BhāgavPur, 3, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
ततः स आगत्य पुरं स्वपित्रोश् चिकीर्षया शं बलदेवसंयुतः । (१।२)
tataḥ sa āgatya puraṃ svapitroś cikīrṣayā śaṃ baladevasaṃyutaḥ |
निपात्य तुङ्गाद् रिपुयूथनाथं हतं व्यकर्षद् व्यसुम् ओजसोर्व्याम् ॥ (१।३)
nipātya tuṅgād ripuyūthanāthaṃ hataṃ vyakarṣad vyasum ojasorvyām ||
सांदीपनेः सकृत् प्रोक्तं ब्रह्माधीत्य सविस्तरम् । (२।१)
sāṃdīpaneḥ sakṛt proktaṃ brahmādhītya savistaram |
तस्मै प्रादाद् वरं पुत्रं मृतं पञ्चजनोदरात् ॥ (२।२)
tasmai prādād varaṃ putraṃ mṛtaṃ pañcajanodarāt ||
समाहुता भीष्मककन्यया ये श्रियः सवर्णेन बुभूषयैषाम् । (३।१)
samāhutā bhīṣmakakanyayā ye śriyaḥ savarṇena bubhūṣayaiṣām |
गान्धर्ववृत्त्या मिषतां स्वभागं जह्रे पदं मूर्ध्नि दधत् सुपर्णः ॥ (३।२)
gāndharvavṛttyā miṣatāṃ svabhāgaṃ jahre padaṃ mūrdhni dadhat suparṇaḥ ||
ककुद्मिनो ऽविद्धनसो दमित्वा स्वयंवरे नाग्नजितीम् उवाह । (४।१)
kakudmino 'viddhanaso damitvā svayaṃvare nāgnajitīm uvāha |
तद्भग्नमानान् अपि गृध्यतो ऽज्ञाञ् जघ्ने ऽक्षतः शस्त्रभृतः स्वशस्त्रैः ॥ (४।२)
tadbhagnamānān api gṛdhyato 'jñāñ jaghne 'kṣataḥ śastrabhṛtaḥ svaśastraiḥ ||
प्रियं प्रभुर् ग्राम्य इव प्रियाया विधित्सुर् आर्च्छद् द्युतरुं यदर्थे । (५।१)
priyaṃ prabhur grāmya iva priyāyā vidhitsur ārcchad dyutaruṃ yadarthe |
वज्र्य् आद्रवत् तं सगणो रुषान्धः क्रीडामृगो नूनम् अयं वधूनाम् ॥ (५।२)
vajry ādravat taṃ sagaṇo ruṣāndhaḥ krīḍāmṛgo nūnam ayaṃ vadhūnām ||
सुतं मृधे खं वपुषा ग्रसन्तं दृष्ट्वा सुनाभोन्मथितं धरित्र्या । (६।१)
sutaṃ mṛdhe khaṃ vapuṣā grasantaṃ dṛṣṭvā sunābhonmathitaṃ dharitryā |
आमन्त्रितस् तत्तनयाय शेषं दत्त्वा तदन्तःपुरम् आविवेश ॥ (६।२)
āmantritas tattanayāya śeṣaṃ dattvā tadantaḥpuram āviveśa ||
तत्राहृतास् ता नरदेवकन्याः कुजेन दृष्ट्वा हरिम् आर्तबन्धुम् । (७।१)
tatrāhṛtās tā naradevakanyāḥ kujena dṛṣṭvā harim ārtabandhum |
उत्थाय सद्यो जगृहुः प्रहर्षव्रीडानुरागप्रहितावलोकैः ॥ (७।२)
utthāya sadyo jagṛhuḥ praharṣavrīḍānurāgaprahitāvalokaiḥ ||
तास्व् अपत्यान्य् अजनयद् आत्मतुल्यानि सर्वतः । (९।१)
tāsv apatyāny ajanayad ātmatulyāni sarvataḥ |
अजीघनत् स्वयं दिव्यं स्वपुंसां तेज आदिशत् ॥ (१०।२)
ajīghanat svayaṃ divyaṃ svapuṃsāṃ teja ādiśat ||
शम्बरं द्विविदं बाणं मुरं बल्वलम् एव च । (११।१)
śambaraṃ dvividaṃ bāṇaṃ muraṃ balvalam eva ca |
अन्यांश् च दन्तवक्रादीन् अवधीत् कांश् च घातयत् ॥ (११।२)
anyāṃś ca dantavakrādīn avadhīt kāṃś ca ghātayat ||
अथ ते भ्रातृपुत्राणां पक्षयोः पतितान् नृपान् । (१२।१)
atha te bhrātṛputrāṇāṃ pakṣayoḥ patitān nṛpān |
चचाल भूः कुरुक्षेत्रं येषाम् आपततां बलैः ॥ (१२।२)
cacāla bhūḥ kurukṣetraṃ yeṣām āpatatāṃ balaiḥ ||
स कर्णदुःशासनसौबलानां कुमन्त्रपाकेन हतश्रियायुषम् । (१३।१)
sa karṇaduḥśāsanasaubalānāṃ kumantrapākena hataśriyāyuṣam |
सुयोधनं सानुचरं शयानं भग्नोरुम् ऊर्व्यां न ननन्द पश्यन् ॥ (१३।२)
suyodhanaṃ sānucaraṃ śayānaṃ bhagnorum ūrvyāṃ na nananda paśyan ||
कियान् भुवो ऽयं क्षपितोरुभारो यद् द्रोणभीष्मार्जुनभीममूलैः । (१४।१)
kiyān bhuvo 'yaṃ kṣapitorubhāro yad droṇabhīṣmārjunabhīmamūlaiḥ |
अष्टादशाक्षौहिणिको मदंशैर् आस्ते बलं दुर्विषहं यदूनाम् ॥ (१४।२)
aṣṭādaśākṣauhiṇiko madaṃśair āste balaṃ durviṣahaṃ yadūnām ||
मिथो यदैषां भविता विवादो मध्वामदाताम्रविलोचनानाम् । (१५।१)
mitho yadaiṣāṃ bhavitā vivādo madhvāmadātāmravilocanānām |
नैषां वधोपाय इयान् अतो ऽन्यो मय्य् उद्यते ऽन्तर्दधते स्वयं स्म ॥ (१५।२)
naiṣāṃ vadhopāya iyān ato 'nyo mayy udyate 'ntardadhate svayaṃ sma ||
एवं संचिन्त्य भगवान् स्वराज्ये स्थाप्य धर्मजम् । (१६।१)
evaṃ saṃcintya bhagavān svarājye sthāpya dharmajam |
नन्दयामास सुहृदः साधूनां वर्त्म दर्शयन् ॥ (१६।२)
nandayāmāsa suhṛdaḥ sādhūnāṃ vartma darśayan ||
उत्तरायां धृतः पूरोर् वंशः साध्वभिमन्युना । (१७।१)
uttarāyāṃ dhṛtaḥ pūror vaṃśaḥ sādhvabhimanyunā |
स वै द्रौण्यस्त्रसंप्लुष्टः पुनर् भगवता धृतः ॥ (१७।२)
sa vai drauṇyastrasaṃpluṣṭaḥ punar bhagavatā dhṛtaḥ ||
अयाजयद् धर्मसुतम् अश्वमेधैस् त्रिभिर् विभुः । (१८।१)
ayājayad dharmasutam aśvamedhais tribhir vibhuḥ |
सो ऽपि क्ष्माम् अनुजै रक्षन् रेमे कृष्णम् अनुव्रतः ॥ (१८।२)
so 'pi kṣmām anujai rakṣan reme kṛṣṇam anuvrataḥ ||
कामान् सिषेवे द्वार्वत्याम् असक्तः सांख्यम् आस्थितः ॥ (१९।२)
kāmān siṣeve dvārvatyām asaktaḥ sāṃkhyam āsthitaḥ ||
दैवाधीनेषु कामेषु दैवाधीनः स्वयं पुमान् । (२३।१)
daivādhīneṣu kāmeṣu daivādhīnaḥ svayaṃ pumān |
को विश्रम्भेत योगेन योगेश्वरम् अनुव्रतः ॥ (२३।२)
ko viśrambheta yogena yogeśvaram anuvrataḥ ||
पुर्यां कदाचित् क्रीडद्भिर् यदुभोजकुमारकैः । (२४।१)
puryāṃ kadācit krīḍadbhir yadubhojakumārakaiḥ |
ततः कतिपयैर् मासैर् वृष्णिभोजान्धकादयः । (२५।१)
tataḥ katipayair māsair vṛṣṇibhojāndhakādayaḥ |
ययुः प्रभासं संहृष्टा रथैर् देवविमोहिताः ॥ (२५।२)
yayuḥ prabhāsaṃ saṃhṛṣṭā rathair devavimohitāḥ ||
तत्र स्नात्वा पितॄन् देवान् ऋषींश् चैव तदम्भसा । (२६।१)
tatra snātvā pitṝn devān ṛṣīṃś caiva tadambhasā |
तर्पयित्वाथ विप्रेभ्यो गावो बहुगुणा ददुः ॥ (२६।२)
tarpayitvātha viprebhyo gāvo bahuguṇā daduḥ ||
हिरण्यं रजतं शय्यां वासांस्य् अजिनकम्बलान् । (२७।१)
hiraṇyaṃ rajataṃ śayyāṃ vāsāṃsy ajinakambalān |
यानं रथान् इभान् कन्या धरां वृत्तिकरीम् अपि ॥ (२७।२)
yānaṃ rathān ibhān kanyā dharāṃ vṛttikarīm api ||
अन्नं चोरुरसं तेभ्यो दत्त्वा भगवदर्पणम् । (२८।१)
annaṃ corurasaṃ tebhyo dattvā bhagavadarpaṇam |
गोविप्रार्थासवः शूराः प्रणेमुर् भुवि मूर्धभिः ॥ (२८।२)
goviprārthāsavaḥ śūrāḥ praṇemur bhuvi mūrdhabhiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.