श्रीशुक उवाच । (१।१)

ते नागराजमामन्त्र्य फलभागेन वासुकिम् । (१।२)

परिवीय गिरौ तस्मिन् नेत्रमब्धिं मुदान्विताः ॥ (१।३)

आरेभिरे सुरा यत्ता अमृतार्थे कुरूद्वह । (२।१)

हरिः पुरस्ताज् जगृहे पूर्वं देवास्ततो ऽभवन् ॥ (२।२)

तन् नैच्छन् दैत्यपतयो महापुरुषचेष्टितम् । (३।१)

न गृह्णीमो वयं पुच्छमहेरङ्गममङ्गलम् ॥ (३।२)

स्वाध्यायश्रुतसम्पन्नाः प्रख्याता जन्मकर्मभिः । (४।१)

इति तूष्णीं स्थितान् दैत्यान् विलोक्य पुरुषोत्तमः । (४।२)

स्मयमानो विसृज्याग्रं पुच्छं जग्राह सामरः ॥ (४।३)

कृतस्थानविभागास्त एवं कश्यपनन्दनाः । (५।१)

ममन्थुः परमं यत्ता अमृतार्थं पयोनिधिम् ॥ (५।२)

मथ्यमाने ऽर्णवे सो ऽद्रिरनाधारो ह्य् अपो ऽविशत् । (६।१)

ध्रियमाणो ऽपि बलिभिर्गौरवात् पाण्डुनन्दन ॥ (६।२)

ते सुनिर्विण्णमनसः परिम्लानमुखश्रियः । (७।१)

आसन् स्वपौरुषे नष्टे दैवेनातिबलीयसा ॥ (७।२)

विलोक्य विघ्नेशविधिं तदेश्वरो दुरन्तवीर्यो ऽवितथाभिसंधिः । (८।१)

कृत्वा वपुः कच्छपमद्भुतं महत् प्रविश्य तोयं गिरिमुज्जहार ॥ (८।२)

तमुत्थितं वीक्ष्य कुलाचलं पुनः समुद्यता निर्मथितुं सुरासुराः । (९।१)

दधार पृष्ठेन स लक्षयोजनप्रस्तारिणा द्वीप इवापरो महान् ॥ (९।२)

सुरासुरेन्द्रैर्भुजवीर्यवेपितं परिभ्रमन्तं गिरिम् अङ्गपृष्ठतः । (१०।१)

बिभ्रत् तदावर्तनमादिकच्छपो मेने ऽङ्गकण्डूयनमप्रमेयः ॥ (१०।२)

तथासुरान् आविशदासुरेण रूपेण तेषां बलवीर्यमीरयन् । (११।१)

उद्दीपयन् देवगणांश्च विष्णुर् दैवेन नागेन्द्रमबोधरूपः ॥ (११।२)

उपर्य् अगेन्द्रं गिरिराड् इवान्य आक्रम्य हस्तेन सहस्रबाहुः । (१२।१)

तस्थौ दिवि ब्रह्मभवेन्द्रमुख्यैर् अभिष्टुवद्भिः सुमनोऽभिवृष्टः ॥ (१२।२)

उपर्य् अधश्चात्मनि गोत्रनेत्रयोः परेण ते प्राविशता समेधिताः । (१३।१)

ममन्थुरब्धिं तरसा मदोत्कटा महाद्रिणा क्षोभितनक्रचक्रम् ॥ (१३।२)

अहीन्द्रसाहस्रकठोरदृङ्मुखश्वासाग्निधूमाहतवर्चसो ऽसुराः । (१४।१)

पौलोमकालेयबलील्वलादयो दवाग्निदग्धाः सरला इवाभवन् ॥ (१४।२)

देवांश्च तच्छ्वासशिखाहतप्रभान् धूम्राम्बरस्रग्वरकञ्चुकाननान् । (१५।१)

समभ्यवर्षन् भगवद्वशा घना ववुः समुद्रोर्म्युपगूढवायवः ॥ (१५।२)

मथ्यमानात् तथा सिन्धोर् देवासुरवरूथपैः । (१६।१)

यदा सुधा न जायेत निर्ममन्थाजितः स्वयम् ॥ (१६।२)

मेघश्यामः कनकपरिधिः कर्णविद्योतविद्युन् मूर्ध्नि भ्राजद्विलुलितकचः स्रग्धरो रक्तनेत्रः । (१७।१)

जैत्रैर् दोर्भिर् जगदभयदैर् दन्दशूकं गृहीत्वा मथ्नन् मथ्ना प्रतिगिरिरिवाशोभताथो धृताद्रिः ॥ (१७।२)

निर्मथ्यमानादुदधेरभूद्विषं महोल्बणं हालहलाह्वमग्रतः । (१८।१)

संभ्रान्तमीनोन्मकराहिकच्छपात् तिमिद्विपग्राहतिमिङ्गिलाकुलात् ॥ (१८।२)

तदुग्रवेगं दिशि दिश्य् उपर्य् अधो विसर्पदुत्सर्पदसह्यमप्रति । (१९।१)

भीताः प्रजा दुद्रुवुरङ्ग सेश्वरा अरक्ष्यमाणाः शरणं सदाशिवम् ॥ (१९।२)

विलोक्य तं देववरं त्रिलोक्या भवाय देव्याभिमतं मुनीनाम् । (२०।१)

आसीनमद्रावपवर्गहेतोस् तपो जुषाणं स्तुतिभिः प्रणेमुः ॥ (२०।२)

श्रीप्रजापतय ऊचुः । (२१।१)

देवदेव महादेव भूतात्मन् भूतभावन । (२१।२)

त्राहि नः शरणापन्नांस्त्रैलोक्यदहनाद्विषात् ॥ (२१।३)

त्वमेकः सर्वजगत ईश्वरो बन्धमोक्षयोः । (२२।१)

तं त्वामर्चन्ति कुशलाः प्रपन्नार्तिहरं गुरुम् ॥ (२२।२)

गुणमय्या स्वशक्त्यास्य सर्गस्थित्यप्ययान् विभो । (२३।१)

धत्से यदा स्वदृग् भूमन् ब्रह्मविष्णुशिवाभिधाम् ॥ (२३।२)

त्वं ब्रह्म परमं गुह्यं सदसद्भावभावनम् । (२४।१)

नानाशक्तिभिर् आभातस् त्वम् आत्मा जगदीश्वरः ॥ (२४।२)

त्वं शब्दयोनिर् जगदादिर् आत्मा प्राणेन्द्रियद्रव्यगुणः स्वभावः । (२५।१)

कालः क्रतुः सत्यमृतं च धर्मस् त्वय्य् अक्षरं यत् त्रिवृदामनन्ति ॥ (२५।२)

अग्निर्मुखं ते ऽखिलदेवतात्मा क्षितिं विदुर्लोकभवाङ्घ्रिपङ्कजम् । (२६।१)

कालं गतिं ते ऽखिलदेवतात्मनो दिशश्च कर्णौ रसनं जलेशम् ॥ (२६।२)

नाभिर्नभस्ते श्वसनं नभस्वान् सूर्यश्च चक्षूंषि जलं स्म रेतः । (२७।१)

परावरात्माश्रयणं तवात्मा सोमो मनो द्यौर्भगवन् शिरस्ते ॥ (२७।२)

कुक्षिः समुद्रा गिरयो ऽस्थिसङ्घा रोमाणि सर्वौषधिवीरुधस्ते । (२८।१)

छन्दांसि साक्षात् तव सप्त धातवस् त्रयीमयात्मन् हृदयं सर्वधर्मः ॥ (२८।२)

मुखानि पञ्चोपनिषदस्तवेश यैस्त्रिंशदष्टोत्तरमन्त्रवर्गः । (२९।१)

यत् तच् छिवाख्यं परमात्मतत्त्वं देव स्वयंज्योतिरवस्थितिस्ते ॥ (२९।२)

छाया त्वधर्मोर्मिषु यैर्विसर्गो नेत्रत्रयं सत्त्वरजस्तमांसि । (३०।१)

सांख्यात्मनः शास्त्रकृतस्तवेक्षा छन्दोमयो देव ऋषिः पुराणः ॥ (३०।२)

न ते गिरित्राखिललोकपाल विरिञ्चवैकुण्ठसुरेन्द्रगम्यम् । (३१।१)

ज्योतिः परं यत्र रजस्तमश्च सत्त्वं न यद्ब्रह्म निरस्तभेदम् ॥ (३१।२)

कामाध्वरत्रिपुरकालगराद्यनेकभूतद्रुहः क्षपयतः स्तुतये न तत् ते । (३२।१)

यस्त्वन्तकाल इदमात्मकृतं स्वनेत्रवह्निस्फुलिङ्गशिखया भसितं न वेद ॥ (३२।२)

ये त्वात्मरामगुरुभिर्हृदि चिन्तिताङ्घ्रिद्वन्द्वं चरन्तमुमया तपसाभितप्तम् । (३३।१)

कत्थन्त उग्रपरुषं निरतं श्मशाने ते नूनमूतिमविदंस्तव हातलज्जाः ॥ (३३।२)

तत् तस्य ते सदसतोः परतः परस्य नाञ्जः स्वरूपगमने प्रभवन्ति भूम्नः । (३४।१)

ब्रह्मादयः किमुत संस्तवने वयं तु तत्सर्गसर्गविषया अपि शक्तिमात्रम् ॥ (३४।२)

एतत् परं प्रपश्यामो न परं ते महेश्वर । (३५।१)

मृडनाय हि लोकस्य व्यक्तिस्ते ऽव्यक्तकर्मणः ॥ (३५।२)

श्रीशुक उवाच । (३६।१)

तद्वीक्ष्य व्यसनं तासां कृपया भृशपीडितः । (३६।२)

सर्वभूतसुहृद्देव इदमाह सतीं प्रियाम् ॥ (३६।३)

श्रीशिव उवाच । (३७।१)

अहो बत भवान्य् एतत् प्रजानां पश्य वैशसम् । (३७।२)

क्षीरोदमथनोद्भूतात् कालकूटादुपस्थितम् ॥ (३७।३)

आसां प्राणपरीप्सूनां विधेयमभयं हि मे । (३८।१)

एतावान् हि प्रभोरर्थो यद्दीनपरिपालनम् ॥ (३८।२)

प्राणैः स्वैः प्राणिनः पान्ति साधवः क्षणभङ्गुरैः । (३९।१)

बद्धवैरेषु भूतेषु मोहितेष्वात्ममायया ॥ (३९।२)

पुंसः कृपयतो भद्रे सर्वात्मा प्रीयते हरिः । (४०।१)

प्रीते हरौ भगवति प्रीये ऽहं सचराचरः । (४०।२)

तस्मादिदं गरं भुञ्जे प्रजानां स्वस्तिरस्तु मे ॥ (४०।३)

श्रीशुक उवाच । (४१।१)

एवमामन्त्र्य भगवान् भवानीं विश्वभावनः । (४१।२)

तद्विषं जग्धुमारेभे प्रभावज्ञान्वमोदत ॥ (४१।३)

ततः करतलीकृत्य व्यापि हालाहलं विषम् । (४२।१)

अभक्षयन् महादेवः कृपया भूतभावनः ॥ (४२।२)

तस्यापि दर्शयामास स्ववीर्यं जलकल्मषः । (४३।१)

यच् चकार गले नीलं तच्च साधोर् विभूषणम् ॥ (४३।२)

तप्यन्ते लोकतापेन साधवः प्रायशो जनाः । (४४।१)

परमाराधनं तद्धि पुरुषस्याखिलात्मनः ॥ (४४।२)

निशम्य कर्म तच्छम्भोर् देवदेवस्य मीढुषः । (४५।१)

प्रजा दाक्षायणी ब्रह्मा वैकुण्ठश्च शशंसिरे ॥ (४५।२)

प्रस्कन्नं पिबतः पाणेर्यत् किंचिज् जगृहुः स्म तत् । (४६।१)

वृश्चिकाहिविषौषध्यो दन्दशूकाश्च ये ऽपरे ॥ (४६।२)