BhāgavPur, 11, 12
Select a line for its word-by-word analysis.
न रोधयति मां योगो न सांख्यं धर्म एव च । (१।२)
na rodhayati māṃ yogo na sāṃkhyaṃ dharma eva ca |
न स्वाध्यायस् तपस् त्यागो नेष्टापूर्तं न दक्षिणा ॥ (१।३)
na svādhyāyas tapas tyāgo neṣṭāpūrtaṃ na dakṣiṇā ||
व्रतानि यज्ञश् छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमाः । (२।१)
vratāni yajñaś chandāṃsi tīrthāni niyamā yamāḥ |
यथावरुन्धे सत्सङ्गः सर्वसङ्गापहो हि माम् ॥ (२।२)
yathāvarundhe satsaṅgaḥ sarvasaṅgāpaho hi mām ||
गन्धर्वाप्सरसो नागाः सिद्धाश् चारणगुह्यकाः ॥ (३।२)
gandharvāpsaraso nāgāḥ siddhāś cāraṇaguhyakāḥ ||
विद्याधरा मनुष्येषु वैश्याः शूद्राः स्त्रियो ऽन्त्यजाः । (४।१)
vidyādharā manuṣyeṣu vaiśyāḥ śūdrāḥ striyo 'ntyajāḥ |
रजस्तमःप्रकृतयस् तस्मिंस् तस्मिन् युगे युगे ॥ (४।२)
rajastamaḥprakṛtayas tasmiṃs tasmin yuge yuge ||
बहवो मत्पदं प्राप्तास् त्वाष्ट्रकायाधवादयः । (५।१)
bahavo matpadaṃ prāptās tvāṣṭrakāyādhavādayaḥ |
सुग्रीवो हनुमान् ऋक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथः । (६।१)
sugrīvo hanumān ṛkṣo gajo gṛdhro vaṇikpathaḥ |
व्याधः कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञपत्न्यस् तथापरे ॥ (६।२)
vyādhaḥ kubjā vraje gopyo yajñapatnyas tathāpare ||
ये ऽन्ये मूढधियो नागाः सिद्धा माम् ईयुर् अञ्जसा ॥ (८।२)
ye 'nye mūḍhadhiyo nāgāḥ siddhā mām īyur añjasā ||
व्याख्यास्वाध्यायसंन्यासैः प्राप्नुयाद् यत्नवान् अपि ॥ (९।२)
vyākhyāsvādhyāyasaṃnyāsaiḥ prāpnuyād yatnavān api ||
रामेण सार्धं मथुरां प्रणीते श्वाफल्किना मय्य् अनुरक्तचित्ताः । (१०।१)
rāmeṇa sārdhaṃ mathurāṃ praṇīte śvāphalkinā mayy anuraktacittāḥ |
विगाढभावेन न मे वियोगतीव्राधयो ऽन्यं ददृशुः सुखाय ॥ (१०।२)
vigāḍhabhāvena na me viyogatīvrādhayo 'nyaṃ dadṛśuḥ sukhāya ||
तास् ताः क्षपाः प्रेष्ठतमेन नीता मयैव वृन्दावनगोचरेण । (११।१)
tās tāḥ kṣapāḥ preṣṭhatamena nītā mayaiva vṛndāvanagocareṇa |
क्षणार्धवत् ताः पुनर् अङ्ग तासां हीना मया कल्पसमा बभूवुः ॥ (११।२)
kṣaṇārdhavat tāḥ punar aṅga tāsāṃ hīnā mayā kalpasamā babhūvuḥ ||
ता नाविदन् मय्य् अनुषङ्गबद्धधियः स्वम् आत्मानम् अदस् तथेदम् । (१२।१)
tā nāvidan mayy anuṣaṅgabaddhadhiyaḥ svam ātmānam adas tathedam |
यथा समाधौ मुनयो ऽब्धितोये नद्यः प्रविष्टा इव नामरूपे ॥ (१२।२)
yathā samādhau munayo 'bdhitoye nadyaḥ praviṣṭā iva nāmarūpe ||
ब्रह्म मां परमं प्रापुः सङ्गाच् छतसहस्रशः ॥ (१३।२)
brahma māṃ paramaṃ prāpuḥ saṅgāc chatasahasraśaḥ ||
तस्मात् त्वम् उद्धवोत्सृज्य चोदनां प्रतिचोदनाम् । (१४।१)
tasmāt tvam uddhavotsṛjya codanāṃ praticodanām |
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च श्रोतव्यं श्रुतम् एव च ॥ (१४।२)
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca śrotavyaṃ śrutam eva ca ||
याहि सर्वात्मभावेन मया स्या ह्य् अकुतोभयः ॥ (१५।२)
yāhi sarvātmabhāvena mayā syā hy akutobhayaḥ ||
न निवर्तत आत्मस्थो येन भ्राम्यति मे मनः ॥ (१६।३)
na nivartata ātmastho yena bhrāmyati me manaḥ ||
स एष जीवो विवरप्रसूतिः प्राणेन घोषेण गुहां प्रविष्टः । (१७।२)
sa eṣa jīvo vivaraprasūtiḥ prāṇena ghoṣeṇa guhāṃ praviṣṭaḥ |
मनोमयं सूक्ष्मम् उपेत्य रूपं मात्रा स्वरो वर्ण इति स्थविष्ठः ॥ (१७।३)
manomayaṃ sūkṣmam upetya rūpaṃ mātrā svaro varṇa iti sthaviṣṭhaḥ ||
यथानलः खे ऽनिलबन्धुर् उष्मा बलेन दारुण्य् अधिमथ्यमानः । (१८।१)
yathānalaḥ khe 'nilabandhur uṣmā balena dāruṇy adhimathyamānaḥ |
अणुः प्रजातो हविषा समेधते तथैव मे व्यक्तिर् इयं हि वाणी ॥ (१८।२)
aṇuḥ prajāto haviṣā samedhate tathaiva me vyaktir iyaṃ hi vāṇī ||
एवं गदिः कर्म गतिर् विसर्गो घ्राणो रसो दृक् स्पर्शः श्रुतिश् च । (१९।१)
evaṃ gadiḥ karma gatir visargo ghrāṇo raso dṛk sparśaḥ śrutiś ca |
संकल्पविज्ञानम् अथाभिमानः सूत्रं रजःसत्त्वतमोविकारः ॥ (१९।२)
saṃkalpavijñānam athābhimānaḥ sūtraṃ rajaḥsattvatamovikāraḥ ||
अयं हि जीवस् त्रिवृद् अब्जयोनिर् अव्यक्त एको वयसा स आद्यः । (२०।१)
ayaṃ hi jīvas trivṛd abjayonir avyakta eko vayasā sa ādyaḥ |
विश्लिष्टशक्तिर् बहुधेव भाति बीजानि योनिं प्रतिपद्य यद्वत् ॥ (२०।२)
viśliṣṭaśaktir bahudheva bhāti bījāni yoniṃ pratipadya yadvat ||
यस्मिन्न् इदं प्रोतम् अशेषम् ओतं पटो यथा तन्तुवितानसंस्थः । (२१।१)
yasminn idaṃ protam aśeṣam otaṃ paṭo yathā tantuvitānasaṃsthaḥ |
य एष संसारतरुः पुराणः कर्मात्मकः पुष्पफले प्रसूते ॥ (२१।२)
ya eṣa saṃsārataruḥ purāṇaḥ karmātmakaḥ puṣpaphale prasūte ||
द्वे अस्य बीजे शतमूलस् त्रिनालः पञ्चस्कन्धः पञ्चरसप्रसूतिः । (२२।१)
dve asya bīje śatamūlas trinālaḥ pañcaskandhaḥ pañcarasaprasūtiḥ |
दशैकशाखो द्विसुपर्णनीडस् त्रिवल्कलो द्विफलो ऽर्कं प्रविष्टः ॥ (२२।२)
daśaikaśākho dvisuparṇanīḍas trivalkalo dviphalo 'rkaṃ praviṣṭaḥ ||
अदन्ति चैकं फलम् अस्य गृध्रा ग्रामेचरा एकम् अरण्यवासाः । (२३।१)
adanti caikaṃ phalam asya gṛdhrā grāmecarā ekam araṇyavāsāḥ |
हंसा य एकं बहुरूपम् इज्यैर् मायामयं वेद स वेद वेदम् ॥ (२३।२)
haṃsā ya ekaṃ bahurūpam ijyair māyāmayaṃ veda sa veda vedam ||
एवं गुरूपासनयैकभक्त्या विद्याकुठारेण शितेन धीरः । (२४।१)
evaṃ gurūpāsanayaikabhaktyā vidyākuṭhāreṇa śitena dhīraḥ |
विवृश्च्य जीवाशयम् अप्रमत्तः सम्पद्य चात्मानम् अथ त्यजास्त्रम् ॥ (२४।२)
vivṛścya jīvāśayam apramattaḥ sampadya cātmānam atha tyajāstram ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.