BhāgavPur, 4, 16
Select a line for its word-by-word analysis.
नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्यो ऽवततार मायया । (२।१)
nālaṃ vayaṃ te mahimānuvarṇane yo devavaryo 'vatatāra māyayā |
वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धियः ॥ (२।२)
venāṅgajātasya ca pauruṣāṇi te vācaspatīnāmapi babhramurdhiyaḥ ||
अथाप्युदारश्रवसः पृथोर्हरेः कलावतारस्य कथामृतादृताः । (३।१)
athāpyudāraśravasaḥ pṛthorhareḥ kalāvatārasya kathāmṛtādṛtāḥ |
यथोपदेशं मुनिभिः प्रचोदिताः श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि ॥ (३।२)
yathopadeśaṃ munibhiḥ pracoditāḥ ślāghyāni karmāṇi vayaṃ vitanmahi ||
एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मे ऽनुवर्तयन् । (४।१)
eṣa dharmabhṛtāṃ śreṣṭho lokaṃ dharme 'nuvartayan |
गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम् ॥ (४।२)
goptā ca dharmasetūnāṃ śāstā tatparipanthinām ||
समः सर्वेषु भूतेषु प्रतपन्सूर्यवद्विभुः ॥ (६।२)
samaḥ sarveṣu bhūteṣu pratapansūryavadvibhuḥ ||
भूतानां करुणः शश्वदार्तानां क्षितिवृत्तिमान् ॥ (७।२)
bhūtānāṃ karuṇaḥ śaśvadārtānāṃ kṣitivṛttimān ||
कृच्छ्रप्राणाः प्रजा ह्येष रक्षिष्यत्यञ्जसेन्द्रवत् ॥ (८।२)
kṛcchraprāṇāḥ prajā hyeṣa rakṣiṣyatyañjasendravat ||
अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्यो गम्भीरवेधा उपगुप्तवित्तः । (१०।१)
avyaktavartmaiṣa nigūḍhakāryo gambhīravedhā upaguptavittaḥ |
अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामा पृथुः प्रचेता इव संवृतात्मा ॥ (१०।२)
anantamāhātmyaguṇaikadhāmā pṛthuḥ pracetā iva saṃvṛtātmā ||
नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितो ऽनलः ॥ (११।२)
naivābhibhavituṃ śakyo venāraṇyutthito 'nalaḥ ||
अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन्कर्माणि चारणैः । (१२।१)
antarbahiśca bhūtānāṃ paśyankarmāṇi cāraṇaiḥ |
दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थितः ॥ (१३।२)
daṇḍayatyātmajamapi daṇḍyaṃ dharmapathe sthitaḥ ||
दृढव्रतः सत्यसंधो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवकः । (१६।१)
dṛḍhavrataḥ satyasaṃdho brahmaṇyo vṛddhasevakaḥ |
मातृभक्तिः परस्त्रीषु पत्न्यामर्ध इवात्मनः । (१७।१)
mātṛbhaktiḥ parastrīṣu patnyāmardha ivātmanaḥ |
प्रजासु पितृवत्स्निग्धः किङ्करो ब्रह्मवादिनाम् ॥ (१७।२)
prajāsu pitṛvatsnigdhaḥ kiṅkaro brahmavādinām ||
देहिनामात्मवत्प्रेष्ठः सुहृदां नन्दिवर्धनः । (१८।१)
dehināmātmavatpreṣṭhaḥ suhṛdāṃ nandivardhanaḥ |
अयं तु साक्षाद्भगवांस्त्र्यधीशः कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्णः । (१९।१)
ayaṃ tu sākṣādbhagavāṃstryadhīśaḥ kūṭastha ātmā kalayāvatīrṇaḥ |
यस्मिनविद्यारचितं निरर्थकं पश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम् ॥ (१९।२)
yasminavidyāracitaṃ nirarthakaṃ paśyanti nānātvamapi pratītam ||
अयं भुवो मण्डलम् ओदयाद्रेर् गोप्तैकवीरो नरदेवनाथः । (२०।१)
ayaṃ bhuvo maṇḍalam odayādrer goptaikavīro naradevanāthaḥ |
आस्थाय जैत्रं रथमात्तचापः पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्कः ॥ (२०।२)
āsthāya jaitraṃ rathamāttacāpaḥ paryasyate dakṣiṇato yathārkaḥ ||
अस्मै नृपालाः किल तत्र तत्र बलिं हरिष्यन्ति सलोकपालाः । (२१।१)
asmai nṛpālāḥ kila tatra tatra baliṃ hariṣyanti salokapālāḥ |
मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजं चक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्यः ॥ (२१।२)
maṃsyanta eṣāṃ striya ādirājaṃ cakrāyudhaṃ tadyaśa uddharantyaḥ ||
अयं महीं गां दुदुहे ऽधिराजः प्रजापतिर्वृत्तिकरः प्रजानाम् । (२२।१)
ayaṃ mahīṃ gāṃ duduhe 'dhirājaḥ prajāpatirvṛttikaraḥ prajānām |
यो लीलयाद्रीन्स्वशरासकोट्या भिन्दन्समां गामकरोद्यथेन्द्रः ॥ (२२।२)
yo līlayādrīnsvaśarāsakoṭyā bhindansamāṃ gāmakarodyathendraḥ ||
विस्फूर्जयन्नाजगवं धनुः स्वयं यदाचरत्क्ष्मामविषह्यमाजौ । (२३।१)
visphūrjayannājagavaṃ dhanuḥ svayaṃ yadācaratkṣmāmaviṣahyamājau |
तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तो लाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्रः ॥ (२३।२)
tadā nililyurdiśi diśyasanto lāṅgūlamudyamya yathā mṛgendraḥ ||
एषो ऽश्वमेधाञ्शतमाजहार सरस्वती प्रादुरभावि यत्र । (२४।१)
eṣo 'śvamedhāñśatamājahāra sarasvatī prādurabhāvi yatra |
अहार्षीद्यस्य हयं पुरन्दरः शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने ॥ (२४।२)
ahārṣīdyasya hayaṃ purandaraḥ śatakratuścarame vartamāne ||
एष स्वसद्मोपवने समेत्य सनत्कुमारं भगवन्तमेकम् । (२५।१)
eṣa svasadmopavane sametya sanatkumāraṃ bhagavantamekam |
आराध्य भक्त्यालभतामलं तज्ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति ॥ (२५।२)
ārādhya bhaktyālabhatāmalaṃ tajjñānaṃ yato brahma paraṃ vidanti ||
तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रमः । (२६।१)
tatra tatra girastāstā iti viśrutavikramaḥ |
श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथाः पृथुः पृथुपराक्रमः ॥ (२६।२)
śroṣyatyātmāśritā gāthāḥ pṛthuḥ pṛthuparākramaḥ ||
दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्रः स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्यः । (२७।१)
diśo vijityāpratiruddhacakraḥ svatejasotpāṭitalokaśalyaḥ |
सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमान महानुभावो भविता पतिर्भुवः ॥ (२७।२)
surāsurendrairupagīyamāna mahānubhāvo bhavitā patirbhuvaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.