भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 2, 8

27 of 114 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

राजोवाच । (१।१)

rājovāca |

1.2१.२

ब्रह्मणा चोदितो ब्रह्मन् गुणाख्याने ऽगुणस्य च । (१।२)

brahmaṇā codito brahman guṇākhyāne 'guṇasya ca |

1.3१.३

यस्मै यस्मै यथा प्राह नारदो देवदर्शनः ॥ (१।३)

yasmai yasmai yathā prāha nārado devadarśanaḥ ||

2.1२.१

एतद्वेदितुम् इच्छामि तत्त्वं तत्त्वविदां वर । (२।१)

etadveditum icchāmi tattvaṃ tattvavidāṃ vara |

2.2२.२

हरेरद्भुतवीर्यस्य कथा लोकसुमङ्गलाः ॥ (२।२)

hareradbhutavīryasya kathā lokasumaṅgalāḥ ||

3.1३.१

कथयस्व महाभाग यथाहम् अखिलात्मनि । (३।१)

kathayasva mahābhāga yathāham akhilātmani |

3.2३.२

कृष्णे निवेश्य निःसङ्गं मनस्त्यक्ष्ये कलेवरम् ॥ (३।२)

kṛṣṇe niveśya niḥsaṅgaṃ manastyakṣye kalevaram ||

4.1४.१

शृण्वतः श्रद्धया नित्यं गृणतश्च स्वचेष्टितम् । (४।१)

śṛṇvataḥ śraddhayā nityaṃ gṛṇataśca svaceṣṭitam |

4.2४.२

कालेन नातिदीर्घेण भगवान् विशते हृदि ॥ (४।२)

kālena nātidīrgheṇa bhagavān viśate hṛdi ||

5.1५.१

प्रविष्टः कर्णरन्ध्रेण स्वानां भावसरोरुहम् । (५।१)

praviṣṭaḥ karṇarandhreṇa svānāṃ bhāvasaroruham |

5.2५.२

धुनोति शमलं कृष्णः सलिलस्य यथा शरत् ॥ (५।२)

dhunoti śamalaṃ kṛṣṇaḥ salilasya yathā śarat ||

6.1६.१

धौतात्मा पुरुषः कृष्णपादमूलं न मुञ्चति । (६।१)

dhautātmā puruṣaḥ kṛṣṇapādamūlaṃ na muñcati |

6.2६.२

मुक्तसर्वपरिक्लेशः पान्थः स्वशरणं यथा ॥ (६।२)

muktasarvaparikleśaḥ pānthaḥ svaśaraṇaṃ yathā ||

7.1७.१

यदधातुमतो ब्रह्मन् देहारम्भो ऽस्य धातुभिः । (७।१)

yadadhātumato brahman dehārambho 'sya dhātubhiḥ |

7.2७.२

यदृच्छया हेतुना वा भवन्तो जानते यथा ॥ (७।२)

yadṛcchayā hetunā vā bhavanto jānate yathā ||

8.1८.१

आसीद्यदुदरात् पद्मं लोकसंस्थानलक्षणम् । (८।१)

āsīdyadudarāt padmaṃ lokasaṃsthānalakṣaṇam |

8.2८.२

यावान् अयं वै पुरुष इयत्तावयवैः पृथक् । (८।२)

yāvān ayaṃ vai puruṣa iyattāvayavaiḥ pṛthak |

8.3८.३

तावान् असाविति प्रोक्तः संस्थावयववान् इव ॥ (८।३)

tāvān asāviti proktaḥ saṃsthāvayavavān iva ||

9.1९.१

अजः सृजति भूतानि भूतात्मा यदनुग्रहात् । (९।१)

ajaḥ sṛjati bhūtāni bhūtātmā yadanugrahāt |

9.2९.२

ददृशे येन तद्रूपं नाभिपद्मसमुद्भवः ॥ (९।२)

dadṛśe yena tadrūpaṃ nābhipadmasamudbhavaḥ ||

10.1१०.१

स चापि यत्र पुरुषो विश्वस्थित्युद्भवाप्ययः । (१०।१)

sa cāpi yatra puruṣo viśvasthityudbhavāpyayaḥ |

10.2१०.२

मुक्त्वात्ममायां मायेशः शेते सर्वगुहाशयः ॥ (१०।२)

muktvātmamāyāṃ māyeśaḥ śete sarvaguhāśayaḥ ||

11.1११.१

पुरुषावयवैर्लोकाः सपालाः पूर्वकल्पिताः । (११।१)

puruṣāvayavairlokāḥ sapālāḥ pūrvakalpitāḥ |

11.2११.२

लोकैरमुष्यावयवाः सपालैरिति शुश्रुम ॥ (११।२)

lokairamuṣyāvayavāḥ sapālairiti śuśruma ||

12.1१२.१

यावान् कल्पो विकल्पो वा यथा कालो ऽनुमीयते । (१२।१)

yāvān kalpo vikalpo vā yathā kālo 'numīyate |

12.2१२.२

भूतभव्यभवच्छब्द आयुर्मानं च यत् सतः ॥ (१२।२)

bhūtabhavyabhavacchabda āyurmānaṃ ca yat sataḥ ||

13.1१३.१

कालस्यानुगतिर्या तु लक्ष्यते ऽण्वी बृहत्यपि । (१३।१)

kālasyānugatiryā tu lakṣyate 'ṇvī bṛhatyapi |

13.2१३.२

यावत्यः कर्मगतयो यादृशीर्द्विजसत्तम ॥ (१३।२)

yāvatyaḥ karmagatayo yādṛśīrdvijasattama ||

14.1१४.१

यस्मिन् कर्मसमावायो यथा येनोपगृह्यते । (१४।१)

yasmin karmasamāvāyo yathā yenopagṛhyate |

14.2१४.२

गुणानां गुणिनां चैव परिणामम् अभीप्सताम् ॥ (१४।२)

guṇānāṃ guṇināṃ caiva pariṇāmam abhīpsatām ||

15.1१५.१

भूपातालककुब्व्योमग्रहनक्षत्रभूभृताम् । (१५।१)

bhūpātālakakubvyomagrahanakṣatrabhūbhṛtām |

15.2१५.२

सरित्समुद्रद्वीपानां सम्भवश्चैतदोकसाम् ॥ (१५।२)

saritsamudradvīpānāṃ sambhavaścaitadokasām ||

16.1१६.१

प्रमाणम् अण्डकोशस्य बाह्याभ्यन्तरभेदतः । (१६।१)

pramāṇam aṇḍakośasya bāhyābhyantarabhedataḥ |

16.2१६.२

महतां चानुचरितं वर्णाश्रमविनिश्चयः ॥ (१६।२)

mahatāṃ cānucaritaṃ varṇāśramaviniścayaḥ ||

17.1१७.१

युगानि युगमानं च धर्मो यश्च युगे युगे । (१७।१)

yugāni yugamānaṃ ca dharmo yaśca yuge yuge |

17.2१७.२

अवतारानुचरितं यदाश्चर्यतमं हरेः ॥ (१७।२)

avatārānucaritaṃ yadāścaryatamaṃ hareḥ ||

18.1१८.१

नृणां साधारणो धर्मः सविशेषश्च यादृशः । (१८।१)

nṛṇāṃ sādhāraṇo dharmaḥ saviśeṣaśca yādṛśaḥ |

18.2१८.२

श्रेणीनां राजर्षीणां च धर्मः कृच्छ्रेषु जीवताम् ॥ (१८।२)

śreṇīnāṃ rājarṣīṇāṃ ca dharmaḥ kṛcchreṣu jīvatām ||

19.1१९.१

तत्त्वानां परिसङ्ख्यानं लक्षणं हेतुलक्षणम् । (१९।१)

tattvānāṃ parisaṅkhyānaṃ lakṣaṇaṃ hetulakṣaṇam |

19.2१९.२

पुरुषाराधनविधिर्योगस्याध्यात्मिकस्य च ॥ (१९।२)

puruṣārādhanavidhiryogasyādhyātmikasya ca ||

20.1२०.१

योगेश्वरैश्वर्यगतिर्लिङ्गभङ्गस्तु योगिनाम् । (२०।१)

yogeśvaraiśvaryagatirliṅgabhaṅgastu yoginām |

20.2२०.२

वेदोपवेदधर्माणाम् इतिहासपुराणयोः ॥ (२०।२)

vedopavedadharmāṇām itihāsapurāṇayoḥ ||

21.1२१.१

सम्प्लवः सर्वभूतानां विक्रमः प्रतिसङ्क्रमः । (२१।१)

samplavaḥ sarvabhūtānāṃ vikramaḥ pratisaṅkramaḥ |

21.2२१.२

इष्टापूर्तस्य काम्यानां त्रिवर्गस्य च यो विधिः ॥ (२१।२)

iṣṭāpūrtasya kāmyānāṃ trivargasya ca yo vidhiḥ ||

22.1२२.१

यो वानुशायिनां सर्गः पाषण्डस्य च सम्भवः । (२२।१)

yo vānuśāyināṃ sargaḥ pāṣaṇḍasya ca sambhavaḥ |

22.2२२.२

आत्मनो बन्धमोक्षौ च व्यवस्थानं स्वरूपतः ॥ (२२।२)

ātmano bandhamokṣau ca vyavasthānaṃ svarūpataḥ ||

23.1२३.१

यथात्मतन्त्रो भगवान् विक्रीडत्यात्ममायया । (२३।१)

yathātmatantro bhagavān vikrīḍatyātmamāyayā |

23.2२३.२

विसृज्य वा यथा मायाम् उदास्ते साक्षिवद्विभुः ॥ (२३।२)

visṛjya vā yathā māyām udāste sākṣivadvibhuḥ ||

24.1२४.१

सर्वम् एतच्च भगवन् पृच्छतो मे ऽनुपूर्वशः । (२४।१)

sarvam etacca bhagavan pṛcchato me 'nupūrvaśaḥ |

24.2२४.२

तत्त्वतो ऽर्हस्युदाहर्तुं प्रपन्नाय महामुने ॥ (२४।२)

tattvato 'rhasyudāhartuṃ prapannāya mahāmune ||

25.1२५.१

अत्र प्रमाणं हि भवान् परमेष्ठी यथात्मभूः । (२५।१)

atra pramāṇaṃ hi bhavān parameṣṭhī yathātmabhūḥ |

25.2२५.२

अपरे चानुतिष्ठन्ति पूर्वेषां पूर्वजैः कृतम् ॥ (२५।२)

apare cānutiṣṭhanti pūrveṣāṃ pūrvajaiḥ kṛtam ||

26.1२६.१

न मे ऽसवः परायन्ति ब्रह्मन्न् अनशनादमी । (२६।१)

na me 'savaḥ parāyanti brahmann anaśanādamī |

26.2२६.२

पिबतो ऽच्युतपीयूषम् तद्वाक्याब्धिविनिःसृतम् ॥ (२६।२)

pibato 'cyutapīyūṣam tadvākyābdhiviniḥsṛtam ||

27.1२७.१

सूत उवाच । (२७।१)

sūta uvāca

27.2२७.२

स उपामन्त्रितो राज्ञा कथायाम् इति सत्पतेः । (२७।२)

sa upāmantrito rājñā kathāyām iti satpateḥ |

27.3२७.३

ब्रह्मरातो भृशं प्रीतो विष्णुरातेन संसदि ॥ (२७।३)

brahmarāto bhṛśaṃ prīto viṣṇurātena saṃsadi ||

28.1२८.१

प्राह भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसंमितम् । (२८।१)

prāha bhāgavataṃ nāma purāṇaṃ brahmasaṃmitam |

28.2२८.२

ब्रह्मणे भगवत्प्रोक्तं ब्रह्मकल्प उपागते ॥ (२८।२)

brahmaṇe bhagavatproktaṃ brahmakalpa upāgate ||

29.1२९.१

यद्यत् परीक्षिदृषभः पाण्डूनाम् अनुपृच्छति । (२९।१)

yadyat parīkṣidṛṣabhaḥ pāṇḍūnām anupṛcchati |

29.2२९.२

आनुपूर्व्येण तत् सर्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे ॥ (२९।२)

ānupūrvyeṇa tat sarvam ākhyātum upacakrame ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 2, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit