BhāgavPur, 2, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
ब्रह्मणा चोदितो ब्रह्मन् गुणाख्याने ऽगुणस्य च । (१।२)
brahmaṇā codito brahman guṇākhyāne 'guṇasya ca |
एतद्वेदितुम् इच्छामि तत्त्वं तत्त्वविदां वर । (२।१)
etadveditum icchāmi tattvaṃ tattvavidāṃ vara |
कृष्णे निवेश्य निःसङ्गं मनस्त्यक्ष्ये कलेवरम् ॥ (३।२)
kṛṣṇe niveśya niḥsaṅgaṃ manastyakṣye kalevaram ||
शृण्वतः श्रद्धया नित्यं गृणतश्च स्वचेष्टितम् । (४।१)
śṛṇvataḥ śraddhayā nityaṃ gṛṇataśca svaceṣṭitam |
प्रविष्टः कर्णरन्ध्रेण स्वानां भावसरोरुहम् । (५।१)
praviṣṭaḥ karṇarandhreṇa svānāṃ bhāvasaroruham |
यदधातुमतो ब्रह्मन् देहारम्भो ऽस्य धातुभिः । (७।१)
yadadhātumato brahman dehārambho 'sya dhātubhiḥ |
स चापि यत्र पुरुषो विश्वस्थित्युद्भवाप्ययः । (१०।१)
sa cāpi yatra puruṣo viśvasthityudbhavāpyayaḥ |
मुक्त्वात्ममायां मायेशः शेते सर्वगुहाशयः ॥ (१०।२)
muktvātmamāyāṃ māyeśaḥ śete sarvaguhāśayaḥ ||
यावान् कल्पो विकल्पो वा यथा कालो ऽनुमीयते । (१२।१)
yāvān kalpo vikalpo vā yathā kālo 'numīyate |
भूतभव्यभवच्छब्द आयुर्मानं च यत् सतः ॥ (१२।२)
bhūtabhavyabhavacchabda āyurmānaṃ ca yat sataḥ ||
कालस्यानुगतिर्या तु लक्ष्यते ऽण्वी बृहत्यपि । (१३।१)
kālasyānugatiryā tu lakṣyate 'ṇvī bṛhatyapi |
गुणानां गुणिनां चैव परिणामम् अभीप्सताम् ॥ (१४।२)
guṇānāṃ guṇināṃ caiva pariṇāmam abhīpsatām ||
सरित्समुद्रद्वीपानां सम्भवश्चैतदोकसाम् ॥ (१५।२)
saritsamudradvīpānāṃ sambhavaścaitadokasām ||
प्रमाणम् अण्डकोशस्य बाह्याभ्यन्तरभेदतः । (१६।१)
pramāṇam aṇḍakośasya bāhyābhyantarabhedataḥ |
श्रेणीनां राजर्षीणां च धर्मः कृच्छ्रेषु जीवताम् ॥ (१८।२)
śreṇīnāṃ rājarṣīṇāṃ ca dharmaḥ kṛcchreṣu jīvatām ||
तत्त्वानां परिसङ्ख्यानं लक्षणं हेतुलक्षणम् । (१९।१)
tattvānāṃ parisaṅkhyānaṃ lakṣaṇaṃ hetulakṣaṇam |
योगेश्वरैश्वर्यगतिर्लिङ्गभङ्गस्तु योगिनाम् । (२०।१)
yogeśvaraiśvaryagatirliṅgabhaṅgastu yoginām |
सम्प्लवः सर्वभूतानां विक्रमः प्रतिसङ्क्रमः । (२१।१)
samplavaḥ sarvabhūtānāṃ vikramaḥ pratisaṅkramaḥ |
इष्टापूर्तस्य काम्यानां त्रिवर्गस्य च यो विधिः ॥ (२१।२)
iṣṭāpūrtasya kāmyānāṃ trivargasya ca yo vidhiḥ ||
यो वानुशायिनां सर्गः पाषण्डस्य च सम्भवः । (२२।१)
yo vānuśāyināṃ sargaḥ pāṣaṇḍasya ca sambhavaḥ |
आत्मनो बन्धमोक्षौ च व्यवस्थानं स्वरूपतः ॥ (२२।२)
ātmano bandhamokṣau ca vyavasthānaṃ svarūpataḥ ||
यथात्मतन्त्रो भगवान् विक्रीडत्यात्ममायया । (२३।१)
yathātmatantro bhagavān vikrīḍatyātmamāyayā |
विसृज्य वा यथा मायाम् उदास्ते साक्षिवद्विभुः ॥ (२३।२)
visṛjya vā yathā māyām udāste sākṣivadvibhuḥ ||
सर्वम् एतच्च भगवन् पृच्छतो मे ऽनुपूर्वशः । (२४।१)
sarvam etacca bhagavan pṛcchato me 'nupūrvaśaḥ |
तत्त्वतो ऽर्हस्युदाहर्तुं प्रपन्नाय महामुने ॥ (२४।२)
tattvato 'rhasyudāhartuṃ prapannāya mahāmune ||
अत्र प्रमाणं हि भवान् परमेष्ठी यथात्मभूः । (२५।१)
atra pramāṇaṃ hi bhavān parameṣṭhī yathātmabhūḥ |
अपरे चानुतिष्ठन्ति पूर्वेषां पूर्वजैः कृतम् ॥ (२५।२)
apare cānutiṣṭhanti pūrveṣāṃ pūrvajaiḥ kṛtam ||
न मे ऽसवः परायन्ति ब्रह्मन्न् अनशनादमी । (२६।१)
na me 'savaḥ parāyanti brahmann anaśanādamī |
पिबतो ऽच्युतपीयूषम् तद्वाक्याब्धिविनिःसृतम् ॥ (२६।२)
pibato 'cyutapīyūṣam tadvākyābdhiviniḥsṛtam ||
स उपामन्त्रितो राज्ञा कथायाम् इति सत्पतेः । (२७।२)
sa upāmantrito rājñā kathāyām iti satpateḥ |
ब्रह्मरातो भृशं प्रीतो विष्णुरातेन संसदि ॥ (२७।३)
brahmarāto bhṛśaṃ prīto viṣṇurātena saṃsadi ||
प्राह भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसंमितम् । (२८।१)
prāha bhāgavataṃ nāma purāṇaṃ brahmasaṃmitam |
ब्रह्मणे भगवत्प्रोक्तं ब्रह्मकल्प उपागते ॥ (२८।२)
brahmaṇe bhagavatproktaṃ brahmakalpa upāgate ||
यद्यत् परीक्षिदृषभः पाण्डूनाम् अनुपृच्छति । (२९।१)
yadyat parīkṣidṛṣabhaḥ pāṇḍūnām anupṛcchati |
आनुपूर्व्येण तत् सर्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे ॥ (२९।२)
ānupūrvyeṇa tat sarvam ākhyātum upacakrame ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.