भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 3, 2

31 of 114 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रीशुक उवाच । (१।१)

śrīśuka uvāca

1.2१.२

इति भागवतः पृष्टः क्षत्त्रा वार्त्तां प्रियाश्रयाम् । (१।२)

iti bhāgavataḥ pṛṣṭaḥ kṣattrā vārttāṃ priyāśrayām |

1.3१.३

प्रतिवक्तुं न चोत्सेह औत्कण्ठ्यात् स्मारितेश्वरः ॥ (१।३)

prativaktuṃ na cotseha autkaṇṭhyāt smāriteśvaraḥ ||

2.1२.१

यः पञ्चहायनो मात्रा प्रातराशाय याचितः । (२।१)

yaḥ pañcahāyano mātrā prātarāśāya yācitaḥ |

2.2२.२

तन् नैच्छद् रचयन् यस्य सपर्यां बाललीलया ॥ (२।२)

tan naicchad racayan yasya saparyāṃ bālalīlayā ||

3.1३.१

स कथं सेवया तस्य कालेन जरसं गतः । (३।१)

sa kathaṃ sevayā tasya kālena jarasaṃ gataḥ |

3.2३.२

पृष्टो वार्त्तां प्रतिब्रूयाद् भर्तुः पादाव् अनुस्मरन् ॥ (३।२)

pṛṣṭo vārttāṃ pratibrūyād bhartuḥ pādāv anusmaran ||

4.1४.१

स मुहूर्तम् अभूत् तूष्णीं कृष्णाङ्घ्रिसुधया भृशम् । (४।१)

sa muhūrtam abhūt tūṣṇīṃ kṛṣṇāṅghrisudhayā bhṛśam |

4.2४.२

तीव्रेण भक्तियोगेन निमग्नः साधु निर्वृतः ॥ (४।२)

tīvreṇa bhaktiyogena nimagnaḥ sādhu nirvṛtaḥ ||

5.1५.१

पुलकोद्भिन्नसर्वाङ्गो मुञ्चन् मीलद्दृशा शुचः । (५।१)

pulakodbhinnasarvāṅgo muñcan mīladdṛśā śucaḥ |

5.2५.२

पूर्णार्थो लक्षितस् तेन स्नेहप्रसरसंप्लुतः ॥ (५।२)

pūrṇārtho lakṣitas tena snehaprasarasaṃplutaḥ ||

6.1६.१

शनकैर् भगवल्लोकान् नृलोकं पुनर् आगतः । (६।१)

śanakair bhagavallokān nṛlokaṃ punar āgataḥ |

6.2६.२

विमृज्य नेत्रे विदुरं प्रीत्याहोद्धव उत्स्मयन् ॥ (६।२)

vimṛjya netre viduraṃ prītyāhoddhava utsmayan ||

7.1७.१

उद्धव उवाच । (७।१)

uddhava uvāca

7.2७.२

कृष्णद्युमणि निम्लोचे गीर्णेष्व् अजगरेण ह । (७।२)

kṛṣṇadyumaṇi nimloce gīrṇeṣv ajagareṇa ha |

7.3७.३

किं नु नः कुशलं ब्रूयां गतश्रीषु गृहेष्व् अहम् ॥ (७।३)

kiṃ nu naḥ kuśalaṃ brūyāṃ gataśrīṣu gṛheṣv aham ||

8.1८.१

दुर्भगो बत लोको ऽयं यदवो नितराम् अपि । (८।१)

durbhago bata loko 'yaṃ yadavo nitarām api |

8.2८.२

ये संवसन्तो न विदुर् हरिं मीना इवोडुपम् ॥ (८।२)

ye saṃvasanto na vidur hariṃ mīnā ivoḍupam ||

9.1९.१

इङ्गितज्ञाः पुरुप्रौढा एकारामाश् च सात्वताः । (९।१)

iṅgitajñāḥ puruprauḍhā ekārāmāś ca sātvatāḥ |

9.2९.२

सात्वताम् ऋषभं सर्वे भूतावासम् अमंसत ॥ (९।२)

sātvatām ṛṣabhaṃ sarve bhūtāvāsam amaṃsata ||

10.1१०.१

देवस्य मायया स्पृष्टा ये चान्यद् असदाश्रिताः । (१०।१)

devasya māyayā spṛṣṭā ye cānyad asadāśritāḥ |

10.2१०.२

भ्राम्यते धीर् न तद्वाक्यैर् आत्मन्य् उप्तात्मनो हरौ ॥ (१०।२)

bhrāmyate dhīr na tadvākyair ātmany uptātmano harau ||

11.1११.१

प्रदर्श्यातप्ततपसाम् अवितृप्तदृशां नृणाम् । (११।१)

pradarśyātaptatapasām avitṛptadṛśāṃ nṛṇām |

11.2११.२

आदायान्तर् अधाद् यस् तु स्वबिम्बं लोकलोचनम् ॥ (११।२)

ādāyāntar adhād yas tu svabimbaṃ lokalocanam ||

12.1१२.१

यन् मर्त्यलीलौपयिकं स्वयोगमायाबलं दर्शयता गृहीतम् । (१२।१)

yan martyalīlaupayikaṃ svayogamāyābalaṃ darśayatā gṛhītam |

12.2१२.२

विस्मापनं स्वस्य च सौभगर्द्धेः परं पदं भूषणभूषणाङ्गम् ॥ (१२।२)

vismāpanaṃ svasya ca saubhagarddheḥ paraṃ padaṃ bhūṣaṇabhūṣaṇāṅgam ||

13.1१३.१

यद् धर्मसूनोर् बत राजसूये निरीक्ष्य दृक्स्वस्त्ययनं त्रिलोकः । (१३।१)

yad dharmasūnor bata rājasūye nirīkṣya dṛksvastyayanaṃ trilokaḥ |

13.2१३.२

कार्त्स्न्येन चाद्येह गतं विधातुर् अर्वाक्सृतौ कौशलम् इत्य् अमन्यत ॥ (१३।२)

kārtsnyena cādyeha gataṃ vidhātur arvāksṛtau kauśalam ity amanyata ||

14.2१४.२

व्रजस्त्रियो दृग्भिर् अनुप्रवृत्तधियो ऽवतस्थुः किल कृत्यशेषाः ॥ (१४।२)

vrajastriyo dṛgbhir anupravṛttadhiyo 'vatasthuḥ kila kṛtyaśeṣāḥ ||

15.1१५.१

स्वशान्तरूपेष्व् इतरैः स्वरूपैर् अभ्यर्द्यमानेष्व् अनुकम्पितात्मा । (१५।१)

svaśāntarūpeṣv itaraiḥ svarūpair abhyardyamāneṣv anukampitātmā |

15.2१५.२

परावरेशो महदंशयुक्तो ह्य् अजो ऽपि जातो भगवान् यथाग्निः ॥ (१५।२)

parāvareśo mahadaṃśayukto hy ajo 'pi jāto bhagavān yathāgniḥ ||

16.1१६.१

मां खेदयत्य् एतद् अजस्य जन्मविडम्बनं यद् वसुदेवगेहे । (१६।१)

māṃ khedayaty etad ajasya janmaviḍambanaṃ yad vasudevagehe |

16.2१६.२

व्रजे च वासो ऽरिभयाद् इव स्वयं पुराद् व्यवात्सीद् यदनन्तवीर्यः ॥ (१६।२)

vraje ca vāso 'ribhayād iva svayaṃ purād vyavātsīd yadanantavīryaḥ ||

17.1१७.१

दुनोति चेतः स्मरतो ममैतद् यद् आह पादाव् अभिवन्द्य पित्रोः । (१७।१)

dunoti cetaḥ smarato mamaitad yad āha pādāv abhivandya pitroḥ |

17.2१७.२

ताताम्ब कंसाद् उरुशङ्कितानां प्रसीदतं नो ऽकृतनिष्कृतीनाम् ॥ (१७।२)

tātāmba kaṃsād uruśaṅkitānāṃ prasīdataṃ no 'kṛtaniṣkṛtīnām ||

18.1१८.१

को वा अमुष्याङ्घ्रिसरोजरेणुं विस्मर्तुम् ईशीत पुमान् विजिघ्रन् । (१८।१)

ko vā amuṣyāṅghrisarojareṇuṃ vismartum īśīta pumān vijighran |

18.2१८.२

यो विस्फुरद्भ्रूविटपेन भूमेर् भारं कृतान्तेन तिरश्चकार ॥ (१८।२)

yo visphuradbhrūviṭapena bhūmer bhāraṃ kṛtāntena tiraścakāra ||

19.1१९.१

दृष्टा भवद्भिर् ननु राजसूये चैद्यस्य कृष्णं द्विषतो ऽपि सिद्धिः । (१९।१)

dṛṣṭā bhavadbhir nanu rājasūye caidyasya kṛṣṇaṃ dviṣato 'pi siddhiḥ |

19.2१९.२

यां योगिनः संस्पृहयन्ति सम्यग् योगेन कस् तद्विरहं सहेत ॥ (१९।२)

yāṃ yoginaḥ saṃspṛhayanti samyag yogena kas tadvirahaṃ saheta ||

20.1२०.१

तथैव चान्ये नरलोकवीरा य आहवे कृष्णमुखारविन्दम् । (२०।१)

tathaiva cānye naralokavīrā ya āhave kṛṣṇamukhāravindam |

20.2२०.२

नेत्रैः पिबन्तो नयनाभिरामं पार्थास्त्रपूतः पदम् आपुर् अस्य ॥ (२०।२)

netraiḥ pibanto nayanābhirāmaṃ pārthāstrapūtaḥ padam āpur asya ||

21.1२१.१

स्वयं त्व् असाम्यातिशयस् त्र्यधीशः स्वाराज्यलक्ष्म्याप्तसमस्तकामः । (२१।१)

svayaṃ tv asāmyātiśayas tryadhīśaḥ svārājyalakṣmyāptasamastakāmaḥ |

21.2२१.२

बलिं हरद्भिश् चिरलोकपालैः किरीटकोट्येडितपादपीठः ॥ (२१।२)

baliṃ haradbhiś ciralokapālaiḥ kirīṭakoṭyeḍitapādapīṭhaḥ ||

22.1२२.१

तत् तस्य कैंकर्यम् अलं भृतान् नो विग्लापयत्य् अङ्ग यद् उग्रसेनम् । (२२।१)

tat tasya kaiṃkaryam alaṃ bhṛtān no viglāpayaty aṅga yad ugrasenam |

22.2२२.२

तिष्ठन् निषण्णं परमेष्ठिधिष्ण्ये न्यबोधयद् देव निधारयेति ॥ (२२।२)

tiṣṭhan niṣaṇṇaṃ parameṣṭhidhiṣṇye nyabodhayad deva nidhārayeti ||

23.1२३.१

अहो बकी यं स्तनकालकूटं जिघांसयापाययद् अप्य् असाध्वी । (२३।१)

aho bakī yaṃ stanakālakūṭaṃ jighāṃsayāpāyayad apy asādhvī |

23.2२३.२

लेभे गतिं धात्र्युचितां ततो ऽन्यं कं वा दयालुं शरणं व्रजेम ॥ (२३।२)

lebhe gatiṃ dhātryucitāṃ tato 'nyaṃ kaṃ vā dayāluṃ śaraṇaṃ vrajema ||

24.1२४.१

मन्ये ऽसुरान् भागवतांस् त्र्यधीशे संरम्भमार्गाभिनिविष्टचित्तान् । (२४।१)

manye 'surān bhāgavatāṃs tryadhīśe saṃrambhamārgābhiniviṣṭacittān |

24.2२४.२

ये संयुगे ऽचक्षत तार्क्ष्यपुत्रम् अंसे सुनाभायुधम् आपतन्तम् ॥ (२४।२)

ye saṃyuge 'cakṣata tārkṣyaputram aṃse sunābhāyudham āpatantam ||

25.1२५.१

वसुदेवस्य देवक्यां जातो भोजेन्द्रबन्धने । (२५।१)

vasudevasya devakyāṃ jāto bhojendrabandhane |

25.2२५.२

चिकीर्षुर् भगवान् अस्याः शम् अजेनाभियाचितः ॥ (२५।२)

cikīrṣur bhagavān asyāḥ śam ajenābhiyācitaḥ ||

26.1२६.१

ततो नन्दव्रजम् इतः पित्रा कंसाद् विबिभ्यता । (२६।१)

tato nandavrajam itaḥ pitrā kaṃsād vibibhyatā |

26.2२६.२

एकादश समास् तत्र गूढार्चिः सबलो ऽवसत् ॥ (२६।२)

ekādaśa samās tatra gūḍhārciḥ sabalo 'vasat ||

27.1२७.१

परीतो वत्सपैर् वत्सांश् चारयन् व्यहरद् विभुः । (२७।१)

parīto vatsapair vatsāṃś cārayan vyaharad vibhuḥ |

27.2२७.२

यमुनोपवने कूजद्द्विजसंकुलिताङ्घ्रिपे ॥ (२७।२)

yamunopavane kūjaddvijasaṃkulitāṅghripe ||

28.1२८.१

कौमारीं दर्शयंश् चेष्टां प्रेक्षणीयां व्रजौकसाम् । (२८।१)

kaumārīṃ darśayaṃś ceṣṭāṃ prekṣaṇīyāṃ vrajaukasām |

28.2२८.२

रुदन्न् इव हसन् मुग्धबालसिंहावलोकनः ॥ (२८।२)

rudann iva hasan mugdhabālasiṃhāvalokanaḥ ||

29.1२९.१

स एव गोधनं लक्ष्म्या निकेतं सितगोवृषम् । (२९।१)

sa eva godhanaṃ lakṣmyā niketaṃ sitagovṛṣam |

29.2२९.२

चारयन्न् अनुगान् गोपान् रणद्वेणुर् अरीरमत् ॥ (२९।२)

cārayann anugān gopān raṇadveṇur arīramat ||

30.1३०.१

प्रयुक्तान् भोजराजेन मायिनः कामरूपिणः । (३०।१)

prayuktān bhojarājena māyinaḥ kāmarūpiṇaḥ |

30.2३०.२

लीलया व्यनुदत् तांस् तान् बालः क्रीडनकान् इव ॥ (३०।२)

līlayā vyanudat tāṃs tān bālaḥ krīḍanakān iva ||

31.1३१.१

विपन्नान् विषपानेन निगृह्य भुजगाधिपम् । (३१।१)

vipannān viṣapānena nigṛhya bhujagādhipam |

31.2३१.२

उत्थाप्यापाययद् गावस् तत् तोयं प्रकृतिस्थितम् ॥ (३१।२)

utthāpyāpāyayad gāvas tat toyaṃ prakṛtisthitam ||

32.1३२.१

अयाजयद् गोसवेन गोपराजं द्विजोत्तमैः । (३२।१)

ayājayad gosavena goparājaṃ dvijottamaiḥ |

32.2३२.२

वित्तस्य चोरुभारस्य चिकीर्षन् सद्व्ययं विभुः ॥ (३२।२)

vittasya corubhārasya cikīrṣan sadvyayaṃ vibhuḥ ||

33.1३३.१

वर्षतीन्द्रे व्रजः कोपाद् भग्नमाने ऽतिविह्वलः । (३३।१)

varṣatīndre vrajaḥ kopād bhagnamāne 'tivihvalaḥ |

33.2३३.२

गोत्रलीलातपत्रेण त्रातो भद्रानुगृह्णता ॥ (३३।२)

gotralīlātapatreṇa trāto bhadrānugṛhṇatā ||

34.1३४.१

शरच्छशिकरैर् मृष्टं मानयन् रजनीमुखम् । (३४।१)

śaracchaśikarair mṛṣṭaṃ mānayan rajanīmukham |

34.2३४.२

गायन् कलपदं रेमे स्त्रीणां मण्डलमण्डनः ॥ (३४।२)

gāyan kalapadaṃ reme strīṇāṃ maṇḍalamaṇḍanaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 3, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit