भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 3, 17

46 of 114 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मैत्रेय उवाच । (१।१)

maitreya uvāca

1.2१.२

निशम्यात्मभुवा गीतं कारणं शङ्कयोज्झिताः । (१।२)

niśamyātmabhuvā gītaṃ kāraṇaṃ śaṅkayojjhitāḥ |

1.3१.३

ततः सर्वे न्यवर्तन्त त्रिदिवाय दिवौकसः ॥ (१।३)

tataḥ sarve nyavartanta tridivāya divaukasaḥ ||

2.1२.१

दितिस् तु भर्तुर् आदेशाद् अपत्यपरिशङ्किनी । (२।१)

ditis tu bhartur ādeśād apatyapariśaṅkinī |

2.2२.२

पूर्णे वर्षशते साध्वी पुत्रौ प्रसुषुवे यमौ ॥ (२।२)

pūrṇe varṣaśate sādhvī putrau prasuṣuve yamau ||

3.1३.१

उत्पाता बहवस् तत्र निपेतुर् जायमानयोः । (३।१)

utpātā bahavas tatra nipetur jāyamānayoḥ |

3.2३.२

दिवि भुव्य् अन्तरिक्षे च लोकस्योरुभयावहाः ॥ (३।२)

divi bhuvy antarikṣe ca lokasyorubhayāvahāḥ ||

4.1४.१

सहाचला भुवश् चेलुर् दिशः सर्वाः प्रजज्वलुः । (४।१)

sahācalā bhuvaś celur diśaḥ sarvāḥ prajajvaluḥ |

4.2४.२

सोल्काश् चाशनयः पेतुः केतवश् चार्तिहेतवः ॥ (४।२)

solkāś cāśanayaḥ petuḥ ketavaś cārtihetavaḥ ||

5.1५.१

ववौ वायुः सुदुःस्पर्शः फूत्कारान् ईरयन् मुहुः । (५।१)

vavau vāyuḥ suduḥsparśaḥ phūtkārān īrayan muhuḥ |

5.2५.२

उन्मूलयन् नगपतीन् वात्यानीको रजोध्वजः ॥ (५।२)

unmūlayan nagapatīn vātyānīko rajodhvajaḥ ||

6.1६.१

उद्धसत्तडिदम्भोदघटया नष्टभागणे । (६।१)

uddhasattaḍidambhodaghaṭayā naṣṭabhāgaṇe |

6.2६.२

व्योम्नि प्रविष्टतमसा न स्म व्यादृश्यते पदम् ॥ (६।२)

vyomni praviṣṭatamasā na sma vyādṛśyate padam ||

7.1७.१

चुक्रोश विमना वार्धिर् उदूर्मिः क्षुभितोदरः । (७।१)

cukrośa vimanā vārdhir udūrmiḥ kṣubhitodaraḥ |

7.2७.२

सोदपानाश् च सरितश् चुक्षुभुः शुष्कपङ्कजाः ॥ (७।२)

sodapānāś ca saritaś cukṣubhuḥ śuṣkapaṅkajāḥ ||

8.1८.१

मुहुः परिधयो ऽभूवन् सराह्वोः शशिसूर्ययोः । (८।१)

muhuḥ paridhayo 'bhūvan sarāhvoḥ śaśisūryayoḥ |

8.2८.२

निर्घाता रथनिर्ह्रादा विवरेभ्यः प्रजज्ञिरे ॥ (८।२)

nirghātā rathanirhrādā vivarebhyaḥ prajajñire ||

9.1९.१

अन्तर्ग्रामेषु मुखतो वमन्त्यो वह्निम् उल्बणम् । (९।१)

antargrāmeṣu mukhato vamantyo vahnim ulbaṇam |

9.2९.२

सृगालोलूकटङ्कारैः प्रणेदुर् अशिवं शिवाः ॥ (९।२)

sṛgālolūkaṭaṅkāraiḥ praṇedur aśivaṃ śivāḥ ||

10.1१०.१

संगीतवद् रोदनवद् उन्नमय्य शिरोधराम् । (१०।१)

saṃgītavad rodanavad unnamayya śirodharām |

10.2१०.२

व्यमुञ्चन् विविधा वाचो ग्रामसिंहास् ततस् ततः ॥ (१०।२)

vyamuñcan vividhā vāco grāmasiṃhās tatas tataḥ ||

11.1११.१

खराश् च कर्कशैः क्षत्तः खुरैर् घ्नन्तो धरातलम् । (११।१)

kharāś ca karkaśaiḥ kṣattaḥ khurair ghnanto dharātalam |

11.2११.२

खार्काररभसा मत्ताः पर्यधावन् वरूथशः ॥ (११।२)

khārkārarabhasā mattāḥ paryadhāvan varūthaśaḥ ||

12.1१२.१

रुदन्तो रासभत्रस्ता नीडाद् उदपतन् खगाः । (१२।१)

rudanto rāsabhatrastā nīḍād udapatan khagāḥ |

12.2१२.२

घोषे ऽरण्ये च पशवः शकृन्मूत्रम् अकुर्वत ॥ (१२।२)

ghoṣe 'raṇye ca paśavaḥ śakṛnmūtram akurvata ||

13.1१३.१

गावो ऽत्रसन्न् असृग्दोहास् तोयदाः पूयवर्षिणः । (१३।१)

gāvo 'trasann asṛgdohās toyadāḥ pūyavarṣiṇaḥ |

13.2१३.२

व्यरुदन् देवलिङ्गानि द्रुमाः पेतुर् विनानिलम् ॥ (१३।२)

vyarudan devaliṅgāni drumāḥ petur vinānilam ||

14.1१४.१

ग्रहान् पुण्यतमान् अन्ये भगणांश् चापि दीपिताः । (१४।१)

grahān puṇyatamān anye bhagaṇāṃś cāpi dīpitāḥ |

14.2१४.२

अतिचेरुर् वक्रगत्या युयुधुश् च परस्परम् ॥ (१४।२)

aticerur vakragatyā yuyudhuś ca parasparam ||

15.1१५.१

दृष्ट्वान्यांश्च महोत्पातान् अतत्तत्त्वविदः प्रजाः । (१५।१)

dṛṣṭvānyāṃśca mahotpātān atattattvavidaḥ prajāḥ |

15.2१५.२

ब्रह्मपुत्रान् ऋते भीता मेनिरे विश्वसम्प्लवम् ॥ (१५।२)

brahmaputrān ṛte bhītā menire viśvasamplavam ||

16.1१६.१

ताव् आदिदैत्यौ सहसा व्यज्यमानात्मपौरुषौ । (१६।१)

tāv ādidaityau sahasā vyajyamānātmapauruṣau |

16.2१६.२

ववृधाते ऽश्मसारेण कायेनाद्रिपती इव ॥ (१६।२)

vavṛdhāte 'śmasāreṇa kāyenādripatī iva ||

17.1१७.१

दिविस्पृशौ हेमकिरीटकोटिभिर् निरुद्धकाष्ठौ स्फुरदङ्गदाभुजौ । (१७।१)

divispṛśau hemakirīṭakoṭibhir niruddhakāṣṭhau sphuradaṅgadābhujau |

17.2१७.२

गां कम्पयन्तौ चरणैः पदे पदे कट्या सुकाञ्च्यार्कम् अतीत्य तस्थतुः ॥ (१७।२)

gāṃ kampayantau caraṇaiḥ pade pade kaṭyā sukāñcyārkam atītya tasthatuḥ ||

18.1१८.१

प्रजापतिर् नाम तयोर् अकार्षीद् यः प्राक् स्वदेहाद् यमयोर् अजायत । (१८।१)

prajāpatir nāma tayor akārṣīd yaḥ prāk svadehād yamayor ajāyata |

18.2१८.२

तं वै हिरण्यकशिपुं विदुः प्रजा यं तं हिरण्याक्षम् असूत साग्रतः ॥ (१८।२)

taṃ vai hiraṇyakaśipuṃ viduḥ prajā yaṃ taṃ hiraṇyākṣam asūta sāgrataḥ ||

19.1१९.१

चक्रे हिरण्यकशिपुर् दोर्भ्यां ब्रह्मवरेण च । (१९।१)

cakre hiraṇyakaśipur dorbhyāṃ brahmavareṇa ca |

19.2१९.२

वशे सपालान् लोकांस् त्रीन् अकुतोमृत्युर् उद्धतः ॥ (१९।२)

vaśe sapālān lokāṃs trīn akutomṛtyur uddhataḥ ||

20.1२०.१

हिरण्याक्षो ऽनुजस् तस्य प्रियः प्रीतिकृद् अन्वहम् । (२०।१)

hiraṇyākṣo 'nujas tasya priyaḥ prītikṛd anvaham |

20.2२०.२

गदापाणिर् दिवं यातो युयुत्सुर् मृगयन् रणम् ॥ (२०।२)

gadāpāṇir divaṃ yāto yuyutsur mṛgayan raṇam ||

21.1२१.१

तं वीक्ष्य दुःसहजवं रणत्काञ्चननूपुरम् । (२१।१)

taṃ vīkṣya duḥsahajavaṃ raṇatkāñcananūpuram |

21.2२१.२

वैजयन्त्या स्रजा जुष्टम् अंसन्यस्तमहागदम् ॥ (२१।२)

vaijayantyā srajā juṣṭam aṃsanyastamahāgadam ||

22.1२२.१

मनोवीर्यवरोत्सिक्तम् असृण्यम् अकुतोभयम् । (२२।१)

manovīryavarotsiktam asṛṇyam akutobhayam |

22.2२२.२

भीता निलिल्यिरे देवास् तार्क्ष्यत्रस्ता इवाहयः ॥ (२२।२)

bhītā nililyire devās tārkṣyatrastā ivāhayaḥ ||

23.1२३.१

स वै तिरोहितान् दृष्ट्वा महसा स्वेन दैत्यराट् । (२३।१)

sa vai tirohitān dṛṣṭvā mahasā svena daityarāṭ |

23.2२३.२

सेन्द्रान् देवगणान् क्षीबान् अपश्यन् व्यनदद् भृशम् ॥ (२३।२)

sendrān devagaṇān kṣībān apaśyan vyanadad bhṛśam ||

24.1२४.१

ततो निवृत्तः क्रीडिष्यन् गम्भीरं भीमनिस्वनम् । (२४।१)

tato nivṛttaḥ krīḍiṣyan gambhīraṃ bhīmanisvanam |

24.2२४.२

विजगाहे महासत्त्वो वार्धिं मत्त इव द्विपः ॥ (२४।२)

vijagāhe mahāsattvo vārdhiṃ matta iva dvipaḥ ||

25.1२५.१

तस्मिन् प्रविष्टे वरुणस्य सैनिका यादोगणाः सन्नधियः ससाध्वसाः । (२५।१)

tasmin praviṣṭe varuṇasya sainikā yādogaṇāḥ sannadhiyaḥ sasādhvasāḥ |

25.2२५.२

अहन्यमाना अपि तस्य वर्चसा प्रधर्षिता दूरतरं प्रदुद्रुवुः ॥ (२५।२)

ahanyamānā api tasya varcasā pradharṣitā dūrataraṃ pradudruvuḥ ||

26.1२६.१

स वर्षपूगान् उदधौ महाबलश् चरन् महोर्मीञ्छ्वसनेरितान् मुहुः । (२६।१)

sa varṣapūgān udadhau mahābalaś caran mahormīñchvasaneritān muhuḥ |

26.2२६.२

मौर्व्याभिजघ्ने गदया विभावरीम् आसेदिवांस् तात पुरीं प्रचेतसः ॥ (२६।२)

maurvyābhijaghne gadayā vibhāvarīm āsedivāṃs tāta purīṃ pracetasaḥ ||

27.1२७.१

तत्रोपलभ्यासुरलोकपालकं यादोगणानाम् ऋषभं प्रचेतसम् । (२७।१)

tatropalabhyāsuralokapālakaṃ yādogaṇānām ṛṣabhaṃ pracetasam |

27.2२७.२

स्मयन् प्रलब्धुं प्रणिपत्य नीचवज् जगाद मे देह्य् अधिराज संयुगम् ॥ (२७।२)

smayan pralabdhuṃ praṇipatya nīcavaj jagāda me dehy adhirāja saṃyugam ||

28.1२८.१

त्वं लोकपालो ऽधिपतिर् बृहच्छ्रवा वीर्यापहो दुर्मदवीरमानिनाम् । (२८।१)

tvaṃ lokapālo 'dhipatir bṛhacchravā vīryāpaho durmadavīramāninām |

28.2२८.२

विजित्य लोके ऽखिलदैत्यदानवान् यद् राजसूयेन पुरायजत् प्रभो ॥ (२८।२)

vijitya loke 'khiladaityadānavān yad rājasūyena purāyajat prabho ||

29.1२९.१

स एवम् उत्सिक्तमदेन विद्विषा दृढं प्रलब्धो भगवान् अपां पतिः । (२९।१)

sa evam utsiktamadena vidviṣā dṛḍhaṃ pralabdho bhagavān apāṃ patiḥ |

29.2२९.२

रोषं समुत्थं शमयन् स्वया धिया व्यवोचद् अङ्गोपशमं गता वयम् ॥ (२९।२)

roṣaṃ samutthaṃ śamayan svayā dhiyā vyavocad aṅgopaśamaṃ gatā vayam ||

30.1३०.१

पश्यामि नान्यं पुरुषात् पुरातनाद् यः संयुगे त्वां रणमार्गकोविदम् । (३०।१)

paśyāmi nānyaṃ puruṣāt purātanād yaḥ saṃyuge tvāṃ raṇamārgakovidam |

30.2३०.२

आराधयिष्यत्य् असुरर्षभेहि तं मनस्विनो यं गृणते भवादृशाः ॥ (३०।२)

ārādhayiṣyaty asurarṣabhehi taṃ manasvino yaṃ gṛṇate bhavādṛśāḥ ||

31.1३१.१

तं वीरम् आराद् अभिपद्य विस्मयः शयिष्यसे वीरशये श्वभिर् वृतः । (३१।१)

taṃ vīram ārād abhipadya vismayaḥ śayiṣyase vīraśaye śvabhir vṛtaḥ |

31.2३१.२

यस् त्वद्विधानाम् असतां प्रशान्तये रूपाणि धत्ते सदनुग्रहेच्छया ॥ (३१।२)

yas tvadvidhānām asatāṃ praśāntaye rūpāṇi dhatte sadanugrahecchayā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 3, 17

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit