मैत्रेय उवाच । (१।१)

ध्रुवं निवृत्तं प्रतिबुध्य वैशसादपेतमन्युं भगवान्धनेश्वरः । (१।२)

तत्रागतश्चारणयक्षकिन्नरैः संस्तूयमानो न्यवदत्कृताञ्जलिम् ॥ (१।३)

धनद उवाच । (२।१)

भो भोः क्षत्रियदायाद परितुष्टो ऽस्मि ते ऽनघ । (२।२)

यत्त्वं पितामहादेशाद्वैरं दुस्त्यजमत्यजः ॥ (२।३)

न भवानवधीद्यक्षान्न यक्षा भ्रातरं तव । (३।१)

काल एव हि भूतानां प्रभुरप्ययभावयोः ॥ (३।२)

अहं त्वमित्यपार्था धीरज्ञानात्पुरुषस्य हि । (४।१)

स्वाप्नीवाभात्य् अतद्ध्यानाद् यया बन्धविपर्ययौ ॥ (४।२)

तद्गच्छ ध्रुव भद्रं ते भगवन्तमधोक्षजम् । (५।१)

सर्वभूतात्मभावेन सर्वभूतात्मविग्रहम् ॥ (५।२)

भजस्व भजनीयाङ्घ्रिमभवाय भवच्छिदम् । (६।१)

युक्तं विरहितं शक्त्या गुणमय्यात्ममायया ॥ (६।२)

वृणीहि कामं नृप यन्मनोगतं मत्तस्त्वमौत्तानपदे ऽविशङ्कितः । (७।१)

वरं वरार्हो ऽम्बुजनाभपादयोरनन्तरं त्वां वयमङ्ग शुश्रुम ॥ (७।२)

मैत्रेय उवाच । (८।१)

स राजराजेन वराय चोदितो ध्रुवो महाभागवतो महामतिः । (८।२)

हरौ स वव्रे ऽचलितां स्मृतिं यया तरत्ययत्नेन दुरत्ययं तमः ॥ (८।३)

तस्य प्रीतेन मनसा तां दत्त्वैडविडस्ततः । (९।१)

पश्यतो ऽन्तर्दधे सो ऽपि स्वपुरं प्रत्यपद्यत ॥ (९।२)

अथायजत यज्ञेशं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः । (१०।१)

द्रव्यक्रियादेवतानां कर्म कर्मफलप्रदम् ॥ (१०।२)

सर्वात्मन्यच्युते ऽसर्वे तीव्रौघां भक्तिमुद्वहन् । (११।१)

ददर्शात्मनि भूतेषु तमेवावस्थितं विभुम् ॥ (११।२)

तमेवं शीलसम्पन्नं ब्रह्मण्यं दीनवत्सलम् । (१२।१)

गोप्तारं धर्मसेतूनां मेनिरे पितरं प्रजाः ॥ (१२।२)

षट्त्रिंशद्वर्षसाहस्रं शशास क्षितिमण्डलम् । (१३।१)

भोगैः पुण्यक्षयं कुर्वन्नभोगैरशुभक्षयम् ॥ (१३।२)

एवं बहुसवं कालं महात्माविचलेन्द्रियः । (१४।१)

त्रिवर्गौपयिकं नीत्वा पुत्रायादान्नृपासनम् ॥ (१४।२)

मन्यमान इदं विश्वं मायारचितमात्मनि । (१५।१)

अविद्यारचितस्वप्नगन्धर्वनगरोपमम् ॥ (१५।२)

आत्मस्त्र्यपत्यसुहृदो बलमृद्धकोशमन्तःपुरं परिविहारभुवश्च रम्याः । (१६।१)

भूमण्डलं जलधिमेखलमाकलय्य कालोपसृष्टमिति स प्रययौ विशालाम् ॥ (१६।२)

तस्यां विशुद्धकरणः शिववार्विगाह्य बद्ध्वासनं जितमरुन्मनसाहृताक्षः । (१७।१)

स्थूले दधार भगवत्प्रतिरूप एतद्ध्यायंस्तदव्यवहितो व्यसृजत्समाधौ ॥ (१७।२)

भक्तिं हरौ भगवति प्रवहन्नजस्रमानन्दबाष्पकलया मुहुरर्द्यमानः । (१८।१)

विक्लिद्यमानहृदयः पुलकाचिताङ्गो नात्मानमस्मरदसाविति मुक्तलिङ्गः ॥ (१८।२)

स ददर्श विमानाग्र्यं नभसो ऽवतरद्ध्रुवः । (१९।१)

विभ्राजयद्दश दिशो राकापतिमिवोदितम् ॥ (१९।२)

तत्रानु देवप्रवरौ चतुर्भुजौ श्यामौ किशोरावरुणाम्बुजेक्षणौ । (२०।१)

स्थिताववष्टभ्य गदां सुवाससौ किरीटहाराङ्गदचारुकुण्डलौ ॥ (२०।२)

विज्ञाय तावुत्तमगायकिङ्करावभ्युत्थितः साध्वसविस्मृतक्रमः । (२१।१)

ननाम नामानि गृणन्मधुद्विषः पार्षत्प्रधानाविति संहताञ्जलिः ॥ (२१।२)

तं कृष्णपादाभिनिविष्टचेतसं बद्धाञ्जलिं प्रश्रयनम्रकन्धरम् । (२२।१)

सुनन्दनन्दावुपसृत्य सस्मितं प्रत्यूचतुः पुष्करनाभसंमतौ ॥ (२२।२)

सुनन्दनन्दावूचतुः । (२३।१)

भो भो राजन्सुभद्रं ते वाचं नो ऽवहितः शृणु । (२३।२)

यः पञ्चवर्षस्तपसा भवान्देवमतीतृपत् ॥ (२३।३)

तस्याखिलजगद्धातुरावां देवस्य शार्ङ्गिणः । (२४।१)

पार्षदाविह सम्प्राप्तौ नेतुं त्वां भगवत्पदम् ॥ (२४।२)

सुदुर्जयं विष्णुपदं जितं त्वया यत्सूरयो ऽप्राप्य विचक्षते परम् । (२५।१)

आतिष्ठ तच्चन्द्रदिवाकरादयो ग्रहर्क्षताराः परियन्ति दक्षिणम् ॥ (२५।२)

अनास्थितं ते पितृभिरन्यैरप्यङ्ग कर्हिचित् । (२६।१)

आतिष्ठ जगतां वन्द्यं तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ (२६।२)

एतद्विमानप्रवरमुत्तमश्लोकमौलिना । (२७।१)

उपस्थापितमायुष्मन्नधिरोढुं त्वमर्हसि ॥ (२७।२)

मैत्रेय उवाच । (२८।१)

निशम्य वैकुण्ठनियोज्यमुख्ययोर्मधुच्युतं वाचमुरुक्रमप्रियः । (२८।२)

कृताभिषेकः कृतनित्यमङ्गलो मुनीन्प्रणम्याशिषमभ्यवादयत् ॥ (२८।३)

परीत्याभ्यर्च्य धिष्ण्याग्र्यं पार्षदावभिवन्द्य च । (२९।१)

इयेष तदधिष्ठातुं बिभ्रद्रूपं हिरण्मयम् ॥ (२९।२)

तदोत्तानपदः पुत्रो ददर्शान्तकमागतम् । (३०।१)

मृत्योर्मूर्ध्नि पदं दत्त्वा आरुरोहाद्भुतं गृहम् ॥ (३०।२)

तदा दुन्दुभयो नेदुर्मृदङ्गपणवादयः । (३१।१)

गन्धर्वमुख्याः प्रजगुः पेतुः कुसुमवृष्टयः ॥ (३१।२)

स च स्वर्लोकमारोक्ष्यन्सुनीतिं जननीं ध्रुवः । (३२।१)

अन्वस्मरदगं हित्वा दीनां यास्ये त्रिविष्टपम् ॥ (३२।२)

इति व्यवसितं तस्य व्यवसाय सुरोत्तमौ । (३३।१)

दर्शयामासतुर्देवीं पुरो यानेन गच्छतीम् ॥ (३३।२)

तत्र तत्र प्रशंसद्भिः पथि वैमानिकैः सुरैः । (३४।१)

अवकीर्यमाणो ददृशे कुसुमैः क्रमशो ग्रहान् ॥ (३४।२)

त्रिलोकीं देवयानेन सो ऽतिव्रज्य मुनीनपि । (३५।१)

परस्ताद्यद्ध्रुवगतिर्विष्णोः पदमथाभ्यगात् ॥ (३५।२)

यद्भ्राजमानं स्वरुचैव सर्वतो लोकास्त्रयो ह्यनु विभ्राजन्त एते । (३६।१)

यन्नाव्रजन्जन्तुषु ये ऽननुग्रहा व्रजन्ति भद्राणि चरन्ति ये ऽनिशम् ॥ (३६।२)

शान्ताः समदृशः शुद्धाः सर्वभूतानुरञ्जनाः । (३७।१)

यान्त्यञ्जसाच्युतपदमच्युतप्रियबान्धवाः ॥ (३७।२)

इत्युत्तानपदः पुत्रो ध्रुवः कृष्णपरायणः । (३८।१)

अभूत्त्रयाणां लोकानां चूडामणिरिवामलः ॥ (३८।२)

गम्भीरवेगो ऽनिमिषं ज्योतिषां चक्रमाहितम् । (३९।१)

यस्मिन्भ्रमति कौरव्य मेढ्यामिव गवां गणः ॥ (३९।२)

महिमानं विलोक्यास्य नारदो भगवानृषिः । (४०।१)

आतोद्यं वितुदञ्श्लोकान्सत्रे ऽगायत्प्रचेतसाम् ॥ (४०।२)

नारद उवाच । (४१।१)

नूनं सुनीतेः पतिदेवतायास्तपःप्रभावस्य सुतस्य तां गतिम् । (४१।२)

दृष्ट्वाभ्युपायानपि वेदवादिनो नैवाधिगन्तुं प्रभवन्ति किं नृपाः ॥ (४१।३)

यः पञ्चवर्षो गुरुदारवाक्शरैर्भिन्नेन यातो हृदयेन दूयता । (४२।१)

वनं मदादेशकरो ऽजितं प्रभुं जिगाय तद्भक्तगुणैः पराजितम् ॥ (४२।२)

यः क्षत्रबन्धुर्भुवि तस्याधिरूढमन्वारुरुक्षेदपि वर्षपूगैः । (४३।१)

षट्पञ्चवर्षो यदहोभिरल्पैः प्रसाद्य वैकुण्ठमवाप तत्पदम् ॥ (४३।२)

मैत्रेय उवाच । (४४।१)

एतत्ते ऽभिहितं सर्वं यत्पृष्टो ऽहमिह त्वया । (४४।२)

ध्रुवस्योद्दामयशसश्चरितं संमतं सताम् ॥ (४४।३)

धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं स्वस्त्ययनं महत् । (४५।१)

स्वर्ग्यं ध्रौव्यं सौमनस्यं प्रशस्यमघमर्षणम् ॥ (४५।२)

श्रुत्वैतच्छ्रद्धयाभीक्ष्णमच्युतप्रियचेष्टितम् । (४६।१)

भवेद्भक्तिर्भगवति यया स्यात्क्लेशसङ्क्षयः ॥ (४६।२)

महत्त्वमिच्छतां तीर्थं श्रोतुः शीलादयो गुणाः । (४७।१)

यत्र तेजस्तदिच्छूनां मानो यत्र मनस्विनाम् ॥ (४७।२)

प्रयतः कीर्तयेत्प्रातः समवाये द्विजन्मनाम् । (४८।१)

सायं च पुण्यश्लोकस्य ध्रुवस्य चरितं महत् ॥ (४८।२)

पौर्णमास्यां सिनीवाल्यां द्वादश्यां श्रवणे ऽथवा । (४९।१)

दिनक्षये व्यतीपाते सङ्क्रमे ऽर्कदिने ऽपि वा ॥ (४९।२)

श्रावयेच्छ्रद्दधानानां तीर्थपादपदाश्रयः । (५०।१)

नेच्छंस्तत्रात्मनात्मानं संतुष्ट इति सिध्यति ॥ (५०।२)

ज्ञानमज्ञाततत्त्वाय यो दद्यात्सत्पथे ऽमृतम् । (५१।१)

कृपालोर्दीननाथस्य देवास्तस्यानुगृह्णते ॥ (५१।२)

इदं मया ते ऽभिहितं कुरूद्वह ध्रुवस्य विख्यातविशुद्धकर्मणः । (५२।१)

हित्वार्भकः क्रीडनकानि मातुर्गृहं च विष्णुं शरणं यो जगाम ॥ (५२।२)