सूत उवाच । (१।१)

ततः परीक्षिद्द्विजवर्यशिक्षया महीं महाभागवतः शशास ह । (१।२)

यथा हि सूत्याम् अभिजातकोविदाः समादिशन् विप्र महद्गुणस्तथा ॥ (१।३)

स उत्तरस्य तनयाम् उपयेम इरावतीम् । (२।१)

जनमेजयादींश्चतुरस्तस्याम् उत्पादयत् सुतान् ॥ (२।२)

आजहाराश्वमेधांस्त्रीन् गङ्गायां भूरिदक्षिणान् । (३।१)

शारद्वतं गुरुं कृत्वा देवा यत्राक्षिगोचराः ॥ (३।२)

निजग्राहौजसा वीरः कलिं दिग्विजये क्वचित् । (४।१)

नृपलिङ्गधरं शूद्रं घ्नन्तं गोमिथुनं पदा ॥ (४।२)

शौनक उवाच । (५।१)

कस्य हेतोर्निजग्राह कलिं दिग्विजये नृपः । (५।२)

नृदेवचिह्नधृक् शूद्र को ऽसौ गां यः पदाहनत् । (५।३)

तत् कथ्यतां महाभाग यदि कृष्णकथाश्रयम् ॥ (५।४)

अथवास्य पदाम्भोज मकरन्दलिहां सताम् । (६।१)

किम् अन्यैरसदालापैरायुषो यदसद्व्ययः ॥ (६।२)

क्षुद्रायुषां नृणाम् अङ्ग मर्त्यानाम् ऋतम् इच्छताम् । (७।१)

इहोपहूतो भगवान् मृत्युः शामित्रकर्मणि ॥ (७।२)

न कश्चिन् म्रियते तावद्यावद् आस्त इहान्तकः । (८।१)

एतदर्थं हि भगवान् आहूतः परमर्षिभिः । (८।२)

अहो नृलोके पीयेत हरिलीलामृतं वचः ॥ (८।३)

मन्दस्य मन्दप्रज्ञस्य वयो मन्दायुषश्च वै । (९।१)

निद्रया ह्रियते नक्तं दिवा च व्यर्थकर्मभिः ॥ (९।२)

सूत उवाच । (१०।१)

यदा परीक्षित् कुरुजाङ्गले ऽवसत् कलिं प्रविष्टं निजचक्रवर्तिते । (१०।२)

निशम्य वार्ताम् अनतिप्रियां ततः शरासनं संयुगशौण्डिराददे ॥ (१०।३)

स्वलंकृतं श्यामतुरङ्गयोजितं रथं मृगेन्द्रध्वजम् आश्रितः पुरात् । (११।१)

वृतो रथाश्वद्विपपत्तियुक्तया स्वसेनया दिग्विजयाय निर्गतः ॥ (११।२)

भद्राश्वं केतुमालं च भारतं चोत्तरान् कुरून् । (१२।१)

किम्पुरुषादीनि वर्षाणि विजित्य जगृहे बलिम् ॥ (१२।२)

नगरांश्च वनांश्चैव नदीश्च विमलोदकाः । (१३।१)

पुरुषान् देवकल्पांश्च नारीश्च प्रियदर्शनाः ॥ (१३।२)

अदृष्टपूर्वान् सुभगान् स ददर्श धनञ्जयः । (१४।१)

सदनानि च शुभ्राणि नारीश्चाप्सरसां निभाः ॥ (१४।२)

तत्र तत्रोपशृण्वानः स्वपूर्वेषां महात्मनाम् । (१५।१)

प्रगीयमाणं च यशः कृष्णमाहात्म्यसूचकम् ॥ (१५।२)

आत्मानं च परित्रातम् अश्वत्थाम्नो ऽस्त्रतेजसः । (१६।१)

स्नेहं च वृष्णिपार्थानां तेषां भक्तिं च केशवे ॥ (१६।२)

तेभ्यः परमसंतुष्टः प्रीत्युज्जृम्भितलोचनः । (१७।१)

महाधनानि वासांसि ददौ हारान् महामनाः ॥ (१७।२)

सारथ्यपारषदसेवनसख्यदौत्यवीरासनानुगमनस्तवनप्रणामान् । (१८।१)

स्निग्धेषु पाण्डुषु जगत्प्रणतिं च विष्णोर्भक्तिं करोति नृपतिश्चरणारविन्दे ॥ (१८।२)

तस्यैवं वर्तमानस्य पूर्वेषां वृत्तिम् अन्वहम् । (१९।१)

नातिदूरे किलाश्चर्यं यदासीत् तन् निबोध मे ॥ (१९।२)

धर्मः पदैकेन चरन् विच्छायाम् उपलभ्य गाम् । (२०।१)

पृच्छति स्माश्रुवदनां विवत्साम् इव मातरम् ॥ (२०।२)

धर्म उवाच । (२१।१)

कच्चिद्भद्रे ऽनामयम् आत्मनस्ते विच्छायासि म्लायतेषन् मुखेन । (२१।२)

आलक्षये भवतीम् अन्तराधिं दूरे बन्धुं शोचसि कंचनाम्ब ॥ (२१।३)

पादैर्न्यूनं शोचसि मैकपादम् आत्मानं वा वृषलैर्भोक्ष्यमाणम् । (२२।१)

आहो सुरादीन् हृतयज्ञभागान् प्रजा उत स्विन् मघवत्यवर्षति ॥ (२२।२)

अरक्ष्यमाणाः स्त्रिय उर्वि बालान् शोचस्यथो पुरुषादैरिवार्तान् । (२३।१)

वाचं देवीं ब्रह्मकुले कुकर्मण्यब्रह्मण्ये राजकुले कुलाग्र्यान् ॥ (२३।२)

किं क्षत्रबन्धून् कलिनोपसृष्टान् राष्ट्राणि वा तैरवरोपितानि । (२४।१)

इतस्ततो वाशनपानवासःस्नानव्यवायोन्मुखजीवलोकम् ॥ (२४।२)

यद्वाम्ब ते भूरिभरावतारकृतावतारस्य हरेर्धरित्रि । (२५।१)

अन्तर्हितस्य स्मरती विसृष्टा कर्माणि निर्वाणविलम्बितानि ॥ (२५।२)

इदं ममाचक्ष्व तवाधिमूलं वसुन्धरे येन विकर्शितासि । (२६।१)

कालेन वा ते बलिनां बलीयसा सुरार्चितं किं हृतम् अम्ब सौभगम् ॥ (२६।२)

धरण्युवाच । (२७।१)

भवान् हि वेद तत् सर्वं यन् मां धर्मानुपृच्छसि । (२७।२)

चतुर्भिर्वर्तसे येन पादैर्लोकसुखावहैः ॥ (२७।३)

सत्यं शौचं दया क्षान्तिस्त्यागः सन्तोष आर्जवम् । (२८।१)

शमो दमस्तपः साम्यं तितिक्षोपरतिः श्रुतम् ॥ (२८।२)

ज्ञानं विरक्तिरैश्वर्यं शौर्यं तेजो बलं स्मृतिः । (२९।१)

स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिर्धैर्यं मार्दवम् एव च ॥ (२९।२)

प्रागल्भ्यं प्रश्रयः शीलं सह ओजो बलं भगः । (३०।१)

गाम्भीर्यं स्थैर्यम् आस्तिक्यं कीर्तिर्मानो ऽनहङ्कृतिः ॥ (३०।२)

एते चान्ये च भगवन् नित्या यत्र महागुणाः । (३१।१)

प्रार्थ्या महत्त्वम् इच्छद्भिर्न वियन्ति स्म कर्हिचित् ॥ (३१।२)

तेनाहं गुणपात्रेण श्रीनिवासेन साम्प्रतम् । (३२।१)

शोचामि रहितं लोकं पाप्मना कलिनेक्षितम् ॥ (३२।२)

आत्मानं चानुशोचामि भवन्तं चामरोत्तमम् । (३३।१)

देवान् पितॄन् ऋषीन् साधून् सर्वान् वर्णांस्तथाश्रमान् ॥ (३३।२)

ब्रह्मादयो बहुतिथं यदपाङ्गमोक्षकामास्तपः समचरन् भगवत्प्रपन्नाः । (३४।१)

सा श्रीः स्ववासम् अरविन्दवनं विहाय यत्पादसौभगम् अलं भजते ऽनुरक्ता ॥ (३४।२)

तस्याहम् अब्जकुलिशाङ्कुशकेतुकेतैः श्रीमत्पदैर्भगवतः समलंकृताङ्गी । (३५।१)

त्रीन् अत्यरोच उपलभ्य ततो विभूतिं लोकान् स मां व्यसृजदुत्स्मयतीं तदन्ते ॥ (३५।२)

यो वै ममातिभरम् आसुरवंशराज्ञामक्षौहिणीशतम् अपानुददात्मतन्त्रः । (३६।१)

त्वां दुःस्थम् ऊनपदम् आत्मनि पौरुषेण सम्पादयन् यदुषु रम्यम् अबिभ्रदङ्गम् ॥ (३६।२)

का वा सहेत विरहं पुरुषोत्तमस्य प्रेमावलोकरुचिरस्मितवल्गुजल्पैः । (३७।१)

स्थैर्यं समानम् अहरन् मधुमानिनीनां रोमोत्सवो मम यदङ्घ्रिविटङ्कितायाः ॥ (३७।२)

तयोरेवं कथयतोः पृथिवीधर्मयोस्तदा । (३८।१)

परीक्षिन् नाम राजर्षिः प्राप्तः प्राचीं सरस्वतीम् ॥ (३८।२)