मैत्रेय उवाच । (१।१)

निर्वेदवादिनीम् एवं मनोर् दुहितरं मुनिः । (१।२)

दयालुः शालिनीम् आह शुक्लाभिव्याहृतं स्मरन् ॥ (१।३)

ऋषिर् उवाच । (२।१)

मा खिदो राजपुत्रीत्थम् आत्मानं प्रत्य् अनिन्दिते । (२।२)

भगवांस् ते ऽक्षरो गर्भम् अदूरात् सम्प्रपत्स्यते ॥ (२।३)

धृतव्रतासि भद्रं ते दमेन नियमेन च । (३।१)

तपोद्रविणदानैश् च श्रद्धया चेश्वरं भज ॥ (३।२)

स त्वयाराधितः शुक्लो वितन्वन् मामकं यशः । (४।१)

छेत्ता ते हृदयग्रन्थिम् औदर्यो ब्रह्मभावनः ॥ (४।२)

मैत्रेय उवाच । (५।१)

देवहूत्य् अपि संदेशं गौरवेण प्रजापतेः । (५।२)

सम्यक् श्रद्धाय पुरुषं कूटस्थम् अभजद् गुरुम् ॥ (५।३)

तस्यां बहुतिथे काले भगवान् मधुसूदनः । (६।१)

कार्दमं वीर्यम् आपन्नो जज्ञे ऽग्निर् इव दारुणि ॥ (६।२)

अवादयंस् तदा व्योम्नि वादित्राणि घनाघनाः । (७।१)

गायन्ति तं स्म गन्धर्वा नृत्यन्त्य् अप्सरसो मुदा ॥ (७।२)

पेतुः सुमनसो दिव्याः खेचरैर् अपवर्जिताः । (८।१)

प्रसेदुश् च दिशः सर्वा अम्भांसि च मनांसि च ॥ (८।२)

तत् कर्दमाश्रमपदं सरस्वत्या परिश्रितम् । (९।१)

स्वयम्भूः साकम् ऋषिभिर् मरीच्यादिभिर् अभ्ययात् ॥ (९।२)

भगवन्तं परं ब्रह्म सत्त्वेनांशेन शत्रुहन् । (१०।१)

तत्त्वसंख्यानविज्ञप्त्यै जातं विद्वान् अजः स्वराट् ॥ (१०।२)

स भाजयन् विशुद्धेन चेतसा तच्चिकीर्षितम् । (११।१)

प्रहृष्यमाणैर् असुभिः कर्दमं चेदम् अभ्यधात् ॥ (११।२)

ब्रह्मोवाच । (१२।१)

त्वया मे ऽपचितिस् तात कल्पिता निर्व्यलीकतः । (१२।२)

यन् मे संजगृहे वाक्यं भवान् मानद मानयन् ॥ (१२।३)

एतावत्य् एव शुश्रूषा कार्या पितरि पुत्रकैः । (१३।१)

बाढम् इत्य् अनुमन्येत गौरवेण गुरोर् वचः ॥ (१३।२)

इमा दुहितरः सत्यस् तव वत्स सुमध्यमाः । (१४।१)

सर्गम् एतं प्रभावैः स्वैर् बृंहयिष्यन्त्य् अनेकधा ॥ (१४।२)

अतस् त्वम् ऋषिमुख्येभ्यो यथाशीलं यथारुचि । (१५।१)

आत्मजाः परिदेह्य् अद्य विस्तृणीहि यशो भुवि ॥ (१५।२)

वेदाहम् आद्यं पुरुषम् अवतीर्णं स्वमायया । (१६।१)

भूतानां शेवधिं देहं बिभ्राणं कपिलं मुने ॥ (१६।२)

ज्ञानविज्ञानयोगेन कर्मणाम् उद्धरन् जटाः । (१७।१)

हिरण्यकेशः पद्माक्षः पद्ममुद्रापदाम्बुजः ॥ (१७।२)

एष मानवि ते गर्भं प्रविष्टः कैटभार्दनः । (१८।१)

अविद्यासंशयग्रन्थिं छित्त्वा गां विचरिष्यति ॥ (१८।२)

अयं सिद्धगणाधीशः सांख्याचार्यैः सुसंमतः । (१९।१)

लोके कपिल इत्य् आख्यां गन्ता ते कीर्तिवर्धनः ॥ (१९।२)

मैत्रेय उवाच । (२०।१)

ताव् आश्वास्य जगत्स्रष्टा कुमारैः सहनारदः । (२०।२)

हंसो हंसेन यानेन त्रिधामपरमं ययौ ॥ (२०।३)

गते शतधृतौ क्षत्तः कर्दमस् तेन चोदितः । (२१।१)

यथोदितं स्वदुहितुः प्रादाद् विश्वसृजां ततः ॥ (२१।२)

मरीचये कलां प्रादाद् अनसूयाम् अथात्रये । (२२।१)

श्रद्धाम् अङ्गिरसे ऽयच्छत् पुलस्त्याय हविर्भुवम् ॥ (२२।२)

पुलहाय गतिं युक्तां क्रतवे च क्रियां सतीम् । (२३।१)

ख्यातिं च भृगवे ऽयच्छद् वसिष्ठायाप्य् अरुन्धतीम् ॥ (२३।२)

अथर्वणे ऽददाच् छान्तिं यया यज्ञो वितन्यते । (२४।१)

विप्रर्षभान् कृतोद्वाहान् सदारान् समलालयत् ॥ (२४।२)

ततस् त ऋषयः क्षत्तः कृतदारा निमन्त्र्य तम् । (२५।१)

प्रातिष्ठन् नन्दिम् आपन्नाः स्वं स्वम् आश्रममण्डलम् ॥ (२५।२)

स चावतीर्णं त्रियुगम् आज्ञाय विबुधर्षभम् । (२६।१)

विविक्त उपसंगम्य प्रणम्य समभाषत ॥ (२६।२)

अहो पापच्यमानानां निरये स्वैर् अमङ्गलैः । (२७।१)

कालेन भूयसा नूनं प्रसीदन्तीह देवताः ॥ (२७।२)

बहुजन्मविपक्वेन सम्यग्योगसमाधिना । (२८।१)

द्रष्टुं यतन्ते यतयः शून्यागारेषु यत्पदम् ॥ (२८।२)

स एव भगवान् अद्य हेलनं न गणय्य नः । (२९।१)

गृहेषु जातो ग्राम्याणां यः स्वानां पक्षपोषणः ॥ (२९।२)

स्वीयं वाक्यम् ऋतं कर्तुम् अवतीर्णो ऽसि मे गृहे । (३०।१)

चिकीर्षुर् भगवान् ज्ञानं भक्तानां मानवर्धनः ॥ (३०।२)

तान्य् एव ते ऽभिरूपाणि रूपाणि भगवंस् तव । (३१।१)

यानि यानि च रोचन्ते स्वजनानाम् अरूपिणः ॥ (३१।२)

त्वां सूरिभिस् तत्त्वबुभुत्सयाद्धा सदाभिवादार्हणपादपीठम् । (३२।१)

ऐश्वर्यवैराग्ययशोऽवबोधवीर्यश्रिया पूर्तम् अहं प्रपद्ये ॥ (३२।२)

परं प्रधानं पुरुषं महान्तं कालं कविं त्रिवृतं लोकपालम् । (३३।१)

आत्मानुभूत्यानुगतप्रपञ्चं स्वच्छन्दशक्तिं कपिलं प्रपद्ये ॥ (३३।२)

अ स्माभिपृच्छे ऽद्य पतिं प्रजानां त्वयावतीर्णर्ण उताप्तकामः । (३४।१)

परिव्रजत्पदवीम् आस्थितो ऽहं चरिष्ये त्वां हृदि युञ्जन् विशोकः ॥ (३४।२)

श्रीभगवान् उवाच । (३५।१)

मया प्रोक्तं हि लोकस्य प्रमाणं सत्यलौकिके । (३५।२)

अथाजनि मया तुभ्यं यद् अवोचम् ऋतं मुने ॥ (३५।३)

एतन् मे जन्म लोके ऽस्मिन् मुमुक्षूणां दुराशयात् । (३६।१)

प्रसंख्यानाय तत्त्वानां सम्मतायात्मदर्शने ॥ (३६।२)

एष आत्मपथो ऽव्यक्तो नष्टः कालेन भूयसा । (३७।१)

तं प्रवर्तयितुं देहम् इमं विद्धि मया भृतम् ॥ (३७।२)

गच्छ कामं मयापृष्टो मयि संन्यस्तकर्मणा । (३८।१)

जित्वा सुदुर्जयं मृत्युम् अमृतत्वाय मां भज ॥ (३८।२)

माम् आत्मानं स्वयंज्योतिः सर्वभूतगुहाशयम् । (३९।१)

आत्मन्य् एवात्मना वीक्ष्य विशोको ऽभयम् ऋच्छसि ॥ (३९।२)

मात्र आध्यात्मिकीं विद्यां शमनीं सर्वकर्मणाम् । (४०।१)

वितरिष्ये यया चासौ भयं चातितरिष्यति ॥ (४०।२)

मैत्रेय उवाच । (४१।१)

एवं समुदितस् तेन कपिलेन प्रजापतिः । (४१।२)

दक्षिणीकृत्य तं प्रीतो वनम् एव जगाम ह ॥ (४१।३)

व्रतं स आस्थितो मौनम् आत्मैकशरणो मुनिः । (४२।१)

निःसङ्गो व्यचरत् क्षोणीम् अनग्निर् अनिकेतनः ॥ (४२।२)

मनो ब्रह्मणि युञ्जानो यत् तत् सदसतः परम् । (४३।१)

गुणावभासे विगुण एकभक्त्यानुभाविते ॥ (४३।२)

निरहंकृतिर् निर्ममश् च निर्द्वंद्वः समदृक् स्वदृक् । (४४।१)

प्रत्यक्प्रशान्तधीर् धीरः प्रशान्तोर्मिर् इवोदधिः ॥ (४४।२)

वासुदेवे भगवति सर्वज्ञे प्रत्यगात्मनि । (४५।१)

परेण भक्तिभावेन लब्धात्मा मुक्तबन्धनः ॥ (४५।२)

आत्मानं सर्वभूतेषु भगवन्तम् अवस्थितम् । (४६।१)

अपश्यत् सर्वभूतानि भगवत्य् अपि चात्मनि ॥ (४६।२)

इच्छाद्वेषविहीनेन सर्वत्र समचेतसा । (४७।१)

भगवद्भक्तियुक्तेन प्राप्ता भागवती गतिः ॥ (४७।२)