भागवतपुराणBhāgavatapurāṇa

BhāgavPur, 4, 5

67 of 114 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

मैत्रेय उवाच । (१।१)

maitreya uvāca

1.2१.२

भवो भवान्या निधनं प्रजापतेर् असत्कृताया अवगम्य नारदात् । (१।२)

bhavo bhavānyā nidhanaṃ prajāpater asatkṛtāyā avagamya nāradāt |

1.3१.३

स्वपार्षदसैन्यं च तदध्वरर्भुभिर् विद्रावितं क्रोधम् अपारम् आदधे ॥ (१।३)

svapārṣadasainyaṃ ca tadadhvararbhubhir vidrāvitaṃ krodham apāram ādadhe ||

2.1२.१

क्रुद्धः सुदष्टौष्ठपुटः स धूर्जटिर् जटां तडिद्वह्निसटोग्ररोचिषम् । (२।१)

kruddhaḥ sudaṣṭauṣṭhapuṭaḥ sa dhūrjaṭir jaṭāṃ taḍidvahnisaṭograrociṣam |

2.2२.२

उत्कृत्य रुद्रः सहसोत्थितो हसन् गम्भीरनादो विससर्ज तां भुवि ॥ (२।२)

utkṛtya rudraḥ sahasotthito hasan gambhīranādo visasarja tāṃ bhuvi ||

3.1३.१

ततो ऽतिकायस् तनुवा स्पृशन् दिवं सहस्रबाहुर् घनरुक् त्रिसूर्यदृक् । (३।१)

tato 'tikāyas tanuvā spṛśan divaṃ sahasrabāhur ghanaruk trisūryadṛk |

3.2३.२

करालदंष्ट्रो ज्वलदग्निमूर्धजः कपालमाली विविधोद्यतायुधः ॥ (३।२)

karāladaṃṣṭro jvaladagnimūrdhajaḥ kapālamālī vividhodyatāyudhaḥ ||

4.1४.१

तं किं करोमीति गृणन्तम् आह बद्धाञ्जलिं भगवान् भूतनाथः । (४।१)

taṃ kiṃ karomīti gṛṇantam āha baddhāñjaliṃ bhagavān bhūtanāthaḥ |

4.2४.२

दक्षं सयज्ञं जहि मद्भटानां त्वम् अग्रणी रुद्र भटांशको मे ॥ (४।२)

dakṣaṃ sayajñaṃ jahi madbhaṭānāṃ tvam agraṇī rudra bhaṭāṃśako me ||

5.1५.१

आज्ञप्त एवं कुपितेन मन्युना स देवदेवं परिचक्रमे विभुम् । (५।१)

ājñapta evaṃ kupitena manyunā sa devadevaṃ paricakrame vibhum |

5.2५.२

मेने तदात्मानम् असङ्गरंहसा महीयसां तात सहः सहिष्णुम् ॥ (५।२)

mene tadātmānam asaṅgaraṃhasā mahīyasāṃ tāta sahaḥ sahiṣṇum ||

6.1६.१

अन्वीयमानः स तु रुद्रपार्षदैर् भृशं नदद्भिर् व्यनदत् सुभैरवम् । (६।१)

anvīyamānaḥ sa tu rudrapārṣadair bhṛśaṃ nadadbhir vyanadat subhairavam |

6.2६.२

उद्यम्य शूलं जगदन्तकान्तकं सम्प्राद्रवद् घोषणभूषणाङ्घ्रिः ॥ (६।२)

udyamya śūlaṃ jagadantakāntakaṃ samprādravad ghoṣaṇabhūṣaṇāṅghriḥ ||

7.1७.१

अथर्त्विजो यजमानः सदस्याः ककुभ्युदीच्यां प्रसमीक्ष्य रेणुम् । (७।१)

athartvijo yajamānaḥ sadasyāḥ kakubhyudīcyāṃ prasamīkṣya reṇum |

7.2७.२

तमः किमेतत्कुत एतद्रजो ऽभूदिति द्विजा द्विजपत्न्यश्च दध्युः ॥ (७।२)

tamaḥ kimetatkuta etadrajo 'bhūditi dvijā dvijapatnyaśca dadhyuḥ ||

8.1८.१

वाता न वान्ति न हि सन्ति दस्यवः प्राचीनबर्हिर् जीवति होग्रदण्डः । (८।१)

vātā na vānti na hi santi dasyavaḥ prācīnabarhir jīvati hogradaṇḍaḥ |

8.2८.२

गावो न काल्यन्त इदं कुतो रजो लोको ऽधुना किं प्रलयाय कल्पते ॥ (८।२)

gāvo na kālyanta idaṃ kuto rajo loko 'dhunā kiṃ pralayāya kalpate ||

9.1९.१

प्रसूतिमिश्राः स्त्रिय उद्विग्नचित्ता ऊचुर् विपाको वृजिनस्यैव तस्य । (९।१)

prasūtimiśrāḥ striya udvignacittā ūcur vipāko vṛjinasyaiva tasya |

9.2९.२

यत् पश्यन्तीनां दुहितॄणां प्रजेशः सुतां सतीम् अवदध्यावनागाम् ॥ (९।२)

yat paśyantīnāṃ duhitṝṇāṃ prajeśaḥ sutāṃ satīm avadadhyāvanāgām ||

10.1१०.१

यस्त्वन्तकाले व्युप्तजटाकलापः स्वशूलसूच्यर्पितदिग्गजेन्द्रः । (१०।१)

yastvantakāle vyuptajaṭākalāpaḥ svaśūlasūcyarpitadiggajendraḥ |

10.2१०.२

वितत्य नृत्यत्युदितास्त्रदोर्ध्वजान् उच्चाट्टहासस्तनयित्नुभिन्नदिक् ॥ (१०।२)

vitatya nṛtyatyuditāstradordhvajān uccāṭṭahāsastanayitnubhinnadik ||

11.1११.१

अमर्षयित्वा तम् असह्यतेजसं मन्युप्लुतं दुर्निरीक्ष्यं भ्रुकुट्या । (११।१)

amarṣayitvā tam asahyatejasaṃ manyuplutaṃ durnirīkṣyaṃ bhrukuṭyā |

11.2११.२

करालदंष्ट्राभिर् उदस्तभागणं स्यात् स्वस्ति किं कोपयतो विधातुः ॥ (११।२)

karāladaṃṣṭrābhir udastabhāgaṇaṃ syāt svasti kiṃ kopayato vidhātuḥ ||

12.1१२.१

बह्व् एवम् उद्विग्नदृशोच्यमाने जनेन दक्षस्य मुहुर् महात्मनः । (१२।१)

bahv evam udvignadṛśocyamāne janena dakṣasya muhur mahātmanaḥ |

12.2१२.२

उत्पेतुर् उत्पाततमाः सहस्रशो भयावहा दिवि भूमौ च पर्यक् ॥ (१२।२)

utpetur utpātatamāḥ sahasraśo bhayāvahā divi bhūmau ca paryak ||

13.1१३.१

तावत् स रुद्रानुचरैर् महामखो नानायुधैर् वामनकैर् उदायुधैः । (१३।१)

tāvat sa rudrānucarair mahāmakho nānāyudhair vāmanakair udāyudhaiḥ |

13.2१३.२

पिङ्गैः पिशङ्गैर् मकरोदराननैः पर्याद्रवद्भिर् विदुरान्वरुध्यत ॥ (१३।२)

piṅgaiḥ piśaṅgair makarodarānanaiḥ paryādravadbhir vidurānvarudhyata ||

14.1१४.१

केचिद् बभञ्जुः प्राग्वंशं पत्नीशालां तथापरे । (१४।१)

kecid babhañjuḥ prāgvaṃśaṃ patnīśālāṃ tathāpare |

14.2१४.२

सद आग्नीध्रशालां च तद्विहारं महानसम् ॥ (१४।२)

sada āgnīdhraśālāṃ ca tadvihāraṃ mahānasam ||

15.1१५.१

रुरुजुर् यज्ञपात्राणि तथैके ऽग्नीन् अनाशयन् । (१५।१)

rurujur yajñapātrāṇi tathaike 'gnīn anāśayan |

15.2१५.२

कुण्डेष्व् अमूत्रयन् केचिद् बिभिदुर् वेदिमेखलाः ॥ (१५।२)

kuṇḍeṣv amūtrayan kecid bibhidur vedimekhalāḥ ||

16.1१६.१

अबाधन्त मुनीन् अन्ये एके पत्नीर् अतर्जयन् । (१६।१)

abādhanta munīn anye eke patnīr atarjayan |

16.2१६.२

अपरे जगृहुर् देवान् प्रत्यासन्नान् पलायितान् ॥ (१६।२)

apare jagṛhur devān pratyāsannān palāyitān ||

17.1१७.१

भृगुं बबन्ध मणिमान् वीरभद्रः प्रजापतिम् । (१७।१)

bhṛguṃ babandha maṇimān vīrabhadraḥ prajāpatim |

17.2१७.२

चण्डेशः पूषणं देवं भगं नन्दीश्वरो ऽग्रहीत् ॥ (१७।२)

caṇḍeśaḥ pūṣaṇaṃ devaṃ bhagaṃ nandīśvaro 'grahīt ||

18.1१८.१

सर्व एवर्त्विजो दृष्ट्वा सदस्याः सदिवौकसः । (१८।१)

sarva evartvijo dṛṣṭvā sadasyāḥ sadivaukasaḥ |

18.2१८.२

तैर् अर्द्यमानाः सुभृशं ग्रावभिर् नैकधाद्रवन् ॥ (१८।२)

tair ardyamānāḥ subhṛśaṃ grāvabhir naikadhādravan ||

19.1१९.१

जुह्वतः स्रुवहस्तस्य श्मश्रूणि भगवान् भवः । (१९।१)

juhvataḥ sruvahastasya śmaśrūṇi bhagavān bhavaḥ |

19.2१९.२

भृगोर् लुलुञ्चे सदसि यो ऽहसच्छ्मश्रु दर्शयन् ॥ (१९।२)

bhṛgor luluñce sadasi yo 'hasacchmaśru darśayan ||

20.1२०.१

भगस्य नेत्रे भगवान् पातितस्य रुषा भुवि । (२०।१)

bhagasya netre bhagavān pātitasya ruṣā bhuvi |

20.2२०.२

उज्जहार सदस्थो ऽक्ष्णा यः शपन्तम् असूसुचत् ॥ (२०।२)

ujjahāra sadastho 'kṣṇā yaḥ śapantam asūsucat ||

21.1२१.१

पूष्णो ह्य् अपातयद् दन्तान् कालिङ्गस्य यथा बलः । (२१।१)

pūṣṇo hy apātayad dantān kāliṅgasya yathā balaḥ |

21.2२१.२

शप्यमाने गरिमणि यो ऽहसद् दर्शयन् दतः ॥ (२१।२)

śapyamāne garimaṇi yo 'hasad darśayan dataḥ ||

22.1२२.१

आक्रम्योरसि दक्षस्य शितधारेण हेतिना । (२२।१)

ākramyorasi dakṣasya śitadhāreṇa hetinā |

22.2२२.२

छिन्दन्न् अपि तद् उद्धर्तुं नाशक्नोत् त्र्यम्बकस् तदा ॥ (२२।२)

chindann api tad uddhartuṃ nāśaknot tryambakas tadā ||

23.1२३.१

शस्त्रैर् अस्त्रान्वितैर् एवम् अनिर्भिन्नत्वचं हरः । (२३।१)

śastrair astrānvitair evam anirbhinnatvacaṃ haraḥ |

23.2२३.२

विस्मयं परम् आपन्नो दध्यौ पशुपतिश् चिरम् ॥ (२३।२)

vismayaṃ param āpanno dadhyau paśupatiś ciram ||

24.1२४.१

दृष्ट्वा संज्ञपनं योगं पशूनां स पतिर् मखे । (२४।१)

dṛṣṭvā saṃjñapanaṃ yogaṃ paśūnāṃ sa patir makhe |

24.2२४.२

यजमानपशोः कस्य कायात् तेनाहरच्छिरः ॥ (२४।२)

yajamānapaśoḥ kasya kāyāt tenāharacchiraḥ ||

25.1२५.१

साधुवादस् तदा तेषां कर्म तत् तस्य पश्यताम् । (२५।१)

sādhuvādas tadā teṣāṃ karma tat tasya paśyatām |

25.2२५.२

भूतप्रेतपिशाचानां अन्येषां तद्विपर्ययः ॥ (२५।२)

bhūtapretapiśācānāṃ anyeṣāṃ tadviparyayaḥ ||

26.1२६.१

जुहावैतच्छिरस्तस्मिन् दक्षिणाग्नाव् अमर्षितः । (२६।१)

juhāvaitacchirastasmin dakṣiṇāgnāv amarṣitaḥ |

26.2२६.२

तद्देवयजनं दग्ध्वा प्रातिष्ठद् गुह्यकालयम् ॥ (२६।२)

taddevayajanaṃ dagdhvā prātiṣṭhad guhyakālayam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhāgavPur, 4, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit