BhāgavPur, 11, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
कृत्वा दैत्यवधं कृष्णः सरामो यदुभिर् वृतः । (१।२)
kṛtvā daityavadhaṃ kṛṣṇaḥ sarāmo yadubhir vṛtaḥ |
भुवो ऽवतारयद् भारं जविष्ठं जनयन् कलिम् ॥ (१।३)
bhuvo 'vatārayad bhāraṃ javiṣṭhaṃ janayan kalim ||
ये कोपिताः सुबहु पाण्डुसुताः सपत्नैर् दुर्द्यूतहेलनकचग्रहणादिभिस् तान् । (२।१)
ye kopitāḥ subahu pāṇḍusutāḥ sapatnair durdyūtahelanakacagrahaṇādibhis tān |
कृत्वा निमित्तम् इतरेतरतः समेतान् हत्वा नृपान् निरहरत् क्षितिभारम् ईशः ॥ (२।२)
kṛtvā nimittam itaretarataḥ sametān hatvā nṛpān niraharat kṣitibhāram īśaḥ ||
भूभारराजपृतना यदुभिर् निरस्य गुप्तैः स्वबाहुभिर् अचिन्तयद् अप्रमेयः । (३।१)
bhūbhārarājapṛtanā yadubhir nirasya guptaiḥ svabāhubhir acintayad aprameyaḥ |
मन्ये ऽवनेर् ननु गतो ऽप्य् अगतं हि भारं यद् यादवं कुलम् अहो अविषह्यम् आस्ते ॥ (३।२)
manye 'vaner nanu gato 'py agataṃ hi bhāraṃ yad yādavaṃ kulam aho aviṣahyam āste ||
नैवान्यतः परिभवो ऽस्य भवेत् कथंचिन् मत्संश्रयस्य विभवोन्नहनस्य नित्यम् । (४।१)
naivānyataḥ paribhavo 'sya bhavet kathaṃcin matsaṃśrayasya vibhavonnahanasya nityam |
अन्तः कलिं यदुकुलस्य विधाय वेणुस्तम्बस्य वह्निम् इव शान्तिम् उपैमि धाम ॥ (४।२)
antaḥ kaliṃ yadukulasya vidhāya veṇustambasya vahnim iva śāntim upaimi dhāma ||
शापव्याजेन विप्राणां संजह्रे स्वकुलं विभुः ॥ (५।२)
śāpavyājena viprāṇāṃ saṃjahre svakulaṃ vibhuḥ ||
स्वमूर्त्या लोकलावण्यनिर्मुक्त्या लोचनं नृणाम् । (६।१)
svamūrtyā lokalāvaṇyanirmuktyā locanaṃ nṛṇām |
गीर्भिस् ताः स्मरतां चित्तं पदैस् तान् ईक्षतां क्रियाः ॥ (६।२)
gīrbhis tāḥ smaratāṃ cittaṃ padais tān īkṣatāṃ kriyāḥ ||
आच्छिद्य कीर्तिं सुश्लोकां वितत्य ह्य् अञ्जसा नु कौ । (७।१)
ācchidya kīrtiṃ suślokāṃ vitatya hy añjasā nu kau |
तमो ऽनया तरिष्यन्तीत्य् अगात् स्वं पदम् ईश्वरः ॥ (७।२)
tamo 'nayā tariṣyantīty agāt svaṃ padam īśvaraḥ ||
ब्रह्मण्यानां वदान्यानां नित्यं वृद्धोपसेविनाम् । (८।२)
brahmaṇyānāṃ vadānyānāṃ nityaṃ vṛddhopasevinām |
विप्रशापः कथम् अभूद् वृष्णीनां कृष्णचेतसाम् ॥ (८।३)
vipraśāpaḥ katham abhūd vṛṣṇīnāṃ kṛṣṇacetasām ||
कथम् एकात्मनां भेद एतत् सर्वं वदस्व मे ॥ (९।२)
katham ekātmanāṃ bheda etat sarvaṃ vadasva me ||
बिभ्रद् वपुः सकलसुन्दरसंनिवेशं कर्माचरन् भुवि सुमङ्गलम् आप्तकामः । (१०।२)
bibhrad vapuḥ sakalasundarasaṃniveśaṃ karmācaran bhuvi sumaṅgalam āptakāmaḥ |
आस्थाय धाम रममाण उदारकीर्तिः संहर्तुम् ऐच्छत कुलं स्थितकृत्यशेषः ॥ (१०।३)
āsthāya dhāma ramamāṇa udārakīrtiḥ saṃhartum aicchata kulaṃ sthitakṛtyaśeṣaḥ ||
कर्मानि पुण्यनिवहानि सुमङ्गलानि गायज्जगत्कलिमलापहराणि कृत्वा । (११।१)
karmāni puṇyanivahāni sumaṅgalāni gāyajjagatkalimalāpaharāṇi kṛtvā |
कालात्मना निवसता यदुदेवगेहे पिण्डारकं समगमन् मुनयो निसृष्टाः ॥ (११।२)
kālātmanā nivasatā yadudevagehe piṇḍārakaṃ samagaman munayo nisṛṣṭāḥ ||
विश्वामित्रो ऽसितः कण्वो दुर्वासा भृगुर् अङ्गिराः । (१२।१)
viśvāmitro 'sitaḥ kaṇvo durvāsā bhṛgur aṅgirāḥ |
कश्यपो वामदेवो ऽत्रिर् वसिष्ठो नारदादयः ॥ (१२।२)
kaśyapo vāmadevo 'trir vasiṣṭho nāradādayaḥ ||
क्रीडन्तस् तान् उपव्रज्य कुमारा यदुनन्दनाः । (१३।१)
krīḍantas tān upavrajya kumārā yadunandanāḥ |
ते वेषयित्वा स्त्रीवेषैः साम्बं जाम्बवतीसुतम् । (१४।१)
te veṣayitvā strīveṣaiḥ sāmbaṃ jāmbavatīsutam |
एषा पृच्छति वो विप्रा अन्तर्वत्न्य् असितेक्षणा ॥ (१४।२)
eṣā pṛcchati vo viprā antarvatny asitekṣaṇā ||
प्रष्टुं विलज्जती साक्षात् प्रब्रूतामोघदर्शनाः । (१५।१)
praṣṭuṃ vilajjatī sākṣāt prabrūtāmoghadarśanāḥ |
प्रसोष्यन्ती पुत्रकामा किं स्वित् संजनयिष्यति ॥ (१५।२)
prasoṣyantī putrakāmā kiṃ svit saṃjanayiṣyati ||
एवं प्रलब्धा मुनयस् तान् ऊचुः कुपिता नृप । (१६।१)
evaṃ pralabdhā munayas tān ūcuḥ kupitā nṛpa |
तच् छ्रुत्वा ते ऽतिसंत्रस्ता विमुच्य सहसोदरम् । (१७।१)
tac chrutvā te 'tisaṃtrastā vimucya sahasodaram |
साम्बस्य ददृशुस् तस्मिन् मुसलं खल्व् अयस्मयम् ॥ (१७।२)
sāmbasya dadṛśus tasmin musalaṃ khalv ayasmayam ||
किं कृतं मन्दभाग्यैर् नः किं वदिष्यन्ति नो जनाः । (१८।१)
kiṃ kṛtaṃ mandabhāgyair naḥ kiṃ vadiṣyanti no janāḥ |
श्रुत्वामोघं विप्रशापं दृष्ट्वा च मुसलं नृप । (२०।१)
śrutvāmoghaṃ vipraśāpaṃ dṛṣṭvā ca musalaṃ nṛpa |
विस्मिता भयसंत्रस्ता बभूवुर् द्वारकौकसः ॥ (२०।२)
vismitā bhayasaṃtrastā babhūvur dvārakaukasaḥ ||
समुद्रसलिले प्रास्यल् लोहं चास्यावशेषितम् ॥ (२१।२)
samudrasalile prāsyal lohaṃ cāsyāvaśeṣitam ||
कश्चिन् मत्स्यो ऽग्रसील् लोहं चूर्णानि तरलैस् ततः । (२२।१)
kaścin matsyo 'grasīl lohaṃ cūrṇāni taralais tataḥ |
उह्यमानानि वेलायां लग्नान्य् आसन् किलैरकाः ॥ (२२।२)
uhyamānāni velāyāṃ lagnāny āsan kilairakāḥ ||
मत्स्यो गृहीतो मत्स्यघ्नैर् जालेनान्यैः सहार्णवे । (२३।१)
matsyo gṛhīto matsyaghnair jālenānyaiḥ sahārṇave |
तस्योदरगतं लोहं स शल्ये लुब्धको ऽकरोत् ॥ (२३।२)
tasyodaragataṃ lohaṃ sa śalye lubdhako 'karot ||
भगवान् ज्ञातसर्वार्थ ईश्वरो ऽपि तदन्यथा । (२४।१)
bhagavān jñātasarvārtha īśvaro 'pi tadanyathā |
कर्तुं नैच्छद् विप्रशापं कालरूप्य् अन्वमोदत ॥ (२४।२)
kartuṃ naicchad vipraśāpaṃ kālarūpy anvamodata ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.