श्रीभगवान् उवाच । (१।१)

यो विद्याश्रुतसम्पन्नः आत्मवान् नानुमानिकः । (१।२)

मायामात्रम् इदं ज्ञात्वा ज्ञानं च मयि संन्यसेत् ॥ (१।३)

ज्ञानिनस् त्व् अहम् एवेष्टः स्वार्थो हेतुश् च संमतः । (२।१)

स्वर्गश् चैवापवर्गश् च नान्यो ऽर्थो मदृते प्रियः ॥ (२।२)

ज्ञानविज्ञानसंसिद्धाः पदं श्रेष्ठं विदुर् मम । (३।१)

ज्ञानी प्रियतमो ऽतो मे ज्ञानेनासौ बिभर्ति माम् ॥ (३।२)

तपस् तीर्थं जपो दानं पवित्राणीतराणि च । (४।१)

नालं कुर्वन्ति तां सिद्धिं या ज्ञानकलया कृता ॥ (४।२)

तस्माज् ज्ञानेन सहितं ज्ञात्वा स्वात्मानम् उद्धव । (५।१)

ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो भज मां भक्तिभावतः ॥ (५।२)

ज्ञानविज्ञानयज्ञेन माम् इष्ट्वात्मानम् आत्मनि । (६।१)

सर्वयज्ञपतिं मां वै संसिद्धिं मुनयो ऽगमन् ॥ (६।२)

त्वय्य् उद्धवाश्रयति यस् त्रिविधो विकारो मायान्तरापतति नाद्यपवर्गयोर् यत् । (७।१)

जन्मादयो ऽस्य यद् अमी तव तस्य किं स्युर् आद्यन्तयोर् यद् असतो ऽस्ति तद् एव मध्ये ॥ (७।२)

श्रीउद्धव उवाच । (८।१)

ज्ञानं विशुद्धं विपुलं यथैतद् वैराग्यविज्ञानयुतं पुराणम् । (८।२)

आख्याहि विश्वेश्वर विश्वमूर्ते त्वद्भक्तियोगं च महद्विमृग्यम् ॥ (८।३)

तापत्रयेणाभिहतस्य घोरे संतप्यमानस्य भवाध्वनीश । (९।१)

पश्यामि नान्यच् छरणं तवाङ्घ्रिद्वंद्वातपत्राद् अमृताभिवर्षात् ॥ (९।२)

दष्टं जनं संपतितं बिले ऽस्मिन् कालाहिना क्षुद्रसुखोरुतर्षम् । (१०।१)

समुद्धरैनं कृपयापवर्ग्यैर् वचोभिर् आसिञ्च महानुभाव ॥ (१०।२)

श्रीभगवान् उवाच । (११।१)

इत्थम् एतत् पुरा राजा भीष्मं धर्मभृतां वरम् । (११।२)

अजातशत्रुः पप्रच्छ सर्वेषां नो ऽनुशृण्वताम् ॥ (११।३)

निवृत्ते भारते युद्धे सुहृन्निधनविह्वलः । (१२।१)

श्रुत्वा धर्मान् बहून् पश्चान् मोक्षधर्मान् अपृच्छत ॥ (१२।२)

तान् अहं ते ऽभिधास्यामि देवव्रतमखाच् छ्रुतान् । (१३।१)

ज्ञानवैराग्यविज्ञानश्रद्धाभक्त्युपबृंहितान् ॥ (१३।२)

नवैकादश पञ्च त्रीन् भावान् भूतेषु येन वै । (१४।१)

ईक्षेताथाइकम् अप्य् एषु तज् ज्ञानं मम निश्चितम् ॥ (१४।२)

एतद् एव हि विज्ञानं न तथैकेन येन यत् । (१५।१)

स्थित्युत्पत्त्यप्ययान् पश्येद् भावानां त्रिगुणात्मनाम् ॥ (१५।२)

आदाव् अन्ते च मध्ये च सृज्यात् सृज्यं यद् अन्वियात् । (१६।१)

पुनस् तत्प्रतिसंक्रामे यच् छिष्येत तद् एव सत् ॥ (१६।२)

श्रुतिः प्रत्यक्षम् ऐतिह्यम् अनुमानं चतुष्टयम् । (१७।१)

प्रमाणेष्व् अनवस्थानाद् विकल्पात् स विरज्यते ॥ (१७।२)

कर्मणां परिणामित्वाद् आ विरिञ्च्याद् अमङ्गलम् । (१८।१)

विपश्चिन् नश्वरं पश्येद् अदृष्टम् अपि दृष्टवत् ॥ (१८।२)

भक्तियोगः पुरैवोक्तः प्रीयमाणाय ते ऽनघ । (१९।१)

पुनश् च कथयिष्यामि मद्भक्तेः कारणं परम् ॥ (१९।२)

श्रद्धामृतकथायां मे शश्वन् मदनुकीर्तनम् । (२०।१)

परिनिष्ठा च पूजायां स्तुतिभिः स्तवनं मम ॥ (२०।२)

आदरः परिचर्यायां सर्वाङ्गैर् अभिवन्दनम् । (२१।१)

मद्भक्तपूजाभ्यधिका सर्वभूतेषु मन्मतिः ॥ (२१।२)

मदर्थेष्व् अङ्गचेष्टा च वचसा मद्गुणेरणम् । (२२।१)

मय्य् अर्पणं च मनसः सर्वकामविवर्जनम् ॥ (२२।२)

मदर्थे ऽर्थपरित्यागो भोगस्य च सुखस्य च । (२३।१)

इष्टं दत्तं हुतं जप्तं मदर्थं यद् व्रतं तपः ॥ (२३।२)

एवं धर्मैर् मनुष्याणाम् उद्धवात्मनिवेदिनाम् । (२४।१)

मयि संजायते भक्तिः को ऽन्यो ऽर्थो ऽस्यावशिष्यते ॥ (२४।२)

यदात्मन्य् अर्पितं चित्तं शान्तं सत्त्वोपबृंहितम् । (२५।१)

धर्मं ज्ञानं स वैराग्यम् ऐश्वर्यं चाभिपद्यते ॥ (२५।२)

यद् अर्पितं तद् विकल्पे इन्द्रियैः परिधावति । (२६।१)

रजस्वलं चासन्निष्ठं चित्तं विद्धि विपर्ययम् ॥ (२६।२)

धर्मो मद्भक्तिकृत् प्रोक्तो ज्ञानं चैकात्म्यदर्शनम् । (२७।१)

गुणेष्व् असङ्गो वैराग्यम् ऐश्वर्यं चाणिमादयः ॥ (२७।२)

श्रीउद्धव उवाच । (२८।१)

यमः कतिविधः प्रोक्तो नियमो वारिकर्षण कः शमः को दमः कृष्ण ॥ (२८।२)

का तितिक्षा धृतिः प्रभो किं दानं किं तपः शौर्यम् । (२९।१)

किम् सत्यम् ऋतम् उच्यते कस् त्यागः किं धनं चेष्टम् ॥ (२९।२)

को यज्ञः का च दक्षिणा पुंसः किं स्विद् बलं श्रीमन् । (३०।१)

भगो लाभश् च केशव का विद्या ह्रीः परा का श्रीः ॥ (३०।२)

किं सुखं दुःखम् एव च कः पण्डितः कश् च मूर्खः । (३१।१)

कः पन्था उत्पथश् च कः कः स्वर्गो नरकः कः स्वित् ॥ (३१।२)

को बन्धुर् उत किं गृहम् क आढ्यः को दरिद्रो वा । (३२।१)

कृपणः कः क ईश्वरः एतान् प्रश्नान् मम ब्रूहि । (३२।२)

विपरीतांश् च सत्पते श्रीभगवान् उवाच ॥ (३२।३)

अहिंसा सत्यम् अस्तेयम् असङ्गो ह्रीर् असंचयः । (३३।१)

आस्तिक्यं ब्रह्मचर्यं च मौनं स्थैर्यं क्षमाभयम् ॥ (३३।२)

शौचं जपस् तपो होमः श्रद्धातिथ्यं मदर्चनम् । (३४।१)

तीर्थाटनं परार्थेहा तुष्टिर् आचार्यसेवनम् ॥ (३४।२)

एते यमाः सनियमा उभयोर् द्वादश स्मृताः । (३५।१)

पुंसाम् उपासितास् तात यथाकामं दुहन्ति हि ॥ (३५।२)

शमो मन्निष्ठता बुद्धेर् दम इन्द्रियसंयमः । (३६।१)

तितिक्षा दुःखसम्मर्षो जिह्वोपस्थजयो धृतिः ॥ (३६।२)

दण्डन्यासः परं दानं कामत्यागस् तपः स्मृतम् । (३७।१)

स्वभावविजयः शौर्यं सत्यं च समदर्शनम् ॥ (३७।२)

अन्यच् च सूनृता वाणी कविभिः परिकीर्तिता । (३८।१)

कर्मस्व् असंगमः शौचं त्यागः संन्यास उच्यते ॥ (३८।२)

धर्म इष्टं धनं नॄणां यज्ञो ऽहं भगवत्तमः । (३९।१)

दक्षिणा ज्ञानसंदेशः प्राणायामः परं बलम् ॥ (३९।२)

भगो म ऐश्वरो भावो लाभो मद्भक्तिर् उत्तमः । (४०।१)

विद्यात्मनि भिदाबाधो जुगुप्सा ह्रीर् अकर्मसु ॥ (४०।२)

श्रीर् गुणा नैरपेक्ष्याद्याः सुखं दुःखसुखात्ययः । (४१।१)

दुःखं कामसुखापेक्षा पण्डितो बन्धमोक्षवित् ॥ (४१।२)

मूर्खो देहाद्यहंबुद्धिः पन्था मन्निगमः स्मृतः । (४२।१)

उत्पथश् चित्तविक्षेपः स्वर्गः सत्त्वगुणोदयः ॥ (४२।२)

नरकस् तमौन्नाहो बन्धुर् गुरुर् अहं सखे । (४३।१)

गृहं शरीरं मानुष्यं गुणाढ्यो ह्य् आढ्य उच्यते ॥ (४३।२)

दरिद्रो यस् त्व् असंतुष्टः कृपणो यो ऽजितेन्द्रियः । (४४।१)

गुणेष्व् असक्तधीर् ईशो गुणसङ्गो विपर्ययः ॥ (४४।२)

एत उद्धव ते प्रश्नाः सर्वे साधु निरूपिताः । (४५।१)

किं वर्णितेन बहुना लक्षणं गुणदोषयोः । (४५।२)

गुणदोषदृशिर् दोषो गुणस् तूभयवर्जितः ॥ (४५।३)