४४।१)

ध्यायते ब्रह्म परमं व्यासायामिततेजसे ॥ (४४।२)

यदुताहं त्वया पृष्टो वैराजात् पुरुषादिदम् । (४५।१)

यथासीत् तदुपाख्यास्ते प्रश्नान् अन्यांश्च कृत्स्नशः ॥ (४५।२)