BhāgavPur, 3, 23
Select a line for its word-by-word analysis.
पितृभ्यां प्रस्थिते साध्वी पतिम् इङ्गितकोविदा । (१।२)
pitṛbhyāṃ prasthite sādhvī patim iṅgitakovidā |
नित्यं पर्यचरत् प्रीत्या भवानीव भवं प्रभुम् ॥ (१।३)
nityaṃ paryacarat prītyā bhavānīva bhavaṃ prabhum ||
विसृज्य कामं दम्भं च द्वेषं लोभम् अघं मदम् । (३।१)
visṛjya kāmaṃ dambhaṃ ca dveṣaṃ lobham aghaṃ madam |
स वै देवर्षिवर्यस् तां मानवीं समनुव्रताम् । (४।१)
sa vai devarṣivaryas tāṃ mānavīṃ samanuvratām |
तुष्टो ऽहम् अद्य तव मानवि मानदायाः शुश्रूषया परमया परया च भक्त्या । (६।२)
tuṣṭo 'ham adya tava mānavi mānadāyāḥ śuśrūṣayā paramayā parayā ca bhaktyā |
यो देहिनाम् अयम् अतीव सुहृत् स देहो नावेक्षितः समुचितः क्षपितुं मदर्थे ॥ (६।३)
yo dehinām ayam atīva suhṛt sa deho nāvekṣitaḥ samucitaḥ kṣapituṃ madarthe ||
ये मे स्वधर्मनिरतस्य तपःसमाधिविद्यात्मयोगविजिता भगवत्प्रसादाः । (७।१)
ye me svadharmaniratasya tapaḥsamādhividyātmayogavijitā bhagavatprasādāḥ |
तान् एव ते मदनुसेवनयावरुद्धान् दृष्टिं प्रपश्य वितराम्य् अभयान् अशोकान् ॥ (७।२)
tān eva te madanusevanayāvaruddhān dṛṣṭiṃ prapaśya vitarāmy abhayān aśokān ||
अन्ये पुनर् भगवतो भ्रुव उद्विजृम्भविभ्रंशितार्थरचनाः किम् उरुक्रमस्य । (८।१)
anye punar bhagavato bhruva udvijṛmbhavibhraṃśitārtharacanāḥ kim urukramasya |
सिद्धासि भुङ्क्ष्व विभवान् निजधर्मदोहान् दिव्यान् नरैर् दुरधिगान् नृपविक्रियाभिः ॥ (८।२)
siddhāsi bhuṅkṣva vibhavān nijadharmadohān divyān narair duradhigān nṛpavikriyābhiḥ ||
एवं ब्रुवाणम् अबलाखिलयोगमायाविद्याविचक्षणम् अवेक्ष्य गताधिर् आसीत् । (९।१)
evaṃ bruvāṇam abalākhilayogamāyāvidyāvicakṣaṇam avekṣya gatādhir āsīt |
सम्प्रश्रयप्रणयविह्वलया गिरेषद् व्रीडावलोकविलसद्धसिताननाह ॥ (९।२)
sampraśrayapraṇayavihvalayā gireṣad vrīḍāvalokavilasaddhasitānanāha ||
राद्धं बत द्विजवृषैतद् अमोघयोगमायाधिपे त्वयि विभो तद् अवैमि भर्तः । (१०।२)
rāddhaṃ bata dvijavṛṣaitad amoghayogamāyādhipe tvayi vibho tad avaimi bhartaḥ |
यस् ते ऽभ्यधायि समयः सकृद् अङ्गसङ्गो भूयाद् गरीयसि गुणः प्रसवः सतीनाम् ॥ (१०।३)
yas te 'bhyadhāyi samayaḥ sakṛd aṅgasaṅgo bhūyād garīyasi guṇaḥ prasavaḥ satīnām ||
तत्रेतिकृत्यम् उपशिक्ष यथोपदेशं येनैष मे कर्शितो ऽतिरिरंसयात्मा । (११।१)
tatretikṛtyam upaśikṣa yathopadeśaṃ yenaiṣa me karśito 'tiriraṃsayātmā |
सिध्येत ते कृतमनोभवधर्षिताया दीनस् तद् ईश भवनं सदृशं विचक्ष्व ॥ (११।२)
sidhyeta te kṛtamanobhavadharṣitāyā dīnas tad īśa bhavanaṃ sadṛśaṃ vicakṣva ||
प्रियायाः प्रियम् अन्विच्छन् कर्दमो योगम् आस्थितः । (१२।२)
priyāyāḥ priyam anvicchan kardamo yogam āsthitaḥ |
विमानं कामगं क्षत्तस् तर्ह्य् एवाविरचीकरत् ॥ (१२।३)
vimānaṃ kāmagaṃ kṣattas tarhy evāviracīkarat ||
सर्वर्द्ध्युपचयोदर्कं मणिस्तम्भैर् उपस्कृतम् ॥ (१३।२)
sarvarddhyupacayodarkaṃ maṇistambhair upaskṛtam ||
पट्टिकाभिः पताकाभिर् विचित्राभिर् अलंकृतम् ॥ (१४।२)
paṭṭikābhiḥ patākābhir vicitrābhir alaṃkṛtam ||
स्रग्भिर् विचित्रमाल्याभिर् मञ्जुशिञ्जत्षडङ्घ्रिभिः । (१५।१)
sragbhir vicitramālyābhir mañjuśiñjatṣaḍaṅghribhiḥ |
दुकूलक्षौमकौशेयैर् नानावस्त्रैर् विराजितम् ॥ (१५।२)
dukūlakṣaumakauśeyair nānāvastrair virājitam ||
उपर्य् उपरि विन्यस्तनिलयेषु पृथक् पृथक् । (१६।१)
upary upari vinyastanilayeṣu pṛthak pṛthak |
क्षिप्तैः कशिपुभिः कान्तं पर्यङ्कव्यजनासनैः ॥ (१६।२)
kṣiptaiḥ kaśipubhiḥ kāntaṃ paryaṅkavyajanāsanaiḥ ||
द्वाःसु विद्रुमदेहल्या भातं वज्रकपाटवत् । (१८।१)
dvāḥsu vidrumadehalyā bhātaṃ vajrakapāṭavat |
शिखरेष्व् इन्द्रनीलेषु हेमकुम्भैर् अधिश्रितम् ॥ (१८।२)
śikhareṣv indranīleṣu hemakumbhair adhiśritam ||
चक्षुष्मत् पद्मरागाग्र्यैर् वज्रभित्तिषु निर्मितैः । (१९।१)
cakṣuṣmat padmarāgāgryair vajrabhittiṣu nirmitaiḥ |
जुष्टं विचित्रवैतानैर् महार्हैर् हेमतोरणैः ॥ (१९।२)
juṣṭaṃ vicitravaitānair mahārhair hematoraṇaiḥ ||
कृत्रिमान् मन्यमानैः स्वान् अधिरुह्याधिरुह्य च ॥ (२०।२)
kṛtrimān manyamānaiḥ svān adhiruhyādhiruhya ca ||
ईदृग् गृहं तत् पश्यन्तीं नातिप्रीतेन चेतसा । (२२।१)
īdṛg gṛhaṃ tat paśyantīṃ nātiprītena cetasā |
सर्वभूताशयाभिज्ञः प्रावोचत् कर्दमः स्वयम् ॥ (२२।२)
sarvabhūtāśayābhijñaḥ prāvocat kardamaḥ svayam ||
निमज्यास्मिन् ह्रदे भीरु विमानम् इदम् आरुह । (२३।१)
nimajyāsmin hrade bhīru vimānam idam āruha |
इदं शुक्लकृतं तीर्थम् आशिषां यापकं नृणाम् ॥ (२३।२)
idaṃ śuklakṛtaṃ tīrtham āśiṣāṃ yāpakaṃ nṛṇām ||
सरजं बिभ्रती वासो वेणीभूतांश् च मूर्धजान् ॥ (२४।२)
sarajaṃ bibhratī vāso veṇībhūtāṃś ca mūrdhajān ||
सान्तः सरसि वेश्मस्थाः शतानि दश कन्यकाः । (२६।१)
sāntaḥ sarasi veśmasthāḥ śatāni daśa kanyakāḥ |
तां दृष्ट्वा सहसोत्थाय प्रोचुः प्राञ्जलयः स्त्रियः । (२७।१)
tāṃ dṛṣṭvā sahasotthāya procuḥ prāñjalayaḥ striyaḥ |
वयं कर्मकरीस् तुभ्यं शाधि नः करवाम किम् ॥ (२७।२)
vayaṃ karmakarīs tubhyaṃ śādhi naḥ karavāma kim ||
स्नानेन तां महार्हेण स्नापयित्वा मनस्विनीम् । (२८।१)
snānena tāṃ mahārheṇa snāpayitvā manasvinīm |
दुकूले निर्मले नूतने ददुर् अस्यै च मानदाः ॥ (२८।२)
dukūle nirmale nūtane dadur asyai ca mānadāḥ ||
भूषणानि परार्ध्यानि वरीयांसि द्युमन्ति च । (२९।१)
bhūṣaṇāni parārdhyāni varīyāṃsi dyumanti ca |
अथादर्शे स्वम् आत्मानं स्रग्विणं विरजाम्बरम् । (३०।१)
athādarśe svam ātmānaṃ sragviṇaṃ virajāmbaram |
विरजं कृतस्वस्त्ययनं कन्याभिर् बहुमानितम् ॥ (३०।२)
virajaṃ kṛtasvastyayanaṃ kanyābhir bahumānitam ||
श्रोण्योर् अध्यस्तया काञ्च्या काञ्चन्या बहुरत्नया । (३२।१)
śroṇyor adhyastayā kāñcyā kāñcanyā bahuratnayā |
सुदता सुभ्रुवा श्लक्ष्णस्निग्धापाङ्गेन चक्षुषा । (३३।१)
sudatā subhruvā ślakṣṇasnigdhāpāṅgena cakṣuṣā |
पद्मकोशस्पृधा नीलैर् अलकैश् च लसन्मुखम् ॥ (३३।२)
padmakośaspṛdhā nīlair alakaiś ca lasanmukham ||
तत्र चास्ते सह स्त्रीभिर् यत्रास्ते स प्रजापतिः ॥ (३४।२)
tatra cāste saha strībhir yatrāste sa prajāpatiḥ ||
भर्तुः पुरस्ताद् आत्मानं स्त्रीसहस्रवृतं तदा । (३५।१)
bhartuḥ purastād ātmānaṃ strīsahasravṛtaṃ tadā |
स तां कृतमलस्नानां विभ्राजन्तीम् अपूर्ववत् । (३६।१)
sa tāṃ kṛtamalasnānāṃ vibhrājantīm apūrvavat |
आत्मनो बिभ्रतीं रूपं संवीतरुचिरस्तनीम् ॥ (३६।२)
ātmano bibhratīṃ rūpaṃ saṃvītarucirastanīm ||
तस्मिन्न् अलुप्तमहिमा प्रिययानुरक्तो विद्याधरीभिर् उपचीर्णवपुर् विमाने । (३८।१)
tasminn aluptamahimā priyayānurakto vidyādharībhir upacīrṇavapur vimāne |
बभ्राज उत्कचकुमुद्गणवान् अपीच्यस् ताराभिर् आवृत इवोडुपतिर् नभःस्थः ॥ (३८।२)
babhrāja utkacakumudgaṇavān apīcyas tārābhir āvṛta ivoḍupatir nabhaḥsthaḥ ||
तेनाष्टलोकपविहारकुलाचलेन्द्रद्रोणीष्व् अनङ्गसखमारुतसौभगासु । (३९।१)
tenāṣṭalokapavihārakulācalendradroṇīṣv anaṅgasakhamārutasaubhagāsu |
सिद्धैर् नुतो द्युधुनिपातशिवस्वनासु रेमे चिरं धनदवल्ललनावरूथी ॥ (३९।२)
siddhair nuto dyudhunipātaśivasvanāsu reme ciraṃ dhanadavallalanāvarūthī ||
वैमानिकान् अत्यशेत चरल् लोकान् यथानिलः ॥ (४१।२)
vaimānikān atyaśeta caral lokān yathānilaḥ ||
किं दुरापादनं तेषां पुंसाम् उद्दामचेतसाम् । (४२।१)
kiṃ durāpādanaṃ teṣāṃ puṃsām uddāmacetasām |
यैर् आश्रितस् तीर्थपदश् चरणो व्यसनात्ययः ॥ (४२।२)
yair āśritas tīrthapadaś caraṇo vyasanātyayaḥ ||
प्रेक्षयित्वा भुवो गोलं पत्न्यै यावान् स्वसंस्थया । (४३।१)
prekṣayitvā bhuvo golaṃ patnyai yāvān svasaṃsthayā |
बह्वाश्चर्यं महायोगी स्वाश्रमाय न्यवर्तत ॥ (४३।२)
bahvāścaryaṃ mahāyogī svāśramāya nyavartata ||
विभज्य नवधात्मानं मानवीं सुरतोत्सुकाम् । (४४।१)
vibhajya navadhātmānaṃ mānavīṃ suratotsukām |
रामां निरमयन् रेमे वर्षपूगान् मुहूर्तवत् ॥ (४४।२)
rāmāṃ niramayan reme varṣapūgān muhūrtavat ||
तस्मिन् विमान उत्कृष्टां शय्यां रतिकरीं श्रिता । (४५।१)
tasmin vimāna utkṛṣṭāṃ śayyāṃ ratikarīṃ śritā |
न चाबुध्यत तं कालं पत्यापीच्येन संगता ॥ (४५।२)
na cābudhyata taṃ kālaṃ patyāpīcyena saṃgatā ||
तस्याम् आधत्त रेतस् तां भावयन्न् आत्मनात्मवित् । (४७।१)
tasyām ādhatta retas tāṃ bhāvayann ātmanātmavit |
नोधा विधाय रूपं स्वं सर्वसंकल्पविद् विभुः ॥ (४७।२)
nodhā vidhāya rūpaṃ svaṃ sarvasaṃkalpavid vibhuḥ ||
अतः सा सुषुवे सद्यो देवहूतिः स्त्रियः प्रजाः । (४८।१)
ataḥ sā suṣuve sadyo devahūtiḥ striyaḥ prajāḥ |
सर्वास् ताश् चारुसर्वाङ्ग्यो लोहितोत्पलगन्धयः ॥ (४८।२)
sarvās tāś cārusarvāṅgyo lohitotpalagandhayaḥ ||
पतिं सा प्रव्रजिष्यन्तं तदालक्ष्योशती बहिः । (४९।१)
patiṃ sā pravrajiṣyantaṃ tadālakṣyośatī bahiḥ |
लिखन्त्य् अधोमुखी भूमिं पदा नखमणिश्रिया । (५०।१)
likhanty adhomukhī bhūmiṃ padā nakhamaṇiśriyā |
उवाच ललितां वाचं निरुध्याश्रुकलां शनैः ॥ (५०।२)
uvāca lalitāṃ vācaṃ nirudhyāśrukalāṃ śanaiḥ ||
सर्वं तद् भगवान् मह्यम् उपोवाह प्रतिश्रुतम् । (५१।२)
sarvaṃ tad bhagavān mahyam upovāha pratiśrutam |
ब्रह्मन् दुहितृभिस् तुभ्यं विमृग्याः पतयः समाः । (५२।१)
brahman duhitṛbhis tubhyaṃ vimṛgyāḥ patayaḥ samāḥ |
कश्चित् स्यान् मे विशोकाय त्वयि प्रव्रजिते वनम् ॥ (५२।२)
kaścit syān me viśokāya tvayi pravrajite vanam ||
इन्द्रियार्थप्रसङ्गेन परित्यक्तपरात्मनः ॥ (५३।२)
indriyārthaprasaṅgena parityaktaparātmanaḥ ||
इन्द्रियार्थेषु सजन्त्या प्रसङ्गस् त्वयि मे कृतः । (५४।१)
indriyārtheṣu sajantyā prasaṅgas tvayi me kṛtaḥ |
अजानन्त्या परं भावं तथाप्य् अस्त्व् अभयाय मे ॥ (५४।२)
ajānantyā paraṃ bhāvaṃ tathāpy astv abhayāya me ||
सङ्गो यः संसृतेर् हेतुर् असत्सु विहितो ऽधिया । (५५।१)
saṅgo yaḥ saṃsṛter hetur asatsu vihito 'dhiyā |
न तीर्थपदसेवायै जीवन्न् अपि मृतो हि सः ॥ (५६।२)
na tīrthapadasevāyai jīvann api mṛto hi saḥ ||
यत् त्वां विमुक्तिदं प्राप्य न मुमुक्षेय बन्धनात् ॥ (५७।२)
yat tvāṃ vimuktidaṃ prāpya na mumukṣeya bandhanāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.