मैत्रेय उवाच । (१।१)

इत्य् अजेनानुनीतेन भवेन परितुष्यता । (१।२)

अभ्यधायि महाबाहो प्रहस्य श्रूयताम् इति ॥ (१।३)

महादेव उवाच । (२।१)

नाघं प्रजेश बालानां वर्णये नानुचिन्तये । (२।२)

देवमायाभिभूतानां दण्डस् तत्र धृतो मया ॥ (२।३)

प्रजापतेर् दग्धशीर्ष्णो भवत्व् अजमुखं शिरः । (३।१)

मित्रस्य चक्षुषेक्षेत भागं स्वं बर्हिषो भगः ॥ (३।२)

पूषा तु यजमानस्य दद्भिर् जक्षतु पिष्टभुक् । (४।१)

देवाः प्रकृतसर्वाङ्गा ये म उच्छेषणं ददुः ॥ (४।२)

बाहुभ्याम् अश्विनोः पूष्णो हस्ताभ्यां कृतबाहवः । (५।१)

भवन्त्व् अध्वर्यवश् चान्ये बस्तश्मश्रुर् भृगुर् भवेत् ॥ (५।२)

मैत्रेय उवाच । (६।१)

तदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मीढुष्टमोदितम् । (६।२)

परितुष्टात्मभिस् तात साधु साध्व् इत्य् अथाब्रुवन् ॥ (६।३)

ततो मीढ्वांसम् आमन्त्र्य शुनासीराः सहर्षिभिः । (७।१)

भूयस् तद् देवयजनं समीढ्वद्वेधसो ययुः ॥ (७।२)

विधाय कार्त्स्न्येन च तद् यद् आह भगवान् भवः । (८।१)

संदधुः कस्य कायेन सवनीयपशोः शिरः ॥ (८।२)

संधीयमाने शिरसि दक्षो रुद्राभिवीक्षितः । (९।१)

सद्यः सुप्त इवोत्तस्थौ ददृशे चाग्रतो मृडम् ॥ (९।२)

तदा वृषध्वजद्वेषकलिलात्मा प्रजापतिः । (१०।१)

शिवावलोकाद् अभवच्छरद्ध्रद इवामलः ॥ (१०।२)

भवस्तवाय कृतधीर् नाशक्नोद् अनुरागतः । (११।१)

औत्कण्ठ्याद् बाष्पकलया संपरेतां सुतां स्मरन् ॥ (११।२)

कृच्छ्रात् संस्तभ्य च मनः प्रेमविह्वलितः सुधीः । (१२।१)

शशंस निर्व्यलीकेन भावेनेशं प्रजापतिः ॥ (१२।२)

दक्ष उवाच । (१३।१)

भूयान् अनुग्रह अहो भवता कृतो मे दण्डस् त्वया मयि भृतो यद् अपि प्रलब्धः । (१३।२)

न ब्रह्मबन्धुषु च वां भगवन्न् अवज्ञा तुभ्यं हरेश् च कुत एव धृतव्रतेषु ॥ (१३।३)

विद्यातपोव्रतधरान् मुखतः स्म विप्रान् ब्रह्मात्मतत्त्वम् अवितुं प्रथमं त्वम् अस्राक् । (१४।१)

तद् ब्राह्मणान् परम सर्वविपत्सु पासि पालः पशून् इव विभो प्रगृहीतदण्डः ॥ (१४।२)

यो ऽसौ मयाविदिततत्त्वदृशा सभायां क्षिप्तो दुरुक्तिविशिखैर् विगणय्य तन् माम् । (१५।१)

अर्वाक् पतन्तम् अर्हत्तमनिन्दयापाद्दृष्ट्यार्द्रया स भगवान् स्वकृतेन तुष्येत् ॥ (१५।२)

मैत्रेय उवाच । (१६।१)

क्षमाप्यैवं स मीढ्वांसं ब्रह्मणा चानुमन्त्रितः । (१६।२)

कर्म संतानयामास सोपाध्यायर्त्विगादिभिः ॥ (१६।३)

वैष्णवं यज्ञसन्तत्यै त्रिकपालं द्विजोत्तमाः । (१७।१)

पुरोडाशं निरवपन् वीरसंसर्गशुद्धये ॥ (१७।२)

अध्वर्युणात्तहविषा यजमानो विशाम्पते । (१८।१)

धिया विशुद्धया दध्यौ तथा प्रादुरभूद्धरिः ॥ (१८।२)

तदा स्वप्रभया तेषां द्योतयन्त्या दिशो दश । (१९।१)

मुष्णंस् तेज उपानीतस् तार्क्ष्येण स्तोत्रवाजिना ॥ (१९।२)

श्यामो हिरण्यरशनो ऽर्ककिरीटजुष्टो नीलालकभ्रमरमण्डितकुण्डलास्यः । (२०।१)

शङ्खाब्जचक्रशरचापगदासिचर्मव्यग्रैर् हिरण्मयभुजैर् इव कर्णिकारः ॥ (२०।२)

वक्षस्य् अधिश्रितवधूर् वनमाल्य् उदारहासावलोककलया रमयंश् च विश्वम् । (२१।१)

पार्श्वभ्रमद्व्यजनचामरराजहंसः श्वेतातपत्रशशिनोपरि रज्यमानः ॥ (२१।२)

तम् उपागतम् आलक्ष्य सर्वे सुरगणादयः । (२२।१)

प्रणेमुः सहसोत्थाय ब्रह्मेन्द्रत्र्यक्षनायकाः ॥ (२२।२)

तत्तेजसा हतरुचः सन्नजिह्वाः ससाध्वसाः । (२३।१)

मूर्ध्ना धृताञ्जलिपुटा उपतस्थुर् अधोक्षजम् ॥ (२३।२)

अप्य् अर्वाग्वृत्तयो यस्य महि त्व् आत्मभुवादयः । (२४।१)

यथामति गृणन्ति स्म कृतानुग्रहविग्रहम् ॥ (२४।२)

दक्षो गृहीतार्हणसादनोत्तमं यज्ञेश्वरं विश्वसृजां परं गुरुम् । (२५।१)

सुनन्दनन्दाद्यनुगैर् वृतं मुदा गृणन् प्रपेदे प्रयतः कृताञ्जलिः ॥ (२५।२)

दक्ष उवाच । (२६।१)

शुद्धं स्वधाम्न्य् उपरताखिलबुद्ध्यवस्थं चिन्मात्रम् एकम् अभयं प्रतिषिध्य मायाम् । (२६।२)

तिष्ठंस् तयैव पुरुषत्वम् उपेत्य तस्याम् आस्ते भवान् अपरिशुद्ध इवात्मतन्त्रः ॥ (२६।३)

ऋत्विज ऊचुः । (२७।१)

तत्त्वं न ते वयम् अनञ्जन रुद्रशापात्कर्मण्य् अवग्रहधियो भगवन् विदामः । (२७।२)

धर्मोपलक्षणम् इदं त्रिवृद् अध्वराख्यं ज्ञातं यदर्थम् अधिदैवम् अदो व्यवस्थाः ॥ (२७।३)

सदस्या ऊचुः । (२८।१)

उत्पत्त्यध्वन्य् अशरण उरुक्लेशदुर्गे ऽन्तकोग्रव्यालान्विष्टे विषयमृगतृष्य् आत्मगेहोरुभारः । (२८।२)

द्वन्द्वश्वभ्रे खलमृगभये शोकदावे ऽज्ञसार्थः पादौकस् ते शरणद कदा याति कामोपसृष्टः ॥ (२८।३)

रुद्र उवाच । (२९।१)

तव वरद वराङ्घ्राव् आशिषेहाखिलार्थे ह्य् अपि मुनिभिर् असक्तैर् आदरेणार्हणीये । (२९।२)

यदि रचितधियं माविद्यलोको ऽपविद्धं जपति न गणये तत् त्वत्परानुग्रहेण ॥ (२९।३)

भृगुर् उवाच । (३०।१)

यन् मायया गहनयापहृतात्मबोधा ब्रह्मादयस् तनुभृतस् तमसि स्वपन्तः । (३०।२)

नात्मन्श्रितं तव विदन्त्य् अधुनापि तत्त्वं सो ऽयं प्रसीदतु भवान् प्रणतात्मबन्धुः ॥ (३०।३)

ब्रह्मोवाच । (३१।१)

नैतत् स्वरूपं भवतो ऽसौ पदार्थभेदग्रहैः पुरुषो यावद् ईक्षेत् । (३१।२)

ज्ञानस्य चार्थस्य गुणस्य चाश्रयो मायामयाद् व्यतिरिक्तो मतस् त्वम् ॥ (३१।३)

इन्द्र उवाच । (३२।१)

इदम् अप्य् अच्युत विश्वभावनं वपुर् आनन्दकरं मनोदृशाम् । (३२।२)

सुरविद्विट्क्षपणैर् उदायुधैर् भुजदण्डैर् उपपन्नम् अष्टभिः ॥ (३२।३)

पत्न्य ऊचुः । (३३।१)

यज्ञो ऽयं तव यजनाय केन सृष्टो विध्वस्तः पशुपतिनाद्य दक्षकोपात् । (३३।२)

तं नस् त्वं शवशयनाभशान्तमेधं यज्ञात्मन् नलिनरुचा दृशा पुनीहि ॥ (३३।३)

ऋषय ऊचुः । (३४।१)

अनन्वितं ते भगवन् विचेष्टितं यद् आत्मना चरसि हि कर्म नाज्यसे । (३४।२)

विभूतये यत उपसेदुर् ईश्वरीं न मन्यते स्वयम् अनुवर्ततीं भवान् ॥ (३४।३)

सिद्धा ऊचुः । (३५।१)

अयं त्वत्कथामृष्टपीयूषनद्यां मनोवारणः क्लेशदावाग्निदग्धः । (३५।२)

तृषार्तो ऽवगाढो न सस्मार दावं न निष्क्रामति ब्रह्मसम्पन्नवन् नः ॥ (३५।३)

यजमान्य् उवाच । (३६।१)

स्वागतं ते प्रसीदेश तुभ्यं नमः श्रीनिवास श्रिया कान्तया त्राहि नः । (३६।२)

त्वाम् ऋते ऽधीश नाङ्गैर् मखः शोभते शीर्षहीनः कबन्धो यथा पुरुषः ॥ (३६।३)

लोकपाला ऊचुः । (३७।१)

दृष्टः किं नो दृग्भिर् असद्ग्रहैस् त्वं प्रत्यग्द्रष्टा दृश्यते येन विश्वम् । (३७।२)

माया ह्य् एषा भवदीया हि भूमन् यस् त्वं षष्ठः पञ्चभिर् भासि भूतैः ॥ (३७।३)

योगेश्वरा ऊचुः । (३८।१)

प्रेयान् न ते ऽन्यो ऽस्त्य् अमुतस् त्वयि प्रभो विश्वात्मनीक्षेन् न पृथग् य आत्मनः । (३८।२)

अथापि भक्त्येश तयोपधावताम् अनन्यवृत्त्यानुगृहाण वत्सल ॥ (३८।३)

जगदुद्भवस्थितिलयेषु दैवतो बहुभिद्यमानगुणयात्ममायया । (३९।१)

रचितात्मभेदमतये स्वसंस्थया विनिवर्तितभ्रमगुणात्मने नमः ॥ (३९।२)

ब्रह्मोवाच । (४०।१)

नमस् ते श्रितसत्त्वाय धर्मादीनां च सूतये । (४०।२)

निर्गुणाय च यत्काष्ठां नाहं वेदापरे ऽपि च ॥ (४०।३)

अग्निर् उवाच । (४१।१)

यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहे स्वध्वर आज्यसिक्तम् । (४१।२)

तं यज्ञियं पञ्चविधं च पञ्चभिः स्विष्टं यजुर्भिः प्रणतो ऽस्मि यज्ञम् ॥ (४१।३)

देवा ऊचुः । (४२।१)

पुरा कल्पापाये स्वकृतम् उदरीकृत्य विकृतं त्वम् एवाद्यस् तस्मिन् सलिल उरगेन्द्राधिशयने । (४२।२)

पुमान् शेषे सिद्धैर् हृदि विमृशिताध्यात्मपदविः स एवाद्याक्ष्णोर् यः पथि चरसि भृत्यान् अवसि नः ॥ (४२।३)

गन्धर्वा ऊचुः । (४३।१)

अंशांशास् ते देव मरीच्यादय एते ब्रह्मेन्द्राद्या देवगणा रुद्रपुरोगाः । (४३।२)

क्रीडाभाण्डं विश्वम् इदं यस्य विभूमन् तस्मै नित्यं नाथ नमस् ते करवाम ॥ (४३।३)

विद्याधरा ऊचुः । (४४।१)

त्वन्माययार्थम् अभिपद्य कलेवरे ऽस्मिन् कृत्वा ममाहम् इति दुर्मतिर् उत्पथैः स्वैः । (४४।२)

क्षिप्तो ऽप्य् असद्विषयलालस आत्ममोहं युष्मत्कथामृतनिषेवक उद्व्युदस्येत् ॥ (४४।३)

ब्राह्मणा ऊचुः । (४५।१)

त्वं क्रतुस् त्वं हविस् त्वं हुताशः स्वयं त्वं हि मन्त्रः समिद्दर्भपात्राणि च । (४५।२)

त्वं सदस्यर्त्विजो दम्पती देवता अग्निहोत्रं स्वधा सोम आज्यं पशुः ॥ (४५।३)

त्वं पुरा गां रसाया महासूकरो दंष्ट्रया पद्मिनीं वारणेन्द्रो यथा । (४६।१)

स्तूयमानो नदल्लीलया योगिभिर् व्युज्जहर्थ त्रयीगात्र यज्ञक्रतुः ॥ (४६।२)

स प्रसीद त्वम् अस्माकम् आकाङ्क्षतां दर्शनं ते परिभ्रष्टसत्कर्मणाम् । (४७।१)

कीर्त्यमाने नृभिर् नाम्नि यज्ञेश ते यज्ञविघ्नाः क्षयं यान्ति तस्मै नमः ॥ (४७।२)

मैत्रेय उवाच । (४८।१)

इति दक्षः कविर् यज्ञं भद्र रुद्राभिमर्शितम् । (४८।२)

कीर्त्यमाने हृषीकेशे संनिन्ये यज्ञभावने ॥ (४८।३)

भगवान् स्वेन भागेन सर्वात्मा सर्वभागभुक् । (४९।१)

दक्षं बभाष आभाष्य प्रीयमाण इवानघ ॥ (४९।२)

श्रीभगवान् उवाच । (५०।१)

अहं ब्रह्मा च शर्वश् च जगतः कारणं परम् । (५०।२)

आत्मेश्वर उपद्रष्टा स्वयंदृग् अविशेषणः ॥ (५०।३)

आत्ममायां समाविश्य सो ऽहं गुणमयीं द्विज । (५१।१)

सृजन् रक्षन् हरन् विश्वं दध्रे संज्ञां क्रियोचिताम् ॥ (५१।२)

तस्मिन् ब्रह्मण्य् अद्वितीये केवले परमात्मनि । (५२।१)

ब्रह्मरुद्रौ च भूतानि भेदेनाज्ञो ऽनुपश्यति ॥ (५२।२)

यथा पुमान् न स्वाङ्गेषु शिरःपाण्यादिषु क्वचित् । (५३।१)

पारक्यबुद्धिं कुरुते एवं भूतेषु मत्परः ॥ (५३।२)

त्रयाणाम् एकभावानां यो न पश्यति वै भिदाम् । (५४।१)

सर्वभूतात्मनां ब्रह्मन् स शान्तिम् अधिगच्छति ॥ (५४।२)

मैत्रेय उवाच । (५५।१)

एवं भगवतादिष्टः प्रजापतिपतिर् हरिम् । (५५।२)

अर्चित्वा क्रतुना स्वेन देवान् उभयतो ऽयजत् ॥ (५५।३)

रुद्रं च स्वेन भागेन ह्य् उपाधावत् समाहितः । (५६।१)

कर्मणोदवसानेन सोमपान् इतरान् अपि । (५६।२)

उदवस्य सहर्त्विग्भिः सस्नाव् अवभृथं ततः ॥ (५६।३)

तस्मा अप्य् अनुभावेन स्वेनैवावाप्तराधसे । (५७।१)

धर्म एव मतिं दत्त्वा त्रिदशास् ते दिवं ययुः ॥ (५७।२)

एवं दाक्षायणी हित्वा सती पूर्वकलेवरम् । (५८।१)

जज्ञे हिमवतः क्षेत्रे मेनायाम् इति शुश्रुम ॥ (५८।२)

तम् एव दयितं भूय आवृङ्क्ते पतिम् अम्बिका । (५९।१)

अनन्यभावैकगतिं शक्तिः सुप्तेव पूरुषम् ॥ (५९।२)

एतद् भगवतः शम्भोः कर्म दक्षाध्वरद्रुहः । (६०।१)

श्रुतं भागवताच्छिष्याद् उद्धवान् मे बृहस्पतेः ॥ (६०।२)

इदं पवित्रं परम् ईशचेष्टितं यशस्यम् आयुष्यम् अघौघमर्षणम् । (६१।१)

यो नित्यदाकर्ण्य नरो ऽनुकीर्तयेद् धुनोत्य् अघं कौरव भक्तिभावतः ॥ (६१।२)