श्रीराजोवाच । (१।१)

परस्य विष्णोर् ईशस्य मायिनाम् अपि मोहिनीम् । (१।२)

मायां वेदितुम् इच्छामो भगवन्तो ब्रुवन्तु नः ॥ (१।३)

नानुतृप्ये जुषन् युष्मद्वचो हरिकथामृतम् । (२।१)

संसारतापनिस्तप्तो मर्त्यस् तत्तापभेषजम् ॥ (२।२)

श्रीअन्तरीक्ष उवाच । (३।१)

एभिर् भूतानि भूतात्मा महाभूतैर् महाभुज । (३।२)

ससर्जोच्चावचान्य् आद्यः स्वमात्रात्मप्रसिद्धये ॥ (३।३)

एवं सृष्टानि भूतानि प्रविष्टः पञ्चधातुभिः । (४।१)

एकधा दशधात्मानं विभजन् जुषते गुणान् ॥ (४।२)

गुणैर् गुणान् स भुञ्जान आत्मप्रद्योतितैः प्रभुः । (५।१)

मन्यमान इदं सृष्टम् आत्मानम् इह सज्जते ॥ (५।२)

कर्माणि कर्मभिः कुर्वन् सनिमित्तानि देहभृत् । (६।१)

तत् तत् कर्मफलं गृह्णन् भ्रमतीह सुखेतरम् ॥ (६।२)

इत्थं कर्मगतीर् गच्छन् बह्वभद्रवहाः पुमान् । (७।१)

आभूतसम्प्लवात् सर्गप्रलयाव् अश्नुते ऽवशः ॥ (७।२)

धातूपप्लव आसन्ने व्यक्तं द्रव्यगुणात्मकम् । (८।१)

अनादिनिधनः कालो ह्य् अव्यक्तायापकर्षति ॥ (८।२)

शतवर्षा ह्य् अनावृष्टिर् भविष्यत्य् उल्बणा भुवि । (९।१)

तत्कालोपचितोष्णार्को लोकांस् त्रीन् प्रतपिष्यति ॥ (९।२)

पातालतलम् आरभ्य संकर्षणमुखानलः । (१०।१)

दहन्न् ऊर्ध्वशिखो विष्वग् वर्धते वायुनेरितः ॥ (१०।२)

संवर्तको मेघगणो वर्षति स्म शतं समाः । (११।१)

धाराभिर् हस्तिहस्ताभिर् लीयते सलिले विराट् ॥ (११।२)

ततो विराजम् उत्सृज्य वैराजः पुरुषो नृप । (१२।१)

अव्यक्तं विशते सूक्ष्मं निरिन्धन इवानलः ॥ (१२।२)

वायुना हृतगन्धा भूः सलिलत्वाय कल्पते । (१३।१)

सलिलं तद्धृतरसं ज्योतिष्ट्वायोपकल्पते ॥ (१३।२)

हृतरूपं तु तमसा वायौ ज्योतिः प्रलीयते । (१४।१)

हृतस्पर्शो ऽवकाशेन वायुर् नभसि लीयते । (१४।२)

कालात्मना हृतगुणं नभ आत्मनि लीयते ॥ (१४।३)

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः सह वैकारिकैर् नृप । (१५।१)

प्रविशन्ति ह्य् अहंकारं स्वगुणैर् अहम् आत्मनि ॥ (१५।२)

एषा माया भगवतः सर्गस्थित्यन्तकारिणी । (१६।१)

त्रिवर्णा वर्णितास्माभिः किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि ॥ (१६।२)

श्रीराजोवाच । (१७।१)

यथैताम् ऐश्वरीं मायां दुस्तराम् अकृतात्मभिः । (१७।२)

तरन्त्य् अञ्जः स्थूलधियो महर्ष इदम् उच्यताम् ॥ (१७।३)

श्रीप्रबुद्ध उवाच । (१८।१)

कर्माण्य् आरभमाणानां दुःखहत्यै सुखाय च । (१८।२)

पश्येत् पाकविपर्यासं मिथुनीचारिणां नृणाम् ॥ (१८।३)

नित्यार्तिदेन वित्तेन दुर्लभेनात्ममृत्युना । (१९।१)

गृहापत्याप्तपशुभिः का प्रीतिः साधितैश् चलैः ॥ (१९।२)

एवं लोकं परम् विद्यान् नश्वरं कर्मनिर्मितम् । (२०।१)

सतुल्यातिशयध्वंसं यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ (२०।२)

तस्माद् गुरुं प्रपद्येत जिज्ञासुः श्रेय उत्तमम् । (२१।१)

शाब्दे परे च निष्णातं ब्रह्मण्य् उपशमाश्रयम् ॥ (२१।२)

तत्र भागवतान् धर्मान् शिक्षेद् गुर्वात्मदैवतः । (२२।१)

अमाययानुवृत्त्या यैस् तुष्येद् आत्मात्मदो हरिः ॥ (२२।२)

सर्वतो मनसो ऽसङ्गम् आदौ सङ्गं च साधुषु । (२३।१)

दयां मैत्रीं प्रश्रयं च भूतेष्व् अद्धा यथोचितम् ॥ (२३।२)

शौचं तपस् तितिक्षां च मौनं स्वाध्यायम् आर्जवम् । (२४।१)

ब्रह्मचर्यम् अहिंसां च समत्वं द्वंद्वसंज्ञयोः ॥ (२४।२)

सर्वत्रात्मेश्वरान्वीक्षां कैवल्यम् अनिकेतताम् । (२५।१)

विविक्तचीरवसनं संतोषं येन केनचित् ॥ (२५।२)

श्रद्धां भागवते शास्त्रे ऽनिन्दाम् अन्यत्र चापि हि । (२६।१)

मनोवाक्कर्मदण्डं च सत्यं शमदमाव् अपि ॥ (२६।२)

श्रवणं कीर्तनं ध्यानं हरेर् अद्भुतकर्मणः । (२७।१)

जन्मकर्मगुणानां च तदर्थे ऽखिलचेष्टितम् ॥ (२७।२)

इष्टं दत्तं तपो जप्तं वृत्तं यच् चात्मनः प्रियम् । (२८।१)

दारान् सुतान् गृहान् प्राणान् यत् परस्मै निवेदनम् ॥ (२८।२)

एवं कृष्णात्मनाथेषु मनुष्येषु च सौहृदम् । (२९।१)

परिचर्यां चोभयत्र महत्सु नृषु साधुषु ॥ (२९।२)

परस्परानुकथनं पावनं भगवद्यशः । (३०।१)

मिथो रतिर् मिथस् तुष्टिर् निवृत्तिर् मिथ आत्मनः ॥ (३०।२)

स्मरन्तः स्मारयन्तश् च मिथो ऽघौघहरं हरिम् । (३१।१)

भक्त्या संजातया भक्त्या बिभ्रत्य् उत्पुलकां तनुम् ॥ (३१।२)

क्वचिद् रुदन्त्य् अच्युतचिन्तया क्वचिद्धसन्ति नन्दन्ति वदन्त्य् अलौकिकाः । (३२।१)

नृत्यन्ति गायन्त्य् अनुशीलयन्त्य् अजं भवन्ति तूष्णीं परम् एत्य निर्वृताः ॥ (३२।२)

इति भागवतान् धर्मान् शिक्षन् भक्त्या तदुत्थया । (३३।१)

नारायणपरो मायाम् अञ्जस् तरति दुस्तराम् ॥ (३३।२)

श्रीराजोवाच । (३४।१)

नारायणाभिधानस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । (३४।२)

निष्ठाम् अर्हथ नो वक्तुं यूयं हि ब्रह्मवित्तमाः ॥ (३४।३)

श्रीपिप्पलायन उवाच । (३५।१)

स्थित्युद्भवप्रलयहेतुर् अहेतुर् अस्य । (३५।२)

यत् स्वप्नजागरसुषुप्तिषु सद् बहिश् च । (३५।३)

देहेन्द्रियासुहृदयानि चरन्ति येन । (३५।४)

संजीवितानि तद् अवेहि परं नरेन्द्र ॥ (३५।५)

नैतन् मनो विशति वाग् उत चक्षुर् आत्मा । (३६।१)

प्राणेन्द्रियाणि च यथानलम् अर्चिषः स्वाः । (३६।२)

शब्दो ऽपि बोधकनिषेधतयात्ममूलम् । (३६।३)

अर्थोक्तम् आह यदृते न निषेधसिद्धिः ॥ (३६।४)

सत्त्वं रजस् तम इति त्रिवृद् एकम् आदौ । (३७।१)

सूत्रं महान् अहम् इति प्रवदन्ति जीवम् । (३७।२)

ज्ञानक्रियार्थफलरूपतयोरुशक्ति । (३७।३)

ब्रह्मैव भाति सद् असच् च तयोः परं यत् ॥ (३७।४)

नात्मा जजान न मरिष्यति नैधते ऽसौ न क्षीयते सवनविद् व्यभिचारिणां हि । (३८।१)

सर्वत्र शश्वद् अनपाय्य् उपलब्धिमात्रं प्राणो यथेन्द्रियबलेन विकल्पितं सत् ॥ (३८।२)

अण्डेषु पेशीषु तरुष्व् अविनिश्चितेषु प्राणो हि जीवम् उपधावति तत्र तत्र । (३९।१)

सन्ने यद् इन्द्रियगणे ऽहमि च प्रसुप्ते कूटस्थ आशयम् ऋते तदनुस्मृतिर् नः ॥ (३९।२)

यर्ह्य् अब्जनाभचरणैषणयोरुभक्त्या चेतोमलानि विधमेद् गुणकर्मजानि । (४०।१)

तस्मिन् विशुद्ध उपलभ्यत आत्मतत्त्वं साक्षाद् यथामलदृशोः सवितृप्रकाशः ॥ (४०।२)

श्रीराजोवाच । (४१।१)

कर्मयोगं वदत नः पुरुषो येन संस्कृतः । (४१।२)

विधूयेहाशु कर्माणि नैष्कर्म्यं विन्दते परम् ॥ (४१।३)

एवं प्रश्नम् ऋषीन् पूर्वम् अपृच्छं पितुर् अन्तिके । (४२।१)

नाब्रुवन् ब्रह्मणः पुत्रास् तत्र कारणम् उच्यताम् ॥ (४२।२)

श्रीआविर्होत्र उवाच । (४३।१)

कर्माकर्म विकर्मेति वेदवादो न लौकिकः । (४३।२)

वेदस्य चेश्वरात्मत्वात् तत्र मुह्यन्ति सूरयः ॥ (४३।३)

परोक्षवादो वेदो ऽयं बालानाम् अनुशासनम् । (४४।१)

कर्ममोक्षाय कर्माणि विधत्ते ह्य् अगदं यथा ॥ (४४।२)

नाचरेद् यस् तु वेदोक्तं स्वयम् अज्ञो ऽजितेन्द्रियः । (४५।१)

विकर्मणा ह्य् अधर्मेण मृत्योर् मृत्युम् उपैति सः ॥ (४५।२)

वेदोक्तम् एव कुर्वाणो निःसङ्गो ऽर्पितम् ईश्वरे । (४६।१)

नैष्कर्म्यं लभते सिद्धिं रोचनार्था फलश्रुतिः ॥ (४६।२)

य आशु हृदयग्रन्थिं निर्जिहीऋषुः परात्मनः । (४७।१)

विधिनोपचरेद् देवं तन्त्रोक्तेन च केशवम् ॥ (४७।२)

लब्ध्वानुग्रह आचार्यात् तेन संदर्शितागमः । (४८।१)

महापुरुषम् अभ्यर्चेन् मूर्त्याभिमतयात्मनः ॥ (४८।२)

शुचिः सम्मुखम् आसीनः प्राणसंयमनादिभिः । (४९।१)

पिण्डं विशोध्य संन्यासकृतरक्षो ऽर्चयेत् ॥ (४९।२)

अर्चादौ हृदये चापि यथालब्धोपचारकैः । (५०।१)

द्रव्यक्षित्यात्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य चासनम् ॥ (५०।२)

पाद्यादीन् उपकल्प्याथ संनिधाप्य समाहितः । (५१।१)

हृदादिभिः कृतन्यासो मूलमन्त्रेण चार्चयेत् ॥ (५१।२)

साङ्गोपाङ्गां सपार्षदां तां तां मूर्तिं स्वमन्त्रतः । (५२।१)

पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यैः स्नानवासोविभूषणैः ॥ (५२।२)

गन्धमाल्याक्षतस्रग्भिर् धूपदीपोपहारकैः । (५३।१)

साङ्गम् सम्पूज्य विधिवत् स्तवैः स्तुत्वा नमेद्धरिम् ॥ (५३।२)

आत्मानम् तन्मयम् ध्यायन् मूर्तिं सम्पूजयेद्धरेः । (५४।१)

शेषम् आधाय शिरसा स्वधाम्न्य् उद्वास्य सत्कृतम् ॥ (५४।२)

एवम् अग्न्यर्कतोयादाव् अतिथौ हृदये च यः । (५५।१)

यजतीश्वरम् आत्मानम् अचिरान् मुच्यते हि सः ॥ (५५।२)