मैत्रेय उवाच । (१।१)

प्राजापत्यं तु तत् तेजः परतेजोहनं दितिः । (१।२)

दधार वर्षाणि शतं शङ्कमाना सुरार्दनात् ॥ (१।३)

लोके तेनाहतालोके लोकपाला हतौजसः । (२।१)

न्यवेदयन् विश्वसृजे ध्वान्तव्यतिकरं दिशाम् ॥ (२।२)

देवा ऊचुः । (३।१)

तम एतद् विभो वेत्थ संविग्ना यद् वयं भृशम् । (३।२)

न ह्य् अव्यक्तं भगवतः कालेनास्पृष्टवर्त्मनः ॥ (३।३)

देवदेव जगद्धातर् लोकनाथशिखामणे । (४।१)

परेषाम् अपरेषां त्वं भूतानाम् असि भाववित् ॥ (४।२)

नमो विज्ञानवीर्याय माययेदम् उपेयुषे । (५।१)

गृहीतगुणभेदाय नमस् ते ऽव्यक्तयोनये ॥ (५।२)

ये त्वानन्येन भावेन भावयन्त्य् आत्मभावनम् । (६।१)

आत्मनि प्रोतभुवनं परं सदसदात्मकम् ॥ (६।२)

तेषां सुपक्वयोगानां जितश्वासेन्द्रियात्मनाम् । (७।१)

लब्धयुष्मत्प्रसादानां न कुतश्चित् पराभवः ॥ (७।२)

यस्य वाचा प्रजाः सर्वा गावस् तन्त्येव यन्त्रिताः । (८।१)

हरन्ति बलिम् आयत्तास् तस्मै मुख्याय ते नमः ॥ (८।२)

स त्वं विधत्स्व शं भूमंस् तमसा लुप्तकर्मणाम् । (९।१)

अदभ्रदयया दृष्ट्या आपन्नान् अर्हसीक्षितुम् ॥ (९।२)

एष देव दितेर् गर्भ ओजः काश्यपम् अर्पितम् । (१०।१)

दिशस् तिमिरयन् सर्वा वर्धते ऽग्निर् इवैधसि ॥ (१०।२)

मैत्रेय उवाच । (११।१)

स प्रहस्य महाबाहो भगवान् शब्दगोचरः । (११।२)

प्रत्याचष्टात्मभूर् देवान् प्रीणन् रुचिरया गिरा ॥ (११।३)

ब्रह्मोवाच । (१२।१)

मानसा मे सुता युष्मत्पूर्वजाः सनकादयः । (१२।२)

चेरुर् विहायसा लोकाल् लोकेषु विगतस्पृहाः ॥ (१२।३)

त एकदा भगवतो वैकुण्ठस्यामलात्मनः । (१३।१)

ययुर् वैकुण्ठनिलयं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ (१३।२)

वसन्ति यत्र पुरुषाः सर्वे वैकुण्ठमूर्तयः । (१४।१)

ये ऽनिमित्तनिमित्तेन धर्मेणाराधयन् हरिम् ॥ (१४।२)

यत्र चाद्यः पुमान् आस्ते भगवान् शब्दगोचरः । (१५।१)

सत्त्वं विष्टभ्य विरजं स्वानां नो मृडयन् वृषः ॥ (१५।२)

यत्र नैःश्रेयसं नाम वनं कामदुघैर् द्रुमैः । (१६।१)

सर्वर्तुश्रीभिर् विभ्राजत् कैवल्यम् इव मूर्तिमत् ॥ (१६।२)

वैमानिकाः सललनाश् चरितानि शश्वद् गायन्ति यत्र शमलक्षपणानि भर्तुः । (१७।१)

अन्तर्जले ऽनुविकसन्मधुमाधवीनां गन्धेन खण्डितधियो ऽप्य् अनिलं क्षिपन्तः ॥ (१७।२)

पारावतान्यभृतसारसचक्रवाकदात्यूहहंसशुकतित्तिरिबर्हिणां यः । (१८।१)

कोलाहलो विरमते ऽचिरमात्रम् उच्चैर् भृङ्गाधिपे हरिकथाम् इव गायमाने ॥ (१८।२)

गन्धे ऽर्चिते तुलसिकाभरणेन तस्या यस्मिंस् तपः सुमनसो बहु मानयन्ति ॥ (१९।२)

यत् संकुलं हरिपदानतिमात्रदृष्टैर् वैडूर्यमारकतहेममयैर् विमानैः । (२०।१)

येषां बृहत्कटितटाः स्मितशोभिमुख्यः कृष्णात्मनां न रज आदधुर् उत्स्मयाद्यैः ॥ (२०।२)

श्री रूपिणी क्वणयती चरणारविन्दं लीलाम्बुजेन हरिसद्मनि मुक्तदोषा । (२१।१)

संलक्ष्यते स्फटिककुड्य उपेतहेम्नि संमार्जतीव यदनुग्रहणे ऽन्ययत्नः ॥ (२१।२)

वापीषु विद्रुमतटास्व् अमलामृताप्सु प्रेष्यान्विता निजवने तुलसीभिर् ईशम् । (२२।१)

अभ्यर्चती स्वलकम् उन्नसम् ईक्ष्य वक्त्रम् उच्छेषितं भगवतेत्य् अमताङ्ग यच्छ्रीः ॥ (२२।२)

यन् न व्रजन्त्य् अघभिदो रचनानुवादाच् छृण्वन्ति ये ऽन्यविषयाः कुकथा मतिघ्नीः । (२३।१)

यास् तु श्रुता हतभगैर् नृभिर् आत्तसारास् तांस् तान् क्षिपन्त्य् अशरणेषु तमःसु हन्त ॥ (२३।२)

ये ऽभ्यर्थिताम् अपि च नो नृगतिं प्रपन्ना ज्ञानं च तत्त्वविषयं सहधर्मं यत्र । (२४।१)

नाराधनं भगवतो वितरन्त्य् अमुष्य संमोहिता विततया बत मायया ते ॥ (२४।२)

यच् च व्रजन्त्य् अनिमिषाम् ऋषभानुवृत्त्या दूरे यमा ह्य् उपरि नः स्पृहणीयशीलाः । (२५।१)

भर्तुर् मिथः सुयशसः कथनानुरागवैक्लव्यबाष्पकलया पुलकीकृताङ्गाः ॥ (२५।२)

तद् विश्वगुर्वधिकृतं भुवनैकवन्द्यं दिव्यं विचित्रविबुधाग्र्यविमानशोचिः । (२६।१)

आपुः परां मुदम् अपूर्वम् उपेत्य योगमायाबलेन मुनयस् तद् अथो विकुण्ठम् ॥ (२६।२)

तस्मिन्न् अतीत्य मुनयः षड् असज्जमानाः कक्षाः समानवयसाव् अथ सप्तमायाम् । (२७।१)

देवाव् अचक्षत गृहीतगदौ परार्ध्यकेयूरकुण्डलकिरीटविटङ्कवेषौ ॥ (२७।२)

मत्तद्विरेफवनमालिकया निवीतौ विन्यस्तयासितचतुष्टयबाहुमध्ये । (२८।१)

वक्त्रं भ्रुवा कुटिलया स्फुटनिर्गमाभ्यां रक्तेक्षणेन च मनाग् रभसं दधानौ ॥ (२८।२)

द्वार्य् एतयोर् निविविशुर् मिषतोर् अपृष्ट्वा पूर्वा यथा पुरटवज्रकपाटिका याः । (२९।१)

सर्वत्र ते ऽविषमया मुनयः स्वदृष्ट्या ये संचरन्त्य् अविहता विगताभिशङ्काः ॥ (२९।२)

तान् वीक्ष्य वातरशनांश् चतुरः कुमारान् वृद्धान् दशार्धवयसो विदितात्मतत्त्वान् । (३०।१)

वेत्रेण चास्खलयताम् अतदर्हणांस् तौ तेजो विहस्य भगवत्प्रतिकूलशीलौ ॥ (३०।२)

ताभ्यां मिषत्स्व् अनिमिषेषु निषिध्यमानाः स्वर्हत्तमा ह्य् अपि हरेः प्रतिहारपाभ्याम् । (३१।१)

ऊचुः सुहृत्तमदिदृक्षितभङ्ग ईषत् कामानुजेन सहसा त उपप्लुताक्षाः ॥ (३१।२)

मुनय ऊचुः । (३२।१)

को वाम् इहैत्य भगवत्परिचर्ययोच्चैस् तद्धर्मिणां निवसतां विषमः स्वभावः । (३२।२)

तस्मिन् प्रशान्तपुरुषे गतविग्रहे वां को वात्मवत् कुहकयोः परिशङ्कनीयः ॥ (३२।३)

न ह्य् अन्तरं भगवतीह समस्तकुक्षाव् आत्मानम् आत्मनि नभो नभसीव धीराः । (३३।१)

पश्यन्ति यत्र युवयोः सुरलिङ्गिनोः किं व्युत्पादितं ह्य् उदरभेदि भयं यतो ऽस्य ॥ (३३।२)

तद् वाम् अमुष्य परमस्य विकुण्ठभर्तुः कर्तुं प्रकृष्टम् इह धीमहि मन्दधीभ्याम् । (३४।१)

लोकान् इतो व्रजतम् अन्तरभावदृष्ट्या पापीयसस् त्रय इमे रिपवो ऽस्य यत्र ॥ (३४।२)

तेषाम् इतीरितम् उभाव् अवधार्य घोरं तं ब्रह्मदण्डम् अनिवारणम् अस्त्रपूगैः । (३५।१)

सद्यो हरेर् अनुचराव् उरु बिभ्यतस् तत्पादग्रहाव् अपतताम् अतिकातरेण ॥ (३५।२)

भूयाद् अघोनि भगवद्भिर् अकारि दण्डो यो नौ हरेत सुरहेलनम् अप्य् अशेषम् । (३६।१)

मा वो ऽनुतापकलया भगवत्स्मृतिघ्नो मोहो भवेद् इह तु नौ व्रजतोर् अधो ऽधः ॥ (३६।२)

एवं तदैव भगवान् अरविन्दनाभः स्वानां विबुध्य सदतिक्रमम् आर्यहृद्यः । (३७।१)

तस्मिन् ययौ परमहंसमहामुनीनाम् अन्वेषणीयचरणौ चलयन् सहश्रीः ॥ (३७।२)

तं त्व् आगतं प्रतिहृतौपयिकं स्वपुंभिस् ते ऽचक्षताक्षविषयं स्वसमाधिभाग्यम् । (३८।१)

हंसश्रियोर् व्यजनयोः शिववायुलोलच्छुभ्रातपत्रशशिकेसरशीकराम्बुम् ॥ (३८।२)

कृत्स्नप्रसादसुमुखं स्पृहणीयधाम स्नेहावलोककलया हृदि संस्पृशन्तम् । (३९।१)

श्यामे पृथाव् उरसि शोभितया श्रिया स्वश्चूडामणिं सुभगयन्तम् इवात्मधिष्ण्यम् ॥ (३९।२)

पीतांशुके पृथुनितम्बिनि विस्फुरन्त्या काञ्च्यालिभिर् विरुतया वनमालया च । (४०।१)

वल्गुप्रकोष्ठवलयं विनतासुतांसे विन्यस्तहस्तम् इतरेण धुनानम् अब्जम् ॥ (४०।२)

विद्युत्क्षिपन्मकरकुण्डलमण्डनार्हगण्डस्थलोन्नसमुखं मणिमत्किरीटम् । (४१।१)

दोर्दण्डषण्डविवरे हरता परार्ध्यहारेण कंधरगतेन च कौस्तुभेन ॥ (४१।२)

अत्रोपसृष्टम् इति चोत्स्मितम् इन्दिरायाः स्वानां धिया विरचितं बहुसौष्ठवाढ्यम् । (४२।१)

मह्यं भवस्य भवतां च भजन्तम् अङ्गं नेमुर् निरीक्ष्य न वितृप्तदृशो मुदा कैः ॥ (४२।२)

तस्यारविन्दनयनस्य पदारविन्दकिञ्जल्कमिश्रतुलसीमकरन्दवायुः । (४३।१)

अन्तर्गतः स्वविवरेण चकार तेषां संक्षोभम् अक्षरजुषाम् अपि चित्ततन्वोः ॥ (४३।२)

ते वा अमुष्य वदनासितपद्मकोशम् उद्वीक्ष्य सुन्दरतराधरकुन्दहासम् । (४४।१)

लब्धाशिषः पुनर् अवेक्ष्य तदीयम् अङ्घ्रिद्वंद्वं नखारुणमणिश्रयणं निदध्युः ॥ (४४।२)

पुंसां गतिं मृगयताम् इह योगमार्गैर् ध्यानास्पदं बहुमतं नयनाभिरामम् । (४५।१)

पौंस्नं वपुर् दर्शयानम् अनन्यसिद्धैर् औत्पत्तिकैः समगृणन् युतम् अष्टभोगैः ॥ (४५।२)

कुमारा ऊचुः । (४६।१)

यो ऽन्तर्हितो हृदि गतो ऽपि दुरात्मनां त्वं सो ऽद्यैव नो नयनमूलम् अनन्त राद्धः । (४६।२)

यर्ह्य् एव कर्णविवरेण गुहां गतो नः पित्रानुवर्णितरहा भवदुद्भवेन ॥ (४६।३)

तं त्वां विदाम भगवन् परम् आत्मतत्त्वं सत्त्वेन सम्प्रति रतिं रचयन्तम् एषाम् । (४७।१)

यत् ते ऽनुतापविदितैर् दृढभक्तियोगैर् उद्ग्रन्थयो हृदि विदुर् मुनयो विरागाः ॥ (४७।२)

नात्यन्तिकं विगणयन्त्य् अपि ते प्रसादं किम्व् अन्यद् अर्पितभयं भ्रुव उन्नयैस् ते । (४८।१)

ये ऽङ्ग त्वदङ्घ्रिशरणा भवतः कथायाः कीर्तन्यतीर्थयशसः कुशला रसज्ञाः ॥ (४८।२)

कामं भवः स्ववृजिनैर् निरयेषु नः स्ताच् चेतो ऽलिवद् यदि नु ते पदयो रमेत । (४९।१)

वाचश् च नस् तुलसीवद् यदि ते ऽङ्घ्रिशोभाः पूर्येत ते गुणगणैर् यदि कर्णरन्ध्रः ॥ (४९।२)

प्रादुश्चकर्थ यद् इदं पुरुहूत रूपं तेनेश निर्वृतिम् अवापुर् अलं दृशो नः । (५०।१)

तस्मा इदं भगवते नम इद् विधेम यो ऽनात्मनां दुरुदयो भगवान् प्रतीतः ॥ (५०।२)