श्रीशुक उवाच । (१।१)

वरीयान् एष ते प्रश्नः कृतो लोकहितं नृप । (१।२)

आत्मवित्संमतः पुंसां श्रोतव्यादिषु यः परः ॥ (१।३)

श्रोतव्यादीनि राजेन्द्र नृणां सन्ति सहस्रशः । (२।१)

अपश्यताम् आत्मतत्त्वं गृहेषु गृहमेधिनाम् ॥ (२।२)

निद्रया ह्रियते नक्तं व्यवायेन च वा वयः । (३।१)

दिवा चार्थेहया राजन् कुटुम्बभरणेन वा ॥ (३।२)

देहापत्यकलत्रादिष्वात्मसैन्येष्वसत्स्वपि । (४।१)

तेषां प्रमत्तो निधनं पश्यन्न् अपि न पश्यति ॥ (४।२)

तस्माद्भारत सर्वात्मा भगवान् ईश्वरो हरिः । (५।१)

श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च स्मर्तव्यश्चेच्छताभयम् ॥ (५।२)

एतावान् साङ्ख्ययोगाभ्यां स्वधर्मपरिनिष्ठया । (६।१)

जन्मलाभः परः पुंसाम् अन्ते नारायणस्मृतिः ॥ (६।२)

प्रायेण मुनयो राजन् निवृत्ता विधिषेधतः । (७।१)

नैर्गुण्यस्था रमन्ते स्म गुणानुकथने हरेः ॥ (७।२)

इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसंमितम् । (८।१)

अधीतवान् द्वापरादौ पितुर्द्वैपायनादहम् ॥ (८।२)

परिनिष्ठितो ऽपि नैर्गुण्य उत्तमश्लोकलीलया । (९।१)

गृहीतचेता राजर्षे आख्यानं यदधीतवान् ॥ (९।२)

तदहं ते ऽभिधास्यामि महापौरुषिको भवान् । (१०।१)

यस्य श्रद्दधताम् आशु स्यान् मुकुन्दे मतिः सती ॥ (१०।२)

एतन् निर्विद्यमानानाम् इच्छताम् अकुतोभयम् । (११।१)

योगिनां नृप निर्णीतं हरेर्नामानुकीर्तनम् ॥ (११।२)

किं प्रमत्तस्य बहुभिः परोक्षैर्हायनैरिह । (१२।१)

वरं मुहूर्तं विदितं घटते श्रेयसे यतः ॥ (१२।२)

खट्वाङ्गो नाम राजर्षिर्ज्ञात्वेयत्ताम् इहायुषः । (१३।१)

मुहूर्तात् सर्वम् उत्सृज्य गतवान् अभयं हरिम् ॥ (१३।२)

तवाप्येतर्हि कौरव्य सप्ताहं जीवितावधिः । (१४।१)

उपकल्पय तत् सर्वं तावद्यत् साम्परायिकम् ॥ (१४।२)

अन्तकाले तु पुरुष आगते गतसाध्वसः । (१५।१)

छिन्द्यादसङ्गशस्त्रेण स्पृहां देहे ऽनु ये च तम् ॥ (१५।२)

गृहात् प्रव्रजितो धीरः पुण्यतीर्थजलाप्लुतः । (१६।१)

शुचौ विविक्त आसीनो विधिवत् कल्पितासने ॥ (१६।२)

अभ्यसेन् मनसा शुद्धं त्रिवृद्ब्रह्माक्षरं परम् । (१७।१)

मनो यच्छेज्जितश्वासो ब्रह्मबीजम् अविस्मरन् ॥ (१७।२)

नियच्छेद्विषयेभ्यो ऽक्षान् मनसा बुद्धिसारथिः । (१८।१)

मनः कर्मभिराक्षिप्तं शुभार्थे धारयेद्धिया ॥ (१८।२)

तत्रैकावयवं ध्यायेदव्युच्छिन्नेन चेतसा । (१९।१)

मनो निर्विषयं युक्त्वा ततः किंचन न स्मरेत् । (१९।२)

पदं तत् परमं विष्णोर्मनो यत्र प्रसीदति ॥ (१९।३)

रजस्तमोभ्याम् आक्षिप्तं विमूढं मन आत्मनः । (२०।१)

यच्छेद्धारणया धीरो हन्ति या तत्कृतं मलम् ॥ (२०।२)

यस्यां संधार्यमाणायां योगिनो भक्तिलक्षणः । (२१।१)

आशु सम्पद्यते योग आश्रयं भद्रम् ईक्षतः ॥ (२१।२)

राजोवाच । (२२।१)

यथा संधार्यते ब्रह्मन् धारणा यत्र संमता । (२२।२)

यादृशी वा हरेदाशु पुरुषस्य मनोमलम् ॥ (२२।३)

श्रीशुक उवाच । (२३।१)

जितासनो जितश्वासो जितसङ्गो जितेन्द्रियः । (२३।२)

स्थूले भगवतो रूपे मनः संधारयेद्धिया ॥ (२३।३)

विशेषस्तस्य देहो ऽयं स्थविष्ठश्च स्थवीयसाम् । (२४।१)

यत्रेदं व्यज्यते विश्वं भूतं भव्यं भवच्च सत् ॥ (२४।२)

अण्डकोशे शरीरे ऽस्मिन् सप्तावरणसंयुते । (२५।१)

वैराजः पुरुषो यो ऽसौ भगवान् धारणाश्रयः ॥ (२५।२)

पातालम् एतस्य हि पादमूलं पठन्ति पार्ष्णिप्रपदे रसातलम् । (२६।१)

महातलं विश्वसृजो ऽथ गुल्फौ तलातलं वै पुरुषस्य जङ्घे ॥ (२६।२)

द्वे जानुनी सुतलं विश्वमूर्तेर् ऊरुद्वयं वितलं चातलं च । (२७।१)

महीतलं तज्जघनं महीपते नभस्तलं नाभिसरो गृणन्ति ॥ (२७।२)

उरःस्थलं ज्योतिरनीकम् अस्य ग्रीवा महर्वदनं वै जनो ऽस्य । (२८।१)

तपो वराटीं विदुरादिपुंसः सत्यं तु शीर्षाणि सहस्रशीर्ष्णः ॥ (२८।२)

इन्द्रादयो बाहव आहुरुस्राः कर्णौ दिशः श्रोत्रम् अमुष्य शब्दः । (२९।१)

नासत्यदस्रौ परमस्य नासे घ्राणो ऽस्य गन्धो मुखम् अग्निरिद्धः ॥ (२९।२)

द्यौरक्षिणी चक्षुरभूत् पतङ्गः पक्ष्माणि विष्णोरहनी उभे च । (३०।१)

तद्भ्रूविजृम्भः परमेष्ठिधिष्ण्यम् आपो ऽस्य तालू रस एव जिह्वा ॥ (३०।२)

छन्दांस्यनन्तस्य शिरो गृणन्ति दंष्ट्रा यमः स्नेहकला द्विजानि । (३१।१)

हासो जनोन्मादकरी च माया दुरन्तसर्गो यदपाङ्गमोक्षः ॥ (३१।२)

व्रीडोत्तरौष्ठो ऽधर एव लोभो धर्मः स्तनो ऽधर्मपथो ऽस्य पृष्ठम् । (३२।१)

कस्तस्य मेढ्रं वृषणौ च मित्रौ कुक्षिः समुद्रा गिरयो ऽस्थिसङ्घाः ॥ (३२।२)

नाड्यो ऽस्य नद्यो ऽथ तनूरुहाणि महीरुहा विश्वतनोर्नृपेन्द्र । (३३।१)

अनन्तवीर्यः श्वसितं मातरिश्वा गतिर्वयः कर्म गुणप्रवाहः ॥ (३३।२)

ईशस्य केशान् विदुरम्बुवाहान् वासस्तु सन्ध्यां कुरुवर्य भूम्नः । (३४।१)

अव्यक्तम् आहुर्हृदयं मनश्चस चन्द्रमाः सर्वविकारकोशः ॥ (३४।२)

विज्ञानशक्तिं महिम् आमनन्ति सर्वात्मनो ऽन्तःकरणं गिरित्रम् । (३५।१)

अश्वाश्वतर्युष्ट्रगजा नखानि सर्वे मृगाः पशवः श्रोणिदेशे ॥ (३५।२)

वयांसि तद्व्याकरणं विचित्रं मनुर्मनीषा मनुजो निवासः । (३६।१)

गन्धर्वविद्याधरचारणाप्सरः स्वरस्मृतीरसुरानीकवीर्यः ॥ (३६।२)

ब्रह्माननं क्षत्रभुजो महात्मा विडूरुरङ्घ्रिश्रितकृष्णवर्णः । (३७।१)

नानाभिधाभीज्यगणोपपन्नो द्रव्यात्मकः कर्म वितानयोगः ॥ (३७।२)

इयान् असावीश्वरविग्रहस्य यः संनिवेशः कथितो मया ते । (३८।१)

संधार्यते ऽस्मिन् वपुषि स्थविष्ठे मनः स्वबुद्ध्या न यतो ऽस्ति किंचित् ॥ (३८।२)

स सर्वधीवृत्त्यनुभूतसर्व आत्मा यथा स्वप्नजनेक्षितैकः । (३९।१)

तं सत्यम् आनन्दनिधिं भजेत नान्यत्र सजेद्यत आत्मपातः ॥ (३९।२)