सूत उवाच । (१।१)

यो वै द्रौण्यस्त्रविप्लुष्टो न मातुरुदरे मृतः । (१।२)

अनुग्रहाद्भगवतः कृष्णस्याद्भुतकर्मणः ॥ (१।३)

ब्रह्मकोपोत्थिताद्यस्तु तक्षकात् प्राणविप्लवात् । (२।१)

न संमुमोहोरुभयाद्भगवत्यर्पिताशयः ॥ (२।२)

उत्सृज्य सर्वतः सङ्गं विज्ञाताजितसंस्थितिः । (३।१)

वैयासकेर्जहौ शिष्यो गङ्गायां स्वं कलेवरम् ॥ (३।२)

नोत्तमश्लोकवार्तानां जुषतां तत्कथामृतम् । (४।१)

स्यात् सम्भ्रमो ऽन्तकाले ऽपि स्मरतां तत्पदाम्बुजम् ॥ (४।२)

तावत् कलिर्न प्रभवेत् प्रविष्टो ऽपीह सर्वतः । (५।१)

यावदीशो महान् उर्व्याम् आभिमन्यव एकराट् ॥ (५।२)

यस्मिन्न् अहनि यर्ह्येव भगवान् उत्ससर्ज गाम् । (६।१)

तदैवेहानुवृत्तो ऽसावधर्मप्रभवः कलिः ॥ (६।२)

नानुद्वेष्टि कलिं सम्राट् सारङ्ग इव सारभुक् । (७।१)

कुशलान्याशु सिध्यन्ति नेतराणि कृतानि यत् ॥ (७।२)

किं नु बालेषु शूरेण कलिना धीरभीरुणा । (८।१)

अप्रमत्तः प्रमत्तेषु यो वृको नृषु वर्तते ॥ (८।२)

उपवर्णितम् एतद्वः पुण्यं पारीक्षितं मया । (९।१)

वासुदेवकथोपेतम् आख्यानं यदपृच्छत ॥ (९।२)

या याः कथा भगवतः कथनीयोरुकर्मणः । (१०।१)

गुणकर्माश्रयाः पुंभिः संसेव्यास्ता बुभूषुभिः ॥ (१०।२)

ऋषय ऊचुः । (११।१)

सूत जीव समाः सौम्य शाश्वतीर्विशदं यशः । (११।२)

यस्त्वं शंससि कृष्णस्य मर्त्यानाम् अमृतं हि नः ॥ (११।३)

कर्मण्यस्मिन्न् अनाश्वासे धूमधूम्रात्मनां भवान् । (१२।१)

आपाययति गोविन्द पादपद्मासवं मधु ॥ (१२।२)

तुलयाम लवेनापि न स्वर्गं नापुनर्भवम् । (१३।१)

भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किम् उताशिषः ॥ (१३।२)

को नाम तृप्येद्रसवित् कथायां महत्तमैकान्तपरायणस्य । (१४।१)

नान्तं गुणानाम् अगुणस्य जग्मुर् योगेश्वरा ये भवपाद्ममुख्याः ॥ (१४।२)

तन् नो भवान् वै भगवत्प्रधानो महत्तमैकान्तपरायणस्य । (१५।१)

हरेरुदारं चरितं विशुद्धं शुश्रूषतां नो वितनोतु विद्वन् ॥ (१५।२)

स वै महाभागवतः परीक्षिद् येनापवर्गाख्यम् अदभ्रबुद्धिः । (१६।१)

ज्ञानेन वैयासकिशब्दितेन भेजे खगेन्द्रध्वजपादमूलम् ॥ (१६।२)

तन् नः परं पुण्यम् असंवृतार्थम् आख्यानम् अत्यद्भुतयोगनिष्ठम् । (१७।१)

आख्याह्य् अनन्ताचरितोपपन्नं पारीक्षितं भागवताभिरामम् ॥ (१७।२)

सूत उवाच । (१८।१)

अहो वयं जन्मभृतो ऽद्य हास्म वृद्धानुवृत्त्यापि विलोमजाताः । (१८।२)

दौष्कुल्यम् आधिं विधुनोति शीघ्रं महत्तमानाम् अभिधानयोगः ॥ (१८।३)

कुतः पुनर्गृणतो नाम तस्य महत्तमैकान्तपरायणस्य । (१९।१)

यो ऽनन्तशक्तिर्भगवान् अनन्तो महद्गुणत्वाद्यम् अनन्तम् आहुः ॥ (१९।२)

एतावतालं ननु सूचितेन गुणैरसाम्यानतिशायनस्य । (२०।१)

हित्वेतरान् प्रार्थयतो विभूतिर् यस्याङ्घ्रिरेणुं जुषते ऽनभीप्सोः ॥ (२०।२)

अथापि यत्पादनखावसृष्टं जगद् विरिञ्चोपहृतार्हणाम्भः । (२१।१)

सेशं पुनात्यन्यतमो मुकुन्दात् को नाम लोके भगवत्पदार्थः ॥ (२१।२)

यत्रानुरक्ताः सहसैव धीरा व्यपोह्य देहादिषु सङ्गम् ऊढम् । (२२।१)

व्रजन्ति तत् पारमहंस्यम् अन्त्यं यस्मिन्न् अहिंसोपशमः स्वधर्मः ॥ (२२।२)

अहं हि पृष्टो ऽर्यमणो भवद्भिर् आचक्ष आत्मावगमो ऽत्र यावान् । (२३।१)

नभः पतन्त्यात्मसमं पतत्रिणस् तथा समं विष्णुगतिं विपश्चितः ॥ (२३।२)

एकदा धनुरुद्यम्य विचरन् मृगयां वने । (२४।१)

मृगान् अनुगतः श्रान्तः क्षुधितस्तृषितो भृशम् ॥ (२४।२)

जलाशयम् अचक्षाणः प्रविवेश तम् आश्रमम् । (२५।१)

ददर्श मुनिम् आसीनं शान्तं मीलितलोचनम् ॥ (२५।२)

प्रतिरुद्धेन्द्रियप्राणमनोबुद्धिम् उपारतम् । (२६।१)

स्थानत्रयात् परं प्राप्तं ब्रह्मभूतम् अविक्रियम् ॥ (२६।२)

विप्रकीर्णजटाच्छन्नं रौरवेणाजिनेन च । (२७।१)

विशुष्यत्तालुरुदकं तथाभूतम् अयाचत ॥ (२७।२)

अलब्धतृणभूम्यादिर् असंप्राप्तार्घ्यसूनृतः । (२८।१)

अवज्ञातम् इवात्मानं मन्यमानश्चुकोप ह ॥ (२८।२)

अभूतपूर्वः सहसा क्षुत्तृड्भ्याम् अर्दितात्मनः । (२९।१)

ब्राह्मणं प्रत्यभूद्ब्रह्मन् मत्सरो मन्युरेव च ॥ (२९।२)

स तु ब्रह्मऋषेरंसे गतासुम् उरगं रुषा । (३०।१)

विनिर्गच्छन् धनुष्कोट्या निधाय पुरम् आगतः ॥ (३०।२)

एष किं निभृताशेषकरणो मीलितेक्षणः । (३१।१)

मृषासमाधिर् आहोस्वित् किं नु स्यात् क्षत्रबन्धुभिः ॥ (३१।२)

तस्य पुत्रो ऽतितेजस्वी विहरन् बालको ऽर्भकैः । (३२।१)

राज्ञाघं प्रापितं तातं श्रुत्वा तत्रेदम् अब्रवीत् ॥ (३२।२)

अहो अधर्मः पालानां पीव्नां बलिभुजाम् इव । (३३।१)

स्वामिन्यघं यद्दासानां द्वारपानां शुनाम् इव ॥ (३३।२)

ब्राह्मणैः क्षत्रबन्धुर्हि गृहपालो निरूपितः । (३४।१)

स कथं तद्गृहे द्वाःस्थः सभाण्डं भोक्तुम् अर्हति ॥ (३४।२)

कृष्णे गते भगवति शास्तर्युत्पथगामिनाम् । (३५।१)

तद्भिन्नसेतून् अद्याहं शास्मि पश्यत मे बलम् ॥ (३५।२)

इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो वयस्यान् ऋषिबालकः । (३६।१)

कौशिक्याप उपस्पृश्य वाग्वज्रं विससर्ज ह ॥ (३६।२)

इति लङ्घितमर्यादं तक्षकः सप्तमे ऽहनि । (३७।१)

दङ्क्ष्यति स्म कुलाङ्गारं चोदितो मे ततद्रुहम् ॥ (३७।२)

ततो ऽभ्येत्याश्रमं बालो गले सर्पकलेवरम् । (३८।१)

पितरं वीक्ष्य दुःखार्तो मुक्तकण्ठो रुरोद ह ॥ (३८।२)

स वा आङ्गिरसो ब्रह्मन् श्रुत्वा सुतविलापनम् । (३९।१)

उन्मील्य शनकैर्नेत्रे दृष्ट्वा चांसे मृतोरगम् ॥ (३९।२)

विसृज्य तं च पप्रच्छ वत्स कस्माद्धि रोदिषि । (४०।१)

केन वा ते ऽपकृतम् इत्युक्तः स न्यवेदयत् ॥ (४०।२)

निशम्य शप्तम् अतदर्हं नरेन्द्रं स ब्राह्मणो नात्मजम् अभ्यनन्दत् । (४१।१)

अहो बतांहो महदद्य ते कृतम् अल्पीयसि द्रोह उरुर्दमो धृतः ॥ (४१।२)

न वै नृभिर्नरदेवं पराख्यं संमातुम् अर्हस्यविपक्वबुद्धे । (४२।१)

यत्तेजसा दुर्विषहेण गुप्ता विन्दन्ति भद्राण्यकुतोभयाः प्रजाः ॥ (४२।२)

अलक्ष्यमाणे नरदेवनाम्नि रथाङ्गपाणावयम् अङ्ग लोकः । (४३।१)

तदा हि चौरप्रचुरो विनङ्क्ष्यत्यरक्ष्यमाणो ऽविवरूथवत् क्षणात् ॥ (४३।२)

तदद्य नः पापम् उपैत्यनन्वयं यन् नष्टनाथस्य वसोर्विलुम्पकात् । (४४।१)

परस्परं घ्नन्ति शपन्ति वृञ्जते पशून् स्त्रियो ऽर्थान् पुरुदस्यवो जनाः ॥ (४४।२)

तदार्यधर्मः प्रविलीयते नृणां वर्णाश्रमाचारयुतस्त्रयीमयः । (४५।१)

ततो ऽर्थकामाभिनिवेशितात्मनां शुनां कपीनाम् इव वर्णसङ्करः ॥ (४५।२)

धर्मपालो नरपतिः स तु सम्राड्बृहच्छ्रवाः । (४६।१)

साक्षान् महाभागवतो राजर्षिर् हयमेधयाट् । (४६।२)

क्षुत्तृट्श्रमयुतो दीनो नैवास्मच्छापम् अर्हति ॥ (४६।३)

अपापेषु स्वभृत्येषु बालेनापक्वबुद्धिना । (४७।१)

पापं कृतं तद्भगवान् सर्वात्मा क्षन्तुम् अर्हति ॥ (४७।२)

तिरस्कृता विप्रलब्धाः शप्ताः क्षिप्ता हता अपि । (४८।१)

नास्य तत् प्रतिकुर्वन्ति तद्भक्ताः प्रभवो ऽपि हि ॥ (४८।२)

इति पुत्रकृताघेन सो ऽनुतप्तो महामुनिः । (४९।१)

स्वयं विप्रकृतो राज्ञा नैवाघं तदचिन्तयत् ॥ (४९।२)

प्रायशः साधवो लोके परैर्द्वन्द्वेषु योजिताः । (५०।१)

न व्यथन्ति न हृष्यन्ति यत आत्मागुणाश्रयः ॥ (५०।२)