भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 4, 3

65 of 114 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मैत्रेय उवाच । (१।१)

maitreya uvāca

1.2१.२

सदा विद्विषतोर् एवं कालो वै ध्रियमाणयोः । (१।२)

sadā vidviṣator evaṃ kālo vai dhriyamāṇayoḥ |

1.3१.३

जामातुः श्वशुरस्यापि सुमहान् अतिचक्रमे ॥ (१।३)

jāmātuḥ śvaśurasyāpi sumahān aticakrame ||

2.1२.१

यदाभिषिक्तो दक्षस् तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । (२।१)

yadābhiṣikto dakṣas tu brahmaṇā parameṣṭhinā |

2.2२.२

प्रजापतीनां सर्वेषाम् आधिपत्ये स्मयो ऽभवत् ॥ (२।२)

prajāpatīnāṃ sarveṣām ādhipatye smayo 'bhavat ||

3.1३.१

इष्ट्वा स वाजपेयेन ब्रह्मिष्ठान् अभिभूय च । (३।१)

iṣṭvā sa vājapeyena brahmiṣṭhān abhibhūya ca |

3.2३.२

बृहस्पतिसवं नाम समारेभे क्रतूत्तमम् ॥ (३।२)

bṛhaspatisavaṃ nāma samārebhe kratūttamam ||

4.1४.१

तस्मिन् ब्रह्मर्षयः सर्वे देवर्षिपितृदेवताः । (४।१)

tasmin brahmarṣayaḥ sarve devarṣipitṛdevatāḥ |

4.2४.२

आसन् कृतस्वस्त्ययनास् तत्पत्न्यश् च सभर्तृकाः ॥ (४।२)

āsan kṛtasvastyayanās tatpatnyaś ca sabhartṛkāḥ ||

5.1५.१

तद् उपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । (५।१)

tad upaśrutya nabhasi khecarāṇāṃ prajalpatām |

5.2५.२

सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ (५।२)

satī dākṣāyaṇī devī pitṛyajñamahotsavam ||

6.1६.१

व्रजन्तीः सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रियः । (६।१)

vrajantīḥ sarvato digbhya upadevavarastriyaḥ |

6.2६.२

विमानयानाः सप्रेष्ठा निष्ककण्ठीः सुवाससः ॥ (६।२)

vimānayānāḥ sapreṣṭhā niṣkakaṇṭhīḥ suvāsasaḥ ||

7.1७.१

दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर् मृष्टकुण्डलाः । (७।१)

dṛṣṭvā svanilayābhyāśe lolākṣīr mṛṣṭakuṇḍalāḥ |

7.2७.२

पतिं भूतपतिं देवम् औत्सुक्याद् अभ्यभाषत ॥ (७।२)

patiṃ bhūtapatiṃ devam autsukyād abhyabhāṣata ||

8.1८.१

सत्य् उवाच । (८।१)

saty uvāca

8.2८.२

प्रजापतेस् ते श्वशुरस्य साम्प्रतं निर्यापितो यज्ञमहोत्सवः किल । (८।२)

prajāpates te śvaśurasya sāmprataṃ niryāpito yajñamahotsavaḥ kila |

8.3८.३

वयं च तत्राभिसराम वाम ते यद्य् अर्थितामी विबुधा व्रजन्ति हि ॥ (८।३)

vayaṃ ca tatrābhisarāma vāma te yady arthitāmī vibudhā vrajanti hi ||

9.1९.१

तस्मिन् भगिन्यो मम भर्तृभिः स्वकैर् ध्रुवं गमिष्यन्ति सुहृद्दिदृक्षवः । (९।१)

tasmin bhaginyo mama bhartṛbhiḥ svakair dhruvaṃ gamiṣyanti suhṛddidṛkṣavaḥ |

9.2९.२

अहं च तस्मिन् भवताभिकामये सहोपनीतं परिबर्हम् अर्हितुम् ॥ (९।२)

ahaṃ ca tasmin bhavatābhikāmaye sahopanītaṃ paribarham arhitum ||

10.1१०.१

तत्र स्वसॄर् मे ननु भर्तृसंमिता मातृष्वसॄः क्लिन्नधियं च मातरम् । (१०।१)

tatra svasṝr me nanu bhartṛsaṃmitā mātṛṣvasṝḥ klinnadhiyaṃ ca mātaram |

10.2१०.२

द्रक्ष्ये चिरोत्कण्ठमना महर्षिभिर् उन्नीयमानं च मृडाध्वरध्वजम् ॥ (१०।२)

drakṣye cirotkaṇṭhamanā maharṣibhir unnīyamānaṃ ca mṛḍādhvaradhvajam ||

11.1११.१

त्वय्य् एतद् आश्चर्यम् अजात्ममायया विनिर्मितं भाति गुणत्रयात्मकम् । (११।१)

tvayy etad āścaryam ajātmamāyayā vinirmitaṃ bhāti guṇatrayātmakam |

11.2११.२

तथाप्य् अहं योषिद् अतत्त्वविच् च ते दीना दिदृक्षे भव मे भवक्षितिम् ॥ (११।२)

tathāpy ahaṃ yoṣid atattvavic ca te dīnā didṛkṣe bhava me bhavakṣitim ||

12.1१२.१

पश्य प्रयान्तीर् अभवान्ययोषितो ऽप्य् अलंकृताः कान्तसखा वरूथशः । (१२।१)

paśya prayāntīr abhavānyayoṣito 'py alaṃkṛtāḥ kāntasakhā varūthaśaḥ |

12.2१२.२

यासां व्रजद्भिः शितिकण्ठ मण्डितं नभो विमानैः कलहंसपाण्डुभिः ॥ (१२।२)

yāsāṃ vrajadbhiḥ śitikaṇṭha maṇḍitaṃ nabho vimānaiḥ kalahaṃsapāṇḍubhiḥ ||

13.1१३.१

कथं सुतायाः पितृगेहकौतुकं निशम्य देहः सुरवर्य नेङ्गते । (१३।१)

kathaṃ sutāyāḥ pitṛgehakautukaṃ niśamya dehaḥ suravarya neṅgate |

13.2१३.२

अनाहुता अप्य् अभियन्ति सौहृदं भर्तुर् गुरोर् देहकृतश् च केतनम् ॥ (१३।२)

anāhutā apy abhiyanti sauhṛdaṃ bhartur guror dehakṛtaś ca ketanam ||

14.1१४.१

तन् मे प्रसीदेदम् अमर्त्य वाञ्छितं कर्तुं भवान् कारुणिको बतार्हति । (१४।१)

tan me prasīdedam amartya vāñchitaṃ kartuṃ bhavān kāruṇiko batārhati |

14.2१४.२

त्वयात्मनो ऽर्धे ऽहम् अदभ्रचक्षुषा निरूपिता मानुगृहाण याचितः ॥ (१४।२)

tvayātmano 'rdhe 'ham adabhracakṣuṣā nirūpitā mānugṛhāṇa yācitaḥ ||

15.1१५.१

ऋषिर् उवाच । (१५।१)

ṛṣir uvāca

15.2१५.२

एवं गिरित्रः प्रिययाभिभाषितः प्रत्यभ्यधत्त प्रहसन् सुहृत्प्रियः । (१५।२)

evaṃ giritraḥ priyayābhibhāṣitaḥ pratyabhyadhatta prahasan suhṛtpriyaḥ |

15.3१५.३

संस्मारितो मर्मभिदः कुवागिषून् यान् आह को विश्वसृजां समक्षतः ॥ (१५।३)

saṃsmārito marmabhidaḥ kuvāgiṣūn yān āha ko viśvasṛjāṃ samakṣataḥ ||

16.1१६.१

श्रीभगवान् उवाच । (१६।१)

śrībhagavān uvāca

16.2१६.२

त्वयोदितं शोभनम् एव शोभने अनाहुता अप्य् अभियन्ति बन्धुषु । (१६।२)

tvayoditaṃ śobhanam eva śobhane anāhutā apy abhiyanti bandhuṣu |

16.3१६.३

ते यद्य् अनुत्पादितदोषदृष्टयो बलीयसानात्म्यमदेन मन्युना ॥ (१६।३)

te yady anutpāditadoṣadṛṣṭayo balīyasānātmyamadena manyunā ||

17.1१७.१

विद्यातपोवित्तवपुर्वयःकुलैः सतां गुणैः षड्भिर् असत्तमेतरैः । (१७।१)

vidyātapovittavapurvayaḥkulaiḥ satāṃ guṇaiḥ ṣaḍbhir asattametaraiḥ |

17.2१७.२

स्मृतौ हतायां भृतमानदुर्दृशः स्तब्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम् ॥ (१७।२)

smṛtau hatāyāṃ bhṛtamānadurdṛśaḥ stabdhā na paśyanti hi dhāma bhūyasām ||

18.1१८.१

नैतादृशानां स्वजनव्यपेक्षया गृहान् प्रतीयाद् अनवस्थितात्मनाम् । (१८।१)

naitādṛśānāṃ svajanavyapekṣayā gṛhān pratīyād anavasthitātmanām |

18.2१८.२

ये ऽभ्यागतान् वक्रधियाभिचक्षते आरोपितभ्रूभिर् अमर्षणाक्षिभिः ॥ (१८।२)

ye 'bhyāgatān vakradhiyābhicakṣate āropitabhrūbhir amarṣaṇākṣibhiḥ ||

19.1१९.१

तथारिभिर् न व्यथते शिलीमुखैः शेते ऽर्दिताङ्गो हृदयेन दूयता । (१९।१)

tathāribhir na vyathate śilīmukhaiḥ śete 'rditāṅgo hṛdayena dūyatā |

19.2१९.२

स्वानां यथा वक्रधियां दुरुक्तिभिर् दिवानिशं तप्यति मर्मताडितः ॥ (१९।२)

svānāṃ yathā vakradhiyāṃ duruktibhir divāniśaṃ tapyati marmatāḍitaḥ ||

20.1२०.१

व्यक्तं त्वम् उत्कृष्टगतेः प्रजापतेः प्रियात्मजानाम् असि सुभ्रु मे मता । (२०।१)

vyaktaṃ tvam utkṛṣṭagateḥ prajāpateḥ priyātmajānām asi subhru me matā |

20.2२०.२

तथापि मानं न पितुः प्रपत्स्यसे मदाश्रयात् कः परितप्यते यतः ॥ (२०।२)

tathāpi mānaṃ na pituḥ prapatsyase madāśrayāt kaḥ paritapyate yataḥ ||

21.1२१.१

पापच्यमानेन हृदातुरेन्द्रियः समृद्धिभिः पूरुषबुद्धिसाक्षिणाम् । (२१।१)

pāpacyamānena hṛdāturendriyaḥ samṛddhibhiḥ pūruṣabuddhisākṣiṇām |

21.2२१.२

अकल्प एषाम् अधिरोढुम् अञ्जसा परं पदं द्वेष्टि यथासुरा हरिम् ॥ (२१।२)

akalpa eṣām adhiroḍhum añjasā paraṃ padaṃ dveṣṭi yathāsurā harim ||

22.1२२.१

प्रत्युद्गमप्रश्रयणाभिवादनं विधीयते साधु मिथः सुमध्यमे । (२२।१)

pratyudgamapraśrayaṇābhivādanaṃ vidhīyate sādhu mithaḥ sumadhyame |

22.2२२.२

प्राज्ञैः परस्मै पुरुषाय चेतसा गुहाशयायैव न देहमानिने ॥ (२२।२)

prājñaiḥ parasmai puruṣāya cetasā guhāśayāyaiva na dehamānine ||

23.1२३.१

सत्त्वं विशुद्धं वसुदेवशब्दितं यद् ईयते तत्र पुमान् अपावृतः । (२३।१)

sattvaṃ viśuddhaṃ vasudevaśabditaṃ yad īyate tatra pumān apāvṛtaḥ |

23.2२३.२

सत्त्वे च तस्मिन् भगवान् वासुदेवो ह्य् अधोक्षजो मे नमसा विधीयते ॥ (२३।२)

sattve ca tasmin bhagavān vāsudevo hy adhokṣajo me namasā vidhīyate ||

24.1२४.१

तत् ते निरीक्ष्यो न पितापि देहकृद् दक्षो मम द्विट् तदनुव्रताश् च ये । (२४।१)

tat te nirīkṣyo na pitāpi dehakṛd dakṣo mama dviṭ tadanuvratāś ca ye |

24.2२४.२

यो विश्वसृग्यज्ञगतं वरोरु माम् अनागसं दुर्वचसाकरोत् तिरः ॥ (२४।२)

yo viśvasṛgyajñagataṃ varoru mām anāgasaṃ durvacasākarot tiraḥ ||

25.1२५.१

यदि व्रजिष्यस्य् अतिहाय मद्वचो भद्रं भवत्या न ततो भविष्यति । (२५।१)

yadi vrajiṣyasy atihāya madvaco bhadraṃ bhavatyā na tato bhaviṣyati |

25.2२५.२

संभावितस्य स्वजनात् पराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते ॥ (२५।२)

saṃbhāvitasya svajanāt parābhavo yadā sa sadyo maraṇāya kalpate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 4, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit