श्रीशुक उवाच । (१।१)

द्वारि द्युनद्या ऋषभः कुरूणां मैत्रेयम् आसीनम् अगाधबोधम् । (१।२)

क्षत्तोपसृत्याच्युतभावसिद्धः पप्रच्छ सौशील्यगुणाभितृप्तः ॥ (१।३)

विदुर उवाच । (२।१)

सुखाय कर्माणि करोति लोको न तैः सुखं वान्यदुपारमं वा । (२।२)

विन्देत भूयस् तत एव दुःखं यद् अत्र युक्तं भगवान् वदेन् नः ॥ (२।३)

जनस्य कृष्णाद् विमुखस्य दैवाद् अधर्मशीलस्य सुदुःखितस्य । (३।१)

अनुग्रहायेह चरन्ति नूनं भूतानि भव्यानि जनार्दनस्य ॥ (३।२)

तत् साधुवर्यादिश वर्त्म शं नः संराधितो भगवान् येन पुंसाम् । (४।१)

हृदि स्थितो यच्छति भक्तिपूते ज्ञानं सतत्त्वाधिगमं पुराणम् ॥ (४।२)

करोति कर्माणि कृतावतारो यान्य् आत्मतन्त्रो भगवांस् त्र्यधीशः । (५।१)

यथा ससर्जाग्र इदं निरीहः संस्थाप्य वृत्तिं जगतो विधत्ते ॥ (५।२)

यथा पुनः स्वे ख इदं निवेश्य शेते गुहायां स निवृत्तवृत्तिः । (६।१)

योगेश्वराधीश्वर एक एतद् अनुप्रविष्टो बहुधा यथासीत् ॥ (६।२)

क्रीडन् विधत्ते द्विजगोसुराणां क्षेमाय कर्माण्य् अवतारभेदैः । (७।१)

मनो न तृप्यत्य् अपि शृण्वतां नः सुश्लोकमौलेश् चरितामृतानि ॥ (७।२)

यैस् तत्त्वभेदैर् अधिलोकनाथो लोकान् अलोकान् सह लोकपालान् । (८।१)

अचीकॢपद् यत्र हि सर्वसत्त्वनिकायभेदो ऽधिकृतः प्रतीतः ॥ (८।२)

येन प्रजानाम् उत आत्मकर्मरूपाभिधानां च भिदां व्यधत्त । (९।१)

नारायणो विश्वसृग् आत्मयोनिर् एतच् च नो वर्णय विप्रवर्य ॥ (९।२)

परावरेषां भगवन् व्रतानि श्रुतानि मे व्यासमुखाद् अभीक्ष्णम् । (१०।१)

अतृप्नुम क्षुल्लसुखावहानां तेषाम् ऋते कृष्णकथामृतौघात् ॥ (१०।२)

कस् तृप्नुयात् तीर्थपदो ऽभिधानात् सत्त्रेषु वः सूरिभिर् ईड्यमानात् । (११।१)

यः कर्णनाडीं पुरुषस्य यातो भवप्रदां गेहरतिं छिनत्ति ॥ (११।२)

मुनिर् विवक्षुर् भगवद्गुणानां सखापि ते भारतम् आह कृष्णः । (१२।१)

यस्मिन् नृणां ग्राम्यसुखानुवादैर् मतिर् गृहीता नु हरेः कथायाम् ॥ (१२।२)

सा श्रद्दधानस्य विवर्धमाना विरक्तिम् अन्यत्र करोति पुंसः । (१३।१)

हरेः पदानुस्मृतिनिर्वृतस्य समस्तदुःखाप्ययम् आशु धत्ते ॥ (१३।२)

ताञ्छोच्यशोच्यान् अविदो ऽनुशोचे हरेः कथायां विमुखान् अघेन । (१४।१)

क्षिणोति देवो ऽनिमिषस् तु येषाम् आयुर् वृथावादगतिस्मृतीनाम् ॥ (१४।२)

तद् अस्य कौषारव शर्मदातुर् हरेः कथाम् एव कथासु सारम् । (१५।१)

उद्धृत्य पुष्पेभ्य इवार्तबन्धो शिवाय नः कीर्तय तीर्थकीर्तेः ॥ (१५।२)

स विश्वजन्मस्थितिसंयमार्थे कृतावतारः प्रगृहीतशक्तिः । (१६।१)

चकार कर्माण्य् अतिपूरुषाणि यानीश्वरः कीर्तय तानि मह्यम् ॥ (१६।२)

श्रीशुक उवाच । (१७।१)

स एवं भगवान् पृष्टः क्षत्त्रा कौषारवो मुनिः । (१७।२)

पुंसां निःश्रेयसार्थेन तम् आह बहुमानयन् ॥ (१७।३)

मैत्रेय उवाच । (१८।१)

साधु पृष्टं त्वया साधो लोकान् साध्व् अनुगृह्णता । (१८।२)

कीर्तिं वितन्वता लोके आत्मनो ऽधोक्षजात्मनः ॥ (१८।३)

नैतच् चित्रं त्वयि क्षत्तर् बादरायणवीर्यजे । (१९।१)

गृहीतो ऽनन्यभावेन यत् त्वया हरिर् ईश्वरः ॥ (१९।२)

माण्डव्यशापाद् भगवान् प्रजासंयमनो यमः । (२०।१)

भ्रातुः क्षेत्रे भुजिष्यायां जातः सत्यवतीसुतात् ॥ (२०।२)

भवान् भगवतो नित्यं संमतः सानुगस्य ह । (२१।१)

यस्य ज्ञानोपदेशाय मादिशद् भगवान् व्रजन् ॥ (२१।२)

अथ ते भगवल्लीला योगमायोरुबृंहिताः । (२२।१)

विश्वस्थित्युद्भवान्तार्था वर्णयाम्य् अनुपूर्वशः ॥ (२२।२)

भगवान् एक आसेदम् अग्र आत्मात्मनां विभुः । (२३।१)

आत्मेच्छानुगताव् आत्मा नानामत्युपलक्षणः ॥ (२३।२)

स वा एष तदा द्रष्टा नापश्यद् दृश्यम् एकराट् । (२४।१)

मेने ऽसन्तम् इवात्मानं सुप्तशक्तिर् असुप्तदृक् ॥ (२४।२)

सा वा एतस्य संद्रष्टुः शक्तिः सदसदात्मिका । (२५।१)

माया नाम महाभाग ययेदं निर्ममे विभुः ॥ (२५।२)

कालवृत्त्या तु मायायां गुणमय्याम् अधोक्षजः । (२६।१)

पुरुषेणात्मभूतेन वीर्यम् आधत्त वीर्यवान् ॥ (२६।२)

ततो ऽभवन् महत्तत्त्वम् अव्यक्तात् कालचोदितात् । (२७।१)

विज्ञानात्मात्मदेहस्थं विश्वं व्यञ्जंस् तमोनुदः ॥ (२७।२)

सो ऽप्य् अंशगुणकालात्मा भगवद्दृष्टिगोचरः । (२८।१)

आत्मानं व्यकरोद् आत्मा विश्वस्यास्य सिसृक्षया ॥ (२८।२)

महत्तत्त्वाद् विकुर्वाणाद् अहंतत्त्वं व्यजायत । (२९।१)

कार्यकारणकर्त्रात्मा भूतेन्द्रियमनोमयः ॥ (२९।२)

वैकारिकस् तैजसश् च तामसश् चेत्य् अहं त्रिधा । (३०।१)

अहंतत्त्वाद् विकुर्वाणान् मनो वैकारिकाद् अभूत् । (३०।२)

वैकारिकाश् च ये देवा अर्थाभिव्यञ्जनं यतः ॥ (३०।३)

तैजसानीन्द्रियाण्य् एव ज्ञानकर्ममयानि च । (३१।१)

तामसो भूतसूक्ष्मादिर् यतः खं लिङ्गम् आत्मनः ॥ (३१।२)

कालमायांशयोगेन भगवद्वीक्षितं नभः । (३२।१)

नभसो ऽनुसृतं स्पर्शं विकुर्वन् निर्ममे ऽनिलम् ॥ (३२।२)

अनिलो ऽपि विकुर्वाणो नभसोरुबलान्वितः । (३३।१)

ससर्ज रूपतन्मात्रं ज्योतिर् लोकस्य लोचनम् ॥ (३३।२)

अनिलेनान्वितं ज्योतिर् विकुर्वत् परवीक्षितम् । (३४।१)

आधत्ताम्भो रसमयं कालमायांशयोगतः ॥ (३४।२)

ज्योतिषाम्भो ऽनुसंसृष्टं विकुर्वद् ब्रह्मवीक्षितम् । (३५।१)

महीं गन्धगुणाम् आधात् कालमायांशयोगतः ॥ (३५।२)

भूतानां नभआदीनां यद् यद् भव्यावरावरम् । (३६।१)

तेषां परानुसंसर्गाद् यथा संख्यं गुणान् विदुः ॥ (३६।२)

एते देवाः कला विष्णोः कालमायांशलिङ्गिनः । (३७।१)

नानात्वात् स्वक्रियानीशाः प्रोचुः प्राञ्जलयो विभुम् ॥ (३७।२)

देवा ऊचुः । (३८।१)

नमाम ते देव पदारविन्दं प्रपन्नतापोपशमातपत्रम् । (३८।२)

यन्मूलकेता यतयो ऽञ्जसोरुसंसारदुःखं बहिर् उत्क्षिपन्ति ॥ (३८।३)

धातर् यद् अस्मिन् भव ईश जीवास् तापत्रयेणाभिहता न शर्म । (३९।१)

आत्मन् लभन्ते भगवंस् तवाङ्घ्रिच्छायां सविद्याम् अत आश्रयेम ॥ (३९।२)

मार्गन्ति यत् ते मुखपद्मनीडैश् छन्दःसुपर्णैर् ऋषयो विविक्ते । (४०।१)

यस्याघमर्षोदसरिद्वरायाः पदं पदं तीर्थपदः प्रपन्नाः ॥ (४०।२)

यच् छ्रद्धया श्रुतवत्या च भक्त्या संमृज्यमाने हृदये ऽवधाय । (४१।१)

ज्ञानेन वैराग्यबलेन धीरा व्रजेम तत् ते ऽङ्घ्रिसरोजपीठम् ॥ (४१।२)

विश्वस्य जन्मस्थितिसंयमार्थे कृतावतारस्य पदाम्बुजं ते । (४२।१)

व्रजेम सर्वे शरणं यद् ईश स्मृतं प्रयच्छत्य् अभयं स्वपुंसाम् ॥ (४२।२)

यत् सानुबन्धे ऽसति देहगेहे ममाहम् इत्य् ऊढदुराग्रहाणाम् । (४३।१)

पुंसां सुदूरं वसतो ऽपि पुर्यां भजेम तत् ते भगवन् पदाब्जम् ॥ (४३।२)

तान् वै ह्य् असद्वृत्तिभिर् अक्षिभिर् ये पराहृतान्तर्मनसः परेश । (४४।१)

अथो न पश्यन्त्य् उरुगाय नूनं ये ते पदन्यासविलासलक्ष्याः ॥ (४४।२)

पानेन ते देव कथासुधायाः प्रवृद्धभक्त्या विशदाशया ये । (४५।१)

वैराग्यसारं प्रतिलभ्य बोधं यथाञ्जसान्वीयुर् अकुण्ठधिष्ण्यम् ॥ (४५।२)

तथापरे चात्मसमाधियोगबलेन जित्वा प्रकृतिं बलिष्ठाम् । (४६।१)

त्वाम् एव धीराः पुरुषं विशन्ति तेषां श्रमः स्यान् न तु सेवया ते ॥ (४६।२)

तत् ते वयं लोकसिसृक्षयाद्य त्वयानुसृष्टास् त्रिभिर् आत्मभिः स्म । (४७।१)

सर्वे वियुक्ताः स्वविहारतन्त्रं न शक्नुमस् तत् प्रतिहर्तवे ते ॥ (४७।२)

यावद् बलिं ते ऽज हराम काले यथा वयं चान्नम् अदाम यत्र । (४८।१)

यथोभयेषां त इमे हि लोका बलिं हरन्तो ऽन्नम् अदन्त्य् अनूहाः ॥ (४८।२)

त्वं नः सुराणाम् असि सान्वयानां कूटस्थ आद्यः पुरुषः पुराणः । (४९।१)

त्वं देव शक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस् त्व् अजायां कविम् आदधे ऽजः ॥ (४९।२)

ततो वयं मत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन् करवाम किं ते । (५०।१)

त्वं नः स्वचक्षुः परिदेहि शक्त्या देव क्रियार्थे यदनुग्रहाणाम् ॥ (५०।२)