श्रीभगवान् उवाच । (१।१)

बद्धो मुक्त इति व्याख्या गुणतो मे न वस्तुतः । (१।२)

गुणस्य मायामूलत्वान् न मे मोक्षो न बन्धनम् ॥ (१।३)

शोकमोहौ सुखं दुःखं देहापत्तिश् च मायया । (२।१)

स्वप्नो यथात्मनः ख्यातिः संसृतिर् न तु वास्तवी ॥ (२।२)

विद्याविद्ये मम तनू विद्ध्य् उद्धव शरीरिणाम् । (३।१)

मोक्षबन्धकरी आद्ये मायया मे विनिर्मिते ॥ (३।२)

एकस्यैव ममांशस्य जीवस्यैव महामते । (४।१)

बन्धो ऽस्याविद्ययानादिर् विद्यया च तथेतरः ॥ (४।२)

अथ बद्धस्य मुक्तस्य वैलक्षण्यं वदामि ते । (५।१)

विरुद्धधर्मिणोस् तात स्थितयोर् एकधर्मिणि ॥ (५।२)

सुपर्णाव् एतौ सदृशौ सखायौ यदृच्छयैतौ कृतनीडौ च वृक्षे । (६।१)

एकस् तयोः खादति पिप्पलान्नम् अन्यो निरन्नो ऽपि बलेन भूयान् ॥ (६।२)

आत्मानम् अन्यं च स वेद विद्वान् अपिप्पलादो न तु पिप्पलादः । (७।१)

यो ऽविद्यया युक् स तु नित्यबद्धो विद्यामयो यः स तु नित्यमुक्तः ॥ (७।२)

देहस्थो ऽपि न देहस्थो विद्वान् स्वप्नाद् यथोत्थितः । (८।१)

अदेहस्थो ऽपि देहस्थः कुमतिः स्वप्नदृग् यथा ॥ (८।२)

इन्द्रियैर् इन्द्रियार्थेषु गुणैर् अपि गुणेषु च । (९।१)

गृह्यमाणेष्व् अहं कुर्यान् न विद्वान् यस् त्व् अविक्रियः ॥ (९।२)

दैवाधीने शरीरे ऽस्मिन् गुणभाव्येन कर्मणा । (१०।१)

वर्तमानो ऽबुधस् तत्र कर्तास्मीति निबध्यते ॥ (१०।२)

एवं विरक्तः शयन आसनाटनमज्जने । (११।१)

दर्शनस्पर्शनघ्राणभोजनश्रवणादिषु । (११।२)

न तथा बध्यते विद्वान् तत्र तत्रादयन् गुणान् ॥ (११।३)

प्रकृतिस्थो ऽप्य् असंसक्तो यथा खं सवितानिलः । (१२।१)

वैशारद्येक्षयासङ्गशितया छिन्नसंशयः । (१२।२)

प्रतिबुद्ध इव स्वप्नान् नानात्वाद् विनिवर्तते ॥ (१२।३)

यस्य स्युर् वीतसंकल्पाः प्राणेन्द्रियर्ननोधियाम् । (१३।१)

वृत्तयः स विनिर्मुक्तो देहस्थो ऽपि हि तद्गुणैः ॥ (१३।२)

यस्यात्मा हिंस्यते हिंस्रैर् येन किंचिद् यदृच्छया । (१४।१)

अर्च्यते वा क्वचित् तत्र न व्यतिक्रियते बुधः ॥ (१४।२)

न स्तुवीत न निन्देत कुर्वतः साध्व् असाधु वा । (१५।१)

वदतो गुणदोषाभ्यां वर्जितः समदृङ् मुनिः ॥ (१५।२)

न कुर्यान् न वदेत् किंचिन् न ध्यायेत् साध्व् असाधु वा । (१६।१)

आत्मारामो ऽनया वृत्त्या विचरेज् जडवन् मुनिः ॥ (१६।२)

शब्दब्रह्मणि निष्णातो न निष्णायात् परे यदि । (१७।१)

श्रमस् तस्य श्रमफलो ह्य् अधेनुम् इव रक्षतः ॥ (१७।२)

गां दुग्धदोहाम् असतीं च भार्यां देहं पराधीनम् असत्प्रजां च । (१८।१)

वित्तं त्व् अतीर्थीकृतम् अङ्ग वाचं हीनां मया रक्षति दुःखदुःखी ॥ (१८।२)

यस्यां न मे पावनम् अङ्ग कर्म स्थित्युद्भवप्राणनिरोधम् अस्य । (१९।१)

लीलावतारेप्सितजन्म वा स्याद् वन्ध्यां गिरं तां बिभृयान् न धीरः ॥ (१९।२)

एवं जिज्ञासयापोह्य नानात्वभ्रमम् आत्मनि । (२०।१)

उपारमेत विरजं मनो मय्य् अर्प्य सर्वगे ॥ (२०।२)

यद्य् अनीशो धारयितुं मनो ब्रह्मणि निश्चलम् । (२१।१)

मयि सर्वाणि कर्माणि निरपेक्षः समाचर ॥ (२१।२)

श्रद्धालुर् मत्कथाः शृण्वन् सुभद्रा लोकपावनीः । (२२।१)

गायन्न् अनुस्मरन् कर्म जन्म चाभिनयन् मुहुः ॥ (२२।२)

मदर्थे धर्मकामार्थान् आचरन् मदपाश्रयः । (२३।१)

लभते निश्चलां भक्तिं मय्य् उद्धव सनातने ॥ (२३।२)

सत्सङ्गलब्धया भक्त्या मयि मां स उपासिता । (२४।१)

स वै मे दर्शितं सद्भिर् अञ्जसा विन्दते पदम् ॥ (२४।२)

श्रीउद्धव उवाच । (२५।१)

साधुस् तवोत्तमश्लोक मतः कीदृग्विधः प्रभो । (२५।२)

भक्तिस् त्वय्य् उपयुज्येत कीदृशी सद्भिर् आदृता ॥ (२५।३)

एतन् मे पुरुषाध्यक्ष लोकाध्यक्ष जगत्प्रभो । (२६।१)

प्रणतायानुरक्ताय प्रपन्नाय च कथ्यताम् ॥ (२६।२)

त्वं ब्रह्म परमं व्योम पुरुषः प्रकृतेः परः । (२७।१)

अवतीर्णो ऽसि भगवन् स्वेच्छोपात्तपृथग्वपुः ॥ (२७।२)

श्रीभगवान् उवाच । (२८।१)

कृपालुर् अकृतद्रोहस् तितिक्षुः सर्वदेहिनाम् । (२८।२)

सत्यसारो ऽनवद्यात्मा समः सर्वोपकारकः ॥ (२८।३)

कामैर् अहतधीर् दान्तो मृदुः शुचिर् अकिञ्चनः । (२९।१)

अनीहो मितभुक् शान्तः स्थिरो मच्छरणो मुनिः ॥ (२९।२)

अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ् जितषड्गुणः । (३०।१)

अमानी मानदः कल्यो मैत्रः कारुणिकः कविः ॥ (३०।२)

आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टान् अपि स्वकान् । (३१।१)

धर्मान् संत्यज्य यः सर्वान् मां भजेत स तु सत्तमः ॥ (३१।२)

ज्ञात्वाज्ञात्वाथ ये वै मां यावान् यश् चास्मि यादृशः । (३२।१)

भजन्त्य् अनन्यभावेन ते मे भक्ततमा मताः ॥ (३२।२)

परिचर्या स्तुतिः प्रह्वगुणकर्मानुकीर्तनम् ॥ (३३।२)

मत्कथाश्रवणे श्रद्धा मदनुध्यानम् उद्धव । (३४।१)

सर्वलाभोपहरणं दास्येनात्मनिवेदनम् ॥ (३४।२)

मज्जन्मकर्मकथनं मम पर्वानुमोदनम् । (३५।१)

गीतताण्डववादित्रगोष्ठीभिर् मद्गृहोत्सवः ॥ (३५।२)

यात्रा बलिविधानं च सर्ववार्षिकपर्वसु । (३६।१)

वैदिकी तान्त्रिकी दीक्षा मदीयव्रतधारणम् ॥ (३६।२)

ममार्चास्थापने श्रद्धा स्वतः संहत्य चोद्यमः । (३७।१)

उद्यानोपवनाक्रीडपुरमन्दिरकर्मणि ॥ (३७।२)

सम्मार्जनोपलेपाभ्यां सेकमण्डलवर्तनैः । (३८।१)

गृहशुश्रूषणं मह्यं दासवद् यद् अमायया ॥ (३८।२)

अमानित्वम् अदम्भित्वं कृतस्यापरिकीर्तनम् । (३९।१)

अपि दीपावलोकं मे नोपयुञ्ज्यान् निवेदितम् ॥ (३९।२)

यद् यद् इष्टतमं लोके यच् चातिप्रियम् आत्मनः । (४०।१)

तत् तन् निवेदयेन् मह्यं तद् आनन्त्याय कल्पते ॥ (४०।२)

सूर्यो ऽग्निर् ब्राह्मणा गावो वैष्णवः खं मरुज् जलम् । (४१।१)

भूर् आत्मा सर्वभूतानि भद्र पूजापदानि मे ॥ (४१।२)

सूर्ये तु विद्यया त्रय्या हविषाग्नौ यजेत माम् । (४२।१)

आतिथ्येन तु विप्राग्र्ये गोष्व् अङ्ग यवसादिना ॥ (४२।२)

वैष्णवे बन्धुसत्कृत्या हृदि खे ध्याननिष्ठया । (४३।१)

वायौ मुख्यधिया तोये द्रव्यैस् तोयपुरःसरैः ॥ (४३।२)

स्थण्डिले मन्त्रहृदयैर् भोगैर् आत्मानम् आत्मनि । (४४।१)

क्षेत्रज्ञं सर्वभूतेषु समत्वेन यजेत माम् ॥ (४४।२)

धिष्ण्येष्व् इत्य् एषु मद्रूपं शङ्खचक्रगदाम्बुजैः । (४५।१)

युक्तं चतुर्भुजं शान्तं ध्यायन्न् अर्चेत् समाहितः ॥ (४५।२)

इष्टापूर्तेन माम् एवं यो यजेत समाहितः । (४६।१)

लभते मयि सद्भक्तिं मत्स्मृतिः साधुसेवया ॥ (४६।२)

प्रायेण भक्तियोगेन सत्सङ्गेन विनोद्धव । (४७।१)

नोपायो विद्यते सम्यक् प्रायणं हि सताम् अहम् ॥ (४७।२)

अथैतत् परमं गुह्यं शृण्वतो यदुनन्दन । (४८।१)

सुगोप्यम् अपि वक्ष्यामि त्वं मे भृत्यः सुहृत् सखा ॥ (४८।२)