नारद उवाच । (१।१)

देवदेव नमस्ते ऽस्तु भूतभावन पूर्वज । (१।२)

तद्विजानीहि यज् ज्ञानम् आत्मतत्त्वनिदर्शनम् ॥ (१।३)

यद्रूपं यदधिष्ठानं यतः सृष्टम् इदं प्रभो । (२।१)

यत्संस्थं यत् परं यच् च तत् तत्त्वं वद तत्त्वतः ॥ (२।२)

सर्वं ह्येतद्भवान् वेद भूतभव्यभवत्प्रभुः । (३।१)

करामलकवद्विश्वं विज्ञानावसितं तव ॥ (३।२)

यद्विज्ञानो यदाधारो यत्परस्त्वं यदात्मकः । (४।१)

एकः सृजसि भूतानि भूतैरेवात्ममायया ॥ (४।२)

आत्मन् भावयसे तानि न पराभावयन् स्वयम् । (५।१)

आत्मशक्तिम् अवष्टभ्य ऊर्णनाभिरिवाक्लमः ॥ (५।२)

नाहं वेद परं ह्यस्मिन् नापरं न समं विभो । (६।१)

नामरूपगुणैर्भाव्यं सदसत् किंचिदन्यतः ॥ (६।२)

स भवान् अचरद्घोरं यत् तपः सुसमाहितः । (७।१)

तेन खेदयसे नस्त्वं पराशङ्कां च यच्छसि ॥ (७।२)

एतन् मे पृच्छतः सर्वं सर्वज्ञ सकलेश्वर । (८।१)

विजानीहि यथैवेदम् अहं बुध्ये ऽनुशासितः ॥ (८।२)

ब्रह्मोवाच । (९।१)

सम्यक् कारुणिकस्येदं वत्स ते विचिकित्सितम् । (९।२)

यदहं चोदितः सौम्य भगवद्वीर्यदर्शने ॥ (९।३)

नानृतं तव तच् चापि यथा मां प्रब्रवीषि भोः । (१०।१)

अविज्ञाय परं मत्त एतावत् त्वं यतो हि मे ॥ (१०।२)

येन स्वरोचिषा विश्वं रोचितं रोचयाम्यहम् । (११।१)

यथार्को ऽग्निर्यथा सोमो यथर्क्षग्रहतारकाः ॥ (११।२)

तस्मै नमो भगवते वासुदेवाय धीमहि । (१२।१)

यन्मायया दुर्जयया मां वदन्ति जगद्गुरुम् ॥ (१२।२)

विलज्जमानया यस्य स्थातुम् ईक्षापथे ऽमुया । (१३।१)

विमोहिता विकत्थन्ते ममाहम् इति दुर्धियः ॥ (१३।२)

द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च । (१४।१)

वासुदेवात् परो ब्रह्मन् न चान्यो ऽर्थो ऽस्ति तत्त्वतः ॥ (१४।२)

नारायणपरा वेदा देवा नारायणाङ्गजाः । (१५।१)

नारायणपरा लोका नारायणपरा मखाः ॥ (१५।२)

नारायणपरो योगो नारायणपरं तपः । (१६।१)

नारायणपरं ज्ञानं नारायणपरा गतिः ॥ (१६।२)

तस्यापि द्रष्टुरीशस्य कूटस्थस्याखिलात्मनः । (१७।१)

सृज्यं सृजामि सृष्टो ऽहम् ईक्षयैवाभिचोदितः ॥ (१७।२)

सत्त्वं रजस्तम इति निर्गुणस्य गुणास्त्रयः । (१८।१)

स्थितिसर्गनिरोधेषु गृहीता मायया विभोः ॥ (१८।२)

कार्यकारणकर्तृत्वे द्रव्यज्ञानक्रियाश्रयाः । (१९।१)

बध्नन्ति नित्यदा मुक्तं मायिनं पुरुषं गुणाः ॥ (१९।२)

स एष भगवांल् लिङ्गैस्त्रिभिरेतैरधोक्षजः । (२०।१)

स्वलक्षितगतिर्ब्रह्मन् सर्वेषां मम चेश्वरः ॥ (२०।२)

कालं कर्म स्वभावं च मायेशो मायया स्वया । (२१।१)

आत्मन् यदृच्छया प्राप्तं विबुभूषुरुपाददे ॥ (२१।२)

कालाद्गुणव्यतिकरः परिणामः स्वभावतः । (२२।१)

कर्मणो जन्म महतः पुरुषाधिष्ठितादभूत् ॥ (२२।२)

महतस्तु विकुर्वाणाद्रजःसत्त्वोपबृंहितात् । (२३।१)

तमःप्रधानस्त्वभवद्द्रव्यज्ञानक्रियात्मकः ॥ (२३।२)

सो ऽहङ्कार इति प्रोक्तो विकुर्वन् समभूत् त्रिधा । (२४।१)

वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेति यद्भिदा । (२४।२)

द्रव्यशक्तिः क्रियाशक्तिर् ज्ञानशक्तिरिति प्रभो ॥ (२४।३)

तामसादपि भूतादेर्विकुर्वाणादभून् नभः । (२५।१)

तस्य मात्रा गुणः शब्दो लिङ्गं यद्द्रष्टृदृश्ययोः ॥ (२५।२)

नभसो ऽथ विकुर्वाणादभूत् स्पर्शगुणो ऽनिलः । (२६।१)

परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओजः सहो बलम् ॥ (२६।२)

वायोरपि विकुर्वाणात् कालकर्मस्वभावतः । (२७।१)

उदपद्यत तेजो वै रूपवत् स्पर्शशब्दवत् ॥ (२७।२)

तेजसस्तु विकुर्वाणादासीदम्भो रसात्मकम् । (२८।१)

रूपवत् स्पर्शवच्चाम्भो घोषवच्च परान्वयात् ॥ (२८।२)

विशेषस्तु विकुर्वाणादम्भसो गन्धवान् अभूत् । (२९।१)

परान्वयाद्रसस्पर्शशब्दरूपगुणान्वितः ॥ (२९।२)

वैकारिकान् मनो जज्ञे देवा वैकारिका दश । (३०।१)

दिग्वातार्कप्रचेतोऽश्विवह्नीन्द्रोपेन्द्रमित्रकाः ॥ (३०।२)

तैजसात् तु विकुर्वाणादिन्द्रियाणि दशाभवन् । (३१।१)

ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिर्बुद्धिः प्राणश्च तैजसौ । (३१।२)

श्रोत्रं त्वग्घ्राणदृग्जिह्वा वाग्दोर्मेढ्राङ्घ्रिपायवः ॥ (३१।३)

यदैते ऽसंगता भावा भूतेन्द्रियमनोगुणाः । (३२।१)

यदायतननिर्माणे न शेकुर्ब्रह्मवित्तम ॥ (३२।२)

तदा संहत्य चान्योन्यं भगवच्छक्तिचोदिताः । (३३।१)

सदसत्त्वम् उपादाय चोभयं ससृजुर्ह्यदः ॥ (३३।२)

वर्षपूगसहस्रान्ते तदण्डम् उदके शयम् । (३४।१)

कालकर्मस्वभावस्थो जीवो जीवम् अजीवयत् ॥ (३४।२)

स एव पुरुषस्तस्मादण्डं निर्भिद्य निर्गतः । (३५।१)

सहस्रोर्वङ्घ्रिबाह्वक्षः सहस्राननशीर्षवान् ॥ (३५।२)

यस्येहावयवैर्लोकान् कल्पयन्ति मनीषिणः । (३६।१)

कट्यादिभिरधः सप्त सप्तोर्ध्वं जघनादिभिः ॥ (३६।२)

पुरुषस्य मुखं ब्रह्म क्षत्रम् एतस्य बाहवः । (३७।१)

ऊर्वोर्वैश्यो भगवतः पद्भ्यां शूद्रो व्यजायत ॥ (३७।२)

भूर्लोकः कल्पितः पद्भ्यां भुवर्लोको ऽस्य नाभितः । (३८।१)

हृदा स्वर्लोक उरसा महर्लोको महात्मनः ॥ (३८।२)

ग्रीवायां जनलोको ऽस्य तपोलोकः स्तनद्वयात् । (३९।१)

मूर्धभिः सत्यलोकस्तु ब्रह्मलोकः सनातनः ॥ (३९।२)

तत्कट्यां चातलं कॢप्तम् ऊरुभ्यां वितलं विभोः । (४०।१)

जानुभ्यां सुतलं शुद्धं जङ्घाभ्यां तु तलातलम् ॥ (४०।२)

महातलं तु गुल्फाभ्यां प्रपदाभ्यां रसातलम् । (४१।१)

पातालं पादतलत इति लोकमयः पुमान् ॥ (४१।२)

भूर्लोकः कल्पितः पद्भ्यां भुवर्लोको ऽस्य नाभितः । (४२।१)

स्वर्लोकः कल्पितो मूर्ध्ना इति वा लोककल्पना ॥ (४२।२)