श्रीभगवान् उवाच । (१।१)

य एतान् मत्पथो हित्वा भक्तिज्ञानक्रियात्मकान् । (१।२)

क्षुद्रान् कामांश् चलैः प्राणैर् जुषन्तः संसरन्ति ते ॥ (१।३)

स्वे स्वे ऽधिकारे या निष्ठा स गुणः परिकीर्तितः । (२।१)

विपर्ययस् तु दोषः स्याद् उभयोर् एष निश्चयः ॥ (२।२)

शुद्ध्यशुद्धी विधीयेते समानेष्व् अपि वस्तुषु । (३।१)

द्रव्यस्य विचिकित्सार्थं गुणदोषौ शुभाशुभौ । (३।२)

धर्मार्थं व्यवहारार्थं यात्रार्थम् इति चानघ ॥ (३।३)

दर्शितो ऽयं मयाचारो धर्मम् उद्वहतां धुरम् ॥ (४।०)

भूम्यम्ब्वग्न्यनिलाकाशा भूतानां पञ्चधातवः । (५।१)

आब्रह्मस्थावरादीनां शारीरा आत्मसंयुताः ॥ (५।२)

वेदेन नामरूपाणि विषमाणि समेष्व् अपि । (६।१)

धातुषूद्धव कल्प्यन्त एतेषां स्वार्थसिद्धये ॥ (६।२)

देशकालादिभावानां वस्तूनां मम सत्तम । (७।१)

गुणदोषौ विधीयेते नियमार्थं हि कर्मणाम् ॥ (७।२)

अकृष्णसारो देशानाम् अब्रह्मण्यो ऽशुचिर् भवेत् । (८।१)

कृष्णसारो ऽप्य् असौवीरकीकटासंस्कृतेरिणम् ॥ (८।२)

कर्मण्यो गुणवान् कालो द्रव्यतः स्वत एव वा । (९।१)

यतो निवर्तते कर्म स दोषो ऽकर्मकः स्मृतः ॥ (९।२)

द्रव्यस्य शुद्ध्यशुद्धी च द्रव्येण वचनेन च । (१०।१)

संस्कारेणाथ कालेन महत्त्वाल्पतयाथ वा ॥ (१०।२)

शक्त्याशक्त्याथ वा बुद्ध्या समृद्ध्या च यद् आत्मने । (११।१)

अघं कुर्वन्ति हि यथा देशावस्थानुसारतः ॥ (११।२)

धान्यदार्वस्थितन्तूनां रसतैजसचर्मणाम् । (१२।१)

कालवाय्वग्निमृत्तोयैः पार्थिवानां युतायुतैः ॥ (१२।२)

अमेध्यलिप्तं यद् येन गन्धलेपं व्यपोहति । (१३।१)

भजते प्रकृतिं तस्य तच् छौचं तावद् इष्यते ॥ (१३।२)

स्नानदानतपोऽवस्थावीर्यसंस्कारकर्मभिः । (१४।१)

मत्स्मृत्या चात्मनः शौचं शुद्धः कर्माचरेद् द्विजः ॥ (१४।२)

मन्त्रस्य च परिज्ञानं कर्मशुद्धिर् मदर्पणम् । (१५।१)

धर्मः सम्पद्यते षड्भिर् अधर्मस् तु विपर्ययः ॥ (१५।२)

क्वचिद् गुणो ऽपि दोषः स्याद् दोषो ऽपि विधिना गुणः । (१६।१)

गुणदोषार्थनियमस् तद्भिदाम् एव बाधते ॥ (१६।२)

समानकर्माचरणं पतितानां न पातकम् । (१७।१)

औत्पत्तिको गुणः सङ्गो न शयानः पतत्य् अधः ॥ (१७।२)

यतो यतो निवर्तेत विमुच्येत ततस् ततः । (१८।१)

एष धर्मो नृणां क्षेमः शोकमोहभयापहः ॥ (१८।२)

विषयेषु गुणाध्यासात् पुंसः सङ्गस् ततो भवेत् । (१९।१)

सङ्गात् तत्र भवेत् कामः कामाद् एव कलिर् नृणाम् ॥ (१९।२)

कलेर् दुर्विषहः क्रोधस् तमस् तम् अनुवर्तते । (२०।१)

तमसा ग्रस्यते पुंसश् चेतना व्यापिनी द्रुतम् ॥ (२०।२)

तया विरहितः साधो जन्तुः शून्याय कल्पते । (२१।१)

ततो ऽस्य स्वार्थविभ्रंशो मूर्छितस्य मृतस्य च ॥ (२१।२)

विषयाभिनिवेशेन नात्मानं वेद नापरम् । (२२।१)

वृक्षजीविकया जीवन् व्यर्थं भस्त्रेव यः श्वसन् ॥ (२२।२)

फलश्रुतिर् इयं नॄणां न श्रेयो रोचनं परम् । (२३।१)

श्रेयोविवक्षया प्रोक्तं यथा भैषज्यरोचनम् ॥ (२३।२)

उत्पत्त्यैव हि कामेषु प्राणेषु स्वजनेषु च । (२४।१)

आसक्तमनसो मर्त्या आत्मनो ऽनर्थहेतुषु ॥ (२४।२)

नतान् अविदुषः स्वार्थं भ्राम्यतो वृजिनाध्वनि । (२५।१)

कथं युञ्ज्यात् पुनस् तेषु तांस् तमो विशतो बुधः ॥ (२५।२)

एवं व्यवसितं केचिद् अविज्ञाय कुबुद्धयः । (२६।१)

फलश्रुतिं कुसुमितां न वेदज्ञा वदन्ति हि ॥ (२६।२)

कामिनः कृपणा लुब्धाः पुष्पेषु फलबुद्धयः । (२७।१)

अग्निमुग्धा धूमतान्ताः स्वं लोकं न विदन्ति ते ॥ (२७।२)

न ते माम् अङ्ग जानन्ति हृदिस्थं य इदं यतः । (२८।१)

उक्थशस्त्रा ह्य् असुतृपो यथा नीहारचक्षुषः ॥ (२८।२)

ते मे मतम् अविज्ञाय परोक्षं विषयात्मकाः । (२९।१)

हिंसायां यदि रागः स्याद् यज्ञ एव न चोदना ॥ (२९।२)

हिंसाविहारा ह्य् आलब्धैः पशुभिः स्वसुखेच्छया । (३०।१)

यजन्ते देवता यज्ञैः पितृभूतपतीन् खलाः ॥ (३०।२)

स्वप्नोपमम् अमुं लोकम् असन्तं श्रवणप्रियम् । (३१।१)

आशिषो हृदि संकल्प्य त्यजन्त्य् अर्थान् यथा वणिक् ॥ (३१।२)

रजःसत्त्वतमोनिष्ठा रजःसत्त्वतमोजुषः । (३२।१)

उपासत इन्द्रमुख्यान् देवादीन् न यथैव माम् ॥ (३२।२)

इष्ट्वेह देवता यज्ञैर् गत्वा रंस्यामहे दिवि । (३३।१)

तस्यान्त इह भूयास्म महाशाला महाकुलाः ॥ (३३।२)

एवं पुष्पितया वाचा व्याक्षिप्तमनसां नृणाम् । (३४।१)

मानिनां चातिलुब्धानां मद्वार्त्तापि न रोचते ॥ (३४।२)

वेदा ब्रह्मात्मविषयास् त्रिकाण्डविषया इमे । (३५।१)

परोक्षवादा ऋषयः परोक्षं मम च प्रियम् ॥ (३५।२)

शब्दब्रह्म सुदुर्बोधं प्राणेन्द्रियमनोमयम् । (३६।१)

अनन्तपारं गम्भीरं दुर्विगाह्यं समुद्रवत् ॥ (३६।२)

मयोपबृंहितं भूम्ना ब्रह्मणानन्तशक्तिना । (३७।१)

भूतेषु घोषरूपेण बिसेषूर्णेव लक्ष्यते ॥ (३७।२)

यथोर्णनाभिर् हृदयाद् ऊर्णाम् उद्वमते मुखात् । (३८।१)

आकाशाद् घोषवान् प्राणो मनसा स्पर्शरूपिणा ॥ (३८।२)

छन्दोमयो ऽमृतमयः सहस्रपदवीं प्रभुः । (३९।१)

ॐकाराद् व्यञ्जितस्पर्शस्वरोष्मान्तस्थभूषिताम् ॥ (३९।२)

विचित्रभाषाविततां छन्दोभिश् चतुरुत्तरैः । (४०।१)

अनन्तपारां बृहतीं सृजत्य् आक्षिपते स्वयम् ॥ (४०।२)

गायत्र्य् उष्णिग् अनुष्टुप् च बृहती पङ्क्तिर् एव च । (४१।१)

त्रिष्टुब् जगत्य् अतिच्छन्दो ह्य् अत्यष्ट्यतिजगद्विराट् ॥ (४१।२)

किं विधत्ते किम् आचष्टे किम् अनूद्य विकल्पयेत् । (४२।१)

इत्य् अस्या हृदयं लोके नान्यो मद् वेद कश्चन ॥ (४२।२)

मां विधत्ते ऽभिधत्ते मां विकल्प्यापोह्यते त्व् अहम् । (४३।१)

एतावान् सर्ववेदार्थः शब्द आस्थाय मां भिदाम् । (४३।२)

मायामात्रम् अनूद्यान्ते प्रतिषिध्य प्रसीदति ॥ (४३।३)