भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 4, 16

77 of 114 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मैत्रेय उवाच । (१।१)

maitreya uvāca

1.2१.२

इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिताः । (१।२)

iti bruvāṇaṃ nṛpatiṃ gāyakā municoditāḥ |

1.3१.३

तुष्टुवुस्तुष्टमनसस्तद्वागमृतसेवया ॥ (१।३)

tuṣṭuvustuṣṭamanasastadvāgamṛtasevayā ||

2.1२.१

नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्यो ऽवततार मायया । (२।१)

nālaṃ vayaṃ te mahimānuvarṇane yo devavaryo 'vatatāra māyayā |

2.2२.२

वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धियः ॥ (२।२)

venāṅgajātasya ca pauruṣāṇi te vācaspatīnāmapi babhramurdhiyaḥ ||

3.1३.१

अथाप्युदारश्रवसः पृथोर्हरेः कलावतारस्य कथामृतादृताः । (३।१)

athāpyudāraśravasaḥ pṛthorhareḥ kalāvatārasya kathāmṛtādṛtāḥ |

3.2३.२

यथोपदेशं मुनिभिः प्रचोदिताः श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि ॥ (३।२)

yathopadeśaṃ munibhiḥ pracoditāḥ ślāghyāni karmāṇi vayaṃ vitanmahi ||

4.1४.१

एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मे ऽनुवर्तयन् । (४।१)

eṣa dharmabhṛtāṃ śreṣṭho lokaṃ dharme 'nuvartayan |

4.2४.२

गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम् ॥ (४।२)

goptā ca dharmasetūnāṃ śāstā tatparipanthinām ||

5.1५.१

एष वै लोकपालानां बिभर्त्येकस्तनौ तनूः । (५।१)

eṣa vai lokapālānāṃ bibhartyekastanau tanūḥ |

5.2५.२

काले काले यथाभागं लोकयोरुभयोर्हितम् ॥ (५।२)

kāle kāle yathābhāgaṃ lokayorubhayorhitam ||

6.1६.१

वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति । (६।१)

vasu kāla upādatte kāle cāyaṃ vimuñcati |

6.2६.२

समः सर्वेषु भूतेषु प्रतपन्सूर्यवद्विभुः ॥ (६।२)

samaḥ sarveṣu bhūteṣu pratapansūryavadvibhuḥ ||

7.1७.१

तितिक्षत्यक्रमं वैन्य उपर्याक्रमतामपि । (७।१)

titikṣatyakramaṃ vainya uparyākramatāmapi |

7.2७.२

भूतानां करुणः शश्वदार्तानां क्षितिवृत्तिमान् ॥ (७।२)

bhūtānāṃ karuṇaḥ śaśvadārtānāṃ kṣitivṛttimān ||

8.1८.१

देवे ऽवर्षत्यसौ देवो नरदेववपुर्हरिः । (८।१)

deve 'varṣatyasau devo naradevavapurhariḥ |

8.2८.२

कृच्छ्रप्राणाः प्रजा ह्येष रक्षिष्यत्यञ्जसेन्द्रवत् ॥ (८।२)

kṛcchraprāṇāḥ prajā hyeṣa rakṣiṣyatyañjasendravat ||

9.1९.१

आप्याययत्यसौ लोकं वदनामृतमूर्तिना । (९।१)

āpyāyayatyasau lokaṃ vadanāmṛtamūrtinā |

9.2९.२

सानुरागावलोकेन विशदस्मितचारुणा ॥ (९।२)

sānurāgāvalokena viśadasmitacāruṇā ||

10.1१०.१

अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्यो गम्भीरवेधा उपगुप्तवित्तः । (१०।१)

avyaktavartmaiṣa nigūḍhakāryo gambhīravedhā upaguptavittaḥ |

10.2१०.२

अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामा पृथुः प्रचेता इव संवृतात्मा ॥ (१०।२)

anantamāhātmyaguṇaikadhāmā pṛthuḥ pracetā iva saṃvṛtātmā ||

11.1११.१

दुरासदो दुर्विषह आसन्नो ऽपि विदूरवत् । (११।१)

durāsado durviṣaha āsanno 'pi vidūravat |

11.2११.२

नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितो ऽनलः ॥ (११।२)

naivābhibhavituṃ śakyo venāraṇyutthito 'nalaḥ ||

12.1१२.१

अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन्कर्माणि चारणैः । (१२।१)

antarbahiśca bhūtānāṃ paśyankarmāṇi cāraṇaiḥ |

12.2१२.२

उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम् ॥ (१२।२)

udāsīna ivādhyakṣo vāyurātmeva dehinām ||

13.1१३.१

नादण्ड्यं दण्डयत्येष सुतमात्मद्विषामपि । (१३।१)

nādaṇḍyaṃ daṇḍayatyeṣa sutamātmadviṣāmapi |

13.2१३.२

दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थितः ॥ (१३।२)

daṇḍayatyātmajamapi daṇḍyaṃ dharmapathe sthitaḥ ||

14.1१४.१

अस्याप्रतिहतं चक्रं पृथोरामानसाचलात् । (१४।१)

asyāpratihataṃ cakraṃ pṛthorāmānasācalāt |

14.2१४.२

वर्तते भगवानर्को यावत्तपति गोगणैः ॥ (१४।२)

vartate bhagavānarko yāvattapati gogaṇaiḥ ||

15.1१५.१

रञ्जयिष्यति यल्लोकमयमात्मविचेष्टितैः । (१५।१)

rañjayiṣyati yallokamayamātmaviceṣṭitaiḥ |

15.2१५.२

अथामुमाहू राजानं मनोरञ्जनकैः प्रजाः ॥ (१५।२)

athāmumāhū rājānaṃ manorañjanakaiḥ prajāḥ ||

16.1१६.१

दृढव्रतः सत्यसंधो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवकः । (१६।१)

dṛḍhavrataḥ satyasaṃdho brahmaṇyo vṛddhasevakaḥ |

16.2१६.२

शरण्यः सर्वभूतानां मानदो दीनवत्सलः ॥ (१६।२)

śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ mānado dīnavatsalaḥ ||

17.1१७.१

मातृभक्तिः परस्त्रीषु पत्न्यामर्ध इवात्मनः । (१७।१)

mātṛbhaktiḥ parastrīṣu patnyāmardha ivātmanaḥ |

17.2१७.२

प्रजासु पितृवत्स्निग्धः किङ्करो ब्रह्मवादिनाम् ॥ (१७।२)

prajāsu pitṛvatsnigdhaḥ kiṅkaro brahmavādinām ||

18.1१८.१

देहिनामात्मवत्प्रेष्ठः सुहृदां नन्दिवर्धनः । (१८।१)

dehināmātmavatpreṣṭhaḥ suhṛdāṃ nandivardhanaḥ |

18.2१८.२

मुक्तसङ्गप्रसङ्गो ऽयं दण्डपाणिरसाधुषु ॥ (१८।२)

muktasaṅgaprasaṅgo 'yaṃ daṇḍapāṇirasādhuṣu ||

19.1१९.१

अयं तु साक्षाद्भगवांस्त्र्यधीशः कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्णः । (१९।१)

ayaṃ tu sākṣādbhagavāṃstryadhīśaḥ kūṭastha ātmā kalayāvatīrṇaḥ |

19.2१९.२

यस्मिनविद्यारचितं निरर्थकं पश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम् ॥ (१९।२)

yasminavidyāracitaṃ nirarthakaṃ paśyanti nānātvamapi pratītam ||

20.1२०.१

अयं भुवो मण्डलम् ओदयाद्रेर् गोप्तैकवीरो नरदेवनाथः । (२०।१)

ayaṃ bhuvo maṇḍalam odayādrer goptaikavīro naradevanāthaḥ |

20.2२०.२

आस्थाय जैत्रं रथमात्तचापः पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्कः ॥ (२०।२)

āsthāya jaitraṃ rathamāttacāpaḥ paryasyate dakṣiṇato yathārkaḥ ||

21.1२१.१

अस्मै नृपालाः किल तत्र तत्र बलिं हरिष्यन्ति सलोकपालाः । (२१।१)

asmai nṛpālāḥ kila tatra tatra baliṃ hariṣyanti salokapālāḥ |

21.2२१.२

मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजं चक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्यः ॥ (२१।२)

maṃsyanta eṣāṃ striya ādirājaṃ cakrāyudhaṃ tadyaśa uddharantyaḥ ||

22.1२२.१

अयं महीं गां दुदुहे ऽधिराजः प्रजापतिर्वृत्तिकरः प्रजानाम् । (२२।१)

ayaṃ mahīṃ gāṃ duduhe 'dhirājaḥ prajāpatirvṛttikaraḥ prajānām |

22.2२२.२

यो लीलयाद्रीन्स्वशरासकोट्या भिन्दन्समां गामकरोद्यथेन्द्रः ॥ (२२।२)

yo līlayādrīnsvaśarāsakoṭyā bhindansamāṃ gāmakarodyathendraḥ ||

23.1२३.१

विस्फूर्जयन्नाजगवं धनुः स्वयं यदाचरत्क्ष्मामविषह्यमाजौ । (२३।१)

visphūrjayannājagavaṃ dhanuḥ svayaṃ yadācaratkṣmāmaviṣahyamājau |

23.2२३.२

तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तो लाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्रः ॥ (२३।२)

tadā nililyurdiśi diśyasanto lāṅgūlamudyamya yathā mṛgendraḥ ||

24.1२४.१

एषो ऽश्वमेधाञ्शतमाजहार सरस्वती प्रादुरभावि यत्र । (२४।१)

eṣo 'śvamedhāñśatamājahāra sarasvatī prādurabhāvi yatra |

24.2२४.२

अहार्षीद्यस्य हयं पुरन्दरः शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने ॥ (२४।२)

ahārṣīdyasya hayaṃ purandaraḥ śatakratuścarame vartamāne ||

25.1२५.१

एष स्वसद्मोपवने समेत्य सनत्कुमारं भगवन्तमेकम् । (२५।१)

eṣa svasadmopavane sametya sanatkumāraṃ bhagavantamekam |

25.2२५.२

आराध्य भक्त्यालभतामलं तज्ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति ॥ (२५।२)

ārādhya bhaktyālabhatāmalaṃ tajjñānaṃ yato brahma paraṃ vidanti ||

26.1२६.१

तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रमः । (२६।१)

tatra tatra girastāstā iti viśrutavikramaḥ |

26.2२६.२

श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथाः पृथुः पृथुपराक्रमः ॥ (२६।२)

śroṣyatyātmāśritā gāthāḥ pṛthuḥ pṛthuparākramaḥ ||

27.1२७.१

दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्रः स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्यः । (२७।१)

diśo vijityāpratiruddhacakraḥ svatejasotpāṭitalokaśalyaḥ |

27.2२७.२

सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमान महानुभावो भविता पतिर्भुवः ॥ (२७।२)

surāsurendrairupagīyamāna mahānubhāvo bhavitā patirbhuvaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 4, 16

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit