विदुर उवाच । (१।१)

स्वायम्भुवस्य च मनोर् अंशः परमसंमतः । (१।२)

कथ्यतां भगवन् यत्र मैथुनेनैधिरे प्रजाः ॥ (१।३)

प्रियव्रतोत्तानपादौ सुतौ स्वायम्भुवस्य वै । (२।१)

यथाधर्मं जुगुपतुः सप्तद्वीपवतीं महीम् ॥ (२।२)

तस्य वै दुहिता ब्रह्मन् देवहूतीति विश्रुता । (३।१)

पत्नी प्रजापतेर् उक्ता कर्दमस्य त्वयानघ ॥ (३।२)

तस्यां स वै महायोगी युक्तायां योगलक्षणैः । (४।१)

ससर्ज कतिधा वीर्यं तन् मे शुश्रूषवे वद ॥ (४।२)

रुचिर् यो भगवान् ब्रह्मन् दक्षो वा ब्रह्मणः सुतः । (५।१)

यथा ससर्ज भूतानि लब्ध्वा भार्यां च मानवीम् ॥ (५।२)

मैत्रेय उवाच । (६।१)

प्रजाः सृजेति भगवान् कर्दमो ब्रह्मणोदितः । (६।२)

सरस्वत्यां तपस् तेपे सहस्राणां समा दश ॥ (६।३)

ततः समाधियुक्तेन क्रियायोगेन कर्दमः । (७।१)

सम्प्रपेदे हरिं भक्त्या प्रपन्नवरदाशुषम् ॥ (७।२)

तावत् प्रसन्नो भगवान् पुष्कराक्षः कृते युगे । (८।१)

दर्शयामास तं क्षत्तः शाब्दं ब्रह्म दधद् वपुः ॥ (८।२)

स तं विरजम् अर्काभं सितपद्मोत्पलस्रजम् । (९।१)

स्निग्धनीलालकव्रातवक्त्राब्जं विरजो ऽम्बरम् ॥ (९।२)

किरीटिनं कुण्डलिनं शङ्खचक्रगदाधरम् । (१०।१)

श्वेतोत्पलक्रीडनकं मनःस्पर्शस्मितेक्षणम् ॥ (१०।२)

विन्यस्तचरणाम्भोजम् अंसदेशे गरुत्मतः । (११।१)

दृष्ट्वा खे ऽवस्थितं वक्षःश्रियं कौस्तुभकंधरम् ॥ (११।२)

जातहर्षो ऽपतन् मूर्ध्ना क्षितौ लब्धमनोरथः । (१२।१)

गीर्भिस् त्व् अभ्यगृणात् प्रीतिस्वभावात्मा कृताञ्जलिः ॥ (१२।२)

ऋषिर् उवाच । (१३।१)

जुष्टं बताद्याखिलसत्त्वराशेः सांसिद्ध्यम् अक्ष्णोस् तव दर्शनान् नः । (१३।२)

यद् दर्शनं जन्मभिर् ईड्य सद्भिर् आशासते योगिनो रूढयोगाः ॥ (१३।३)

ये मायया ते हतमेधसस् त्वत्पादारविन्दं भवसिन्धुपोतम् । (१४।१)

उपासते कामलवाय तेषां रासीश कामान् निरये ऽपि ये स्युः ॥ (१४।२)

तथा स चाहं परिवोढुकामः समानशीलां गृहमेधधेनुम् । (१५।१)

उपेयिवान् मूलम् अशेषमूलं दुराशयः कामदुघाङ्घ्रिपस्य ॥ (१५।२)

प्रजापतेस् ते वचसाधीश तन्त्या लोकः किलायं कामहतो ऽनुबद्धः । (१६।१)

अहं च लोकानुगतो वहामि बलिं च शुक्लानिमिषाय तुभ्यम् ॥ (१६।२)

लोकांश् च लोकानुगतान् पशूंश् च हित्वा श्रितास् ते चरणातपत्रम् । (१७।१)

परस्परं त्वद्गुणवादसीधुपीयूषनिर्यापितदेहधर्माः ॥ (१७।२)

न ते ऽजराक्षभ्रमिर् आयुर् एषां त्रयोदशारं त्रिशतं षष्टिपर्व । (१८।१)

षण्नेम्य् अनन्तच्छदि यत् त्रिनाभि करालस्रोतो जगद् आच्छिद्य धावत् ॥ (१८।२)

एकः स्वयं सन् जगतः सिसृक्षयाद्वितीययात्मन्न् अधियोगमायया । (१९।१)

सृजस्य् अदः पासि पुनर् ग्रसिष्यसे यथोर्णनाभिर् भगवन् स्वशक्तिभिः ॥ (१९।२)

नैतद् बताधीश पदं तवेप्सितं यन् मायया नस् तनुषे भूतसूक्ष्मम् । (२०।१)

अनुग्रहायास्त्व् अपि यर्हि मायया लसत्तुलस्या भगवान् विलक्षितः ॥ (२०।२)

तं त्वानुभूत्योपरतक्रियार्थं स्वमायया वर्तितलोकतन्त्रम् । (२१।१)

नमाम्य् अभीक्ष्णं नमनीयपादसरोजम् अल्पीयसि कामवर्षम् ॥ (२१।२)

ऋषिर् उवाच । (२२।१)

इत्य् अव्यलीकं प्रणुतो ऽब्जनाभस् तम् आबभाषे वचसामृतेन । (२२।२)

सुपर्णपक्षोपरि रोचमानः प्रेमस्मितोद्वीक्षणविभ्रमद्भ्रूः ॥ (२२।३)

श्रीभगवान् उवाच । (२३।१)

विदित्वा तव चैत्यं मे पुरैव समयोजि तत् । (२३।२)

यदर्थम् आत्मनियमैस् त्वयैवाहं समर्चितः ॥ (२३।३)

न वै जातु मृषैव स्यात् प्रजाध्यक्ष मदर्हणम् । (२४।१)

भवद्विधेष्व् अतितरां मयि संगृभितात्मनाम् ॥ (२४।२)

प्रजापतिसुतः सम्राण् मनुर् विख्यातमङ्गलः । (२५।१)

ब्रह्मावर्तं यो ऽधिवसन् शास्ति सप्तार्णवां महीम् ॥ (२५।२)

स चेह विप्र राजर्षिर् महिष्या शतरूपया । (२६।१)

आयास्यति दिदृक्षुस् त्वां परश्वो धर्मकोविदः ॥ (२६।२)

आत्मजाम् असितापाङ्गीं वयःशीलगुणान्विताम् । (२७।१)

मृगयन्तीं पतिं दास्यत्य् अनुरूपाय ते प्रभो ॥ (२७।२)

समाहितं ते हृदयं यत्रेमान् परिवत्सरान् । (२८।१)

सा त्वां ब्रह्मन् नृपवधूः कामम् आशु भजिष्यति ॥ (२८।२)

या त आत्मभृतं वीर्यं नवधा प्रसविष्यति । (२९।१)

वीर्ये त्वदीये ऋषय आधास्यन्त्य् अञ्जसात्मनः ॥ (२९।२)

त्वं च सम्यग् अनुष्ठाय निदेशं म उशत्तमः । (३०।१)

मयि तीर्थीकृताशेषक्रियार्थो मां प्रपत्स्यसे ॥ (३०।२)

कृत्वा दयां च जीवेषु दत्त्वा चाभयम् आत्मवान् । (३१।१)

मय्य् आत्मानं सह जगद् द्रक्ष्यस्य् आत्मनि चापि माम् ॥ (३१।२)

सहाहं स्वांशकलया त्वद्वीर्येण महामुने । (३२।१)

तव क्षेत्रे देवहूत्यां प्रणेष्ये तत्त्वसंहिताम् ॥ (३२।२)

मैत्रेय उवाच । (३३।१)

एवं तम् अनुभाष्याथ भगवान् प्रत्यगक्षजः । (३३।२)

जगाम बिन्दुसरसः सरस्वत्या परिश्रितात् ॥ (३३।३)

निरीक्षतस् तस्य ययाव् अशेषसिद्धेश्वराभिष्टुतसिद्धमार्गः । (३४।१)

आकर्णयन् पत्त्ररथेन्द्रपक्षैर् उच्चारितं स्तोमम् उदीर्णसाम ॥ (३४।२)

अथ सम्प्रस्थिते शुक्ले कर्दमो भगवान् ऋषिः । (३५।१)

आस्ते स्म बिन्दुसरसि तं कालं प्रतिपालयन् ॥ (३५।२)

मनुः स्यन्दनम् आस्थाय शातकौम्भपरिच्छदम् । (३६।१)

आरोप्य स्वां दुहितरं सभार्यः पर्यटन् महीम् ॥ (३६।२)

तस्मिन् सुधन्वन्न् अहनि भगवान् यत् समादिशत् । (३७।१)

उपायाद् आश्रमपदं मुनेः शान्तव्रतस्य तत् ॥ (३७।२)

यस्मिन् भगवतो नेत्रान् न्यपतन्न् अश्रुबिन्दवः । (३८।१)

कृपया सम्परीतस्य प्रपन्ने ऽर्पितया भृशम् ॥ (३८।२)

तद् वै बिन्दुसरो नाम सरस्वत्या परिप्लुतम् । (३९।१)

पुण्यं शिवामृतजलं महर्षिगणसेवितम् ॥ (३९।२)

पुण्यद्रुमलताजालैः कूजत्पुण्यमृगद्विजैः । (४०।१)

सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं वनराजिश्रियान्वितम् ॥ (४०।२)

मत्तद्विजगणैर् घुष्टं मत्तभ्रमरविभ्रमम् । (४१।१)

मत्तबर्हिनटाटोपम् आह्वयन्मत्तकोकिलम् ॥ (४१।२)

कदम्बचम्पकाशोककरञ्जबकुलासनैः । (४२।१)

कुन्दमन्दारकुटजैश् चूतपोतैर् अलंकृतम् ॥ (४२।२)

कारण्डवैः प्लवैर् हंसैः कुररैर् जलकुक्कुटैः । (४३।१)

सारसैश् चक्रवाकैश् च चकोरैर् वल्गु कूजितम् ॥ (४३।२)

तथैव हरिणैः क्रोडैः श्वाविद्गवयकुञ्जरैः । (४४।१)

गोपुच्छैर् हरिभिर् मर्कैर् नकुलैर् नाभिभिर् वृतम् ॥ (४४।२)

प्रविश्य तत् तीर्थवरम् आदिराजः सहात्मजः । (४५।१)

ददर्श मुनिम् आसीनं तस्मिन् हुतहुताशनम् ॥ (४५।२)

विद्योतमानं वपुषा तपस्य् उग्रयुजा चिरम् । (४६।१)

नातिक्षामं भगवतः स्निग्धापाङ्गावलोकनात् । (४६।२)

तद्व्याहृतामृतकलापीयूषश्रवणेन च ॥ (४६।३)

प्रांशुं पद्मपलाशाक्षं जटिलं चीरवाससम् । (४७।१)

उपसंश्रित्य मलिनं यथार्हणम् असंस्कृतम् ॥ (४७।२)

अथोटजम् उपायातं नृदेवं प्रणतं पुरः । (४८।१)

सपर्यया पर्यगृह्णात् प्रतिनन्द्यानुरूपया ॥ (४८।२)

गृहीतार्हणम् आसीनं संयतं प्रीणयन् मुनिः । (४९।१)

स्मरन् भगवदादेशम् इत्य् आह श्लक्ष्णया गिरा ॥ (४९।२)

नूनं चङ्क्रमणं देव सतां संरक्षणाय ते । (५०।१)

वधाय चासतां यस् त्वं हरेः शक्तिर् हि पालिनी ॥ (५०।२)

यो ऽर्केन्द्वग्नीन्द्रवायूनां यमधर्मप्रचेतसाम् । (५१।१)

रूपाणि स्थान आधत्से तस्मै शुक्लाय ते नमः ॥ (५१।२)

न यदा रथम् आस्थाय जैत्रं मणिगणार्पितम् । (५२।१)

विस्फूर्जच्चण्डकोदण्डो रथेन त्रासयन्न् अघान् ॥ (५२।२)

स्वसैन्यचरणक्षुण्णं वेपयन् मण्डलं भुवः । (५३।१)

विकर्षन् बृहतीं सेनां पर्यटस्य् अंशुमान् इव ॥ (५३।२)

तदैव सेतवः सर्वे वर्णाश्रमनिबन्धनाः । (५४।१)

भगवद्रचिता राजन् भिद्येरन् बत दस्युभिः ॥ (५४।२)

अधर्मश् च समेधेत लोलुपैर् व्यङ्कुशैर् नृभिः । (५५।१)

शयाने त्वयि लोको ऽयं दस्युग्रस्तो विनङ्क्ष्यति ॥ (५५।२)

अथापि पृच्छे त्वां वीर यदर्थं त्वम् इहागतः । (५६।१)

तद् वयं निर्व्यलीकेन प्रतिपद्यामहे हृदा ॥ (५६।२)