BhāgavPur, 2, 7
Select a line for its word-by-word analysis.
यत्रोद्यतः क्षितितलोद्धरणाय बिभ्रत्क्रौडीं तनुं सकलयज्ञमयीम् अनन्तः । (१।२)
yatrodyataḥ kṣititaloddharaṇāya bibhratkrauḍīṃ tanuṃ sakalayajñamayīm anantaḥ |
अन्तर्महार्णव उपागतम् आदिदैत्यं तं दंष्ट्रयाद्रिम् इव वज्रधरो ददार ॥ (१।३)
antarmahārṇava upāgatam ādidaityaṃ taṃ daṃṣṭrayādrim iva vajradharo dadāra ||
जातो रुचेरजनयत् सुयमान् सुयज्ञ आकूतिसूनुरमरान् अथ दक्षिणायाम् । (२।१)
jāto rucerajanayat suyamān suyajña ākūtisūnuramarān atha dakṣiṇāyām |
लोकत्रयस्य महतीम् अहरद्यदार्तिं स्वायम्भुवेन मनुना हरिरित्यनूक्तः ॥ (२।२)
lokatrayasya mahatīm aharadyadārtiṃ svāyambhuvena manunā harirityanūktaḥ ||
जज्ञे च कर्दमगृहे द्विज देवहूत्यां स्त्रीभिः समं नवभिरात्मगतिं स्वमात्रे । (३।१)
jajñe ca kardamagṛhe dvija devahūtyāṃ strībhiḥ samaṃ navabhirātmagatiṃ svamātre |
ऊचे ययात्मशमलं गुणसङ्गपङ्कमस्मिन् विधूय कपिलस्य गतिं प्रपेदे ॥ (३।२)
ūce yayātmaśamalaṃ guṇasaṅgapaṅkamasmin vidhūya kapilasya gatiṃ prapede ||
अत्रेरपत्यम् अभिकाङ्क्षत आह तुष्टो दत्तो मयाहम् इति यद्भगवान् स दत्तः । (४।१)
atrerapatyam abhikāṅkṣata āha tuṣṭo datto mayāham iti yadbhagavān sa dattaḥ |
यत्पादपङ्कजपरागपवित्रदेहा योगर्द्धिम् आपुरुभयीं यदुहैहयाद्याः ॥ (४।२)
yatpādapaṅkajaparāgapavitradehā yogarddhim āpurubhayīṃ yaduhaihayādyāḥ ||
तप्तं तपो विविधलोकसिसृक्षया मे आदौ सनात् स्वतपसः स चतुःसनो ऽभूत् । (५।१)
taptaṃ tapo vividhalokasisṛkṣayā me ādau sanāt svatapasaḥ sa catuḥsano 'bhūt |
प्राक्कल्पसम्प्लवविनष्टम् इहात्मतत्त्वं सम्यग् जगाद मुनयो यदचक्षतात्मन् ॥ (५।२)
prākkalpasamplavavinaṣṭam ihātmatattvaṃ samyag jagāda munayo yadacakṣatātman ||
धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूर्त्यां नारायणो नर इति स्वतपःप्रभावः । (६।१)
dharmasya dakṣaduhitaryajaniṣṭa mūrtyāṃ nārāyaṇo nara iti svatapaḥprabhāvaḥ |
दृष्ट्वात्मनो भगवतो नियमावलोपं देव्यस्त्वनङ्गपृतना घटितुं न शेकुः ॥ (६।२)
dṛṣṭvātmano bhagavato niyamāvalopaṃ devyastvanaṅgapṛtanā ghaṭituṃ na śekuḥ ||
कामं दहन्ति कृतिनो ननु रोषदृष्ट्या रोषं दहन्तम् उत ते न दहन्त्यसह्यम् । (७।१)
kāmaṃ dahanti kṛtino nanu roṣadṛṣṭyā roṣaṃ dahantam uta te na dahantyasahyam |
सो ऽयं यदन्तरम् अलं प्रविशन् बिभेति कामः कथं नु पुनरस्य मनः श्रयेत ॥ (७।२)
so 'yaṃ yadantaram alaṃ praviśan bibheti kāmaḥ kathaṃ nu punarasya manaḥ śrayeta ||
विद्धः सपत्न्युदितपत्रिभिरन्ति राज्ञो बालो ऽपि सन्न् उपगतस्तपसे वनानि । (८।१)
viddhaḥ sapatnyuditapatribhiranti rājño bālo 'pi sann upagatastapase vanāni |
तस्मा अदाद्ध्रुवगतिं गृणते प्रसन्नो दिव्याः स्तुवन्ति मुनयो यदुपर्यधस्तात् ॥ (८।२)
tasmā adāddhruvagatiṃ gṛṇate prasanno divyāḥ stuvanti munayo yaduparyadhastāt ||
यद्वेनम् उत्पथगतं द्विजवाक्यवज्रनिष्प्लुष्टपौरुषभगं निरये पतन्तम् । (९।१)
yadvenam utpathagataṃ dvijavākyavajraniṣpluṣṭapauruṣabhagaṃ niraye patantam |
त्रात्वार्थितो जगति पुत्रपदं च लेभे दुग्धा वसूनि वसुधा सकलानि येन ॥ (९।२)
trātvārthito jagati putrapadaṃ ca lebhe dugdhā vasūni vasudhā sakalāni yena ||
नाभेरसावृषभ आस सुदेविसूनुर्यो वै चचार समदृग् जडयोगचर्याम् । (१०।१)
nābherasāvṛṣabha āsa sudevisūnuryo vai cacāra samadṛg jaḍayogacaryām |
यत् पारमहंस्यम् ऋषयः पदम् आमनन्ति स्वस्थः प्रशान्तकरणः परिमुक्तसङ्गः ॥ (१०।२)
yat pāramahaṃsyam ṛṣayaḥ padam āmananti svasthaḥ praśāntakaraṇaḥ parimuktasaṅgaḥ ||
सत्रे ममास भगवान् हयशीरषाथो साक्षात् स यज्ञपुरुषस्तपनीयवर्णः । (११।१)
satre mamāsa bhagavān hayaśīraṣātho sākṣāt sa yajñapuruṣastapanīyavarṇaḥ |
छन्दोमयो मखमयो ऽखिलदेवतात्मा वाचो बभूवुरुशतीः श्वसतो ऽस्य नस्तः ॥ (११।२)
chandomayo makhamayo 'khiladevatātmā vāco babhūvuruśatīḥ śvasato 'sya nastaḥ ||
मत्स्यो युगान्तसमये मनुनोपलब्धः क्षोणीमयो निखिलजीवनिकायकेतः । (१२।१)
matsyo yugāntasamaye manunopalabdhaḥ kṣoṇīmayo nikhilajīvanikāyaketaḥ |
विस्रंसितान् उरुभये सलिले मुखान् मे आदाय तत्र विजहार ह वेदमार्गान् ॥ (१२।२)
visraṃsitān urubhaye salile mukhān me ādāya tatra vijahāra ha vedamārgān ||
क्षीरोदधावमरदानवयूथपानामुन्मथ्नताम् अमृतलब्धय आदिदेवः । (१३।१)
kṣīrodadhāvamaradānavayūthapānāmunmathnatām amṛtalabdhaya ādidevaḥ |
पृष्ठेन कच्छपवपुर्विदधार गोत्रं निद्राक्षणो ऽद्रिपरिवर्तकषाणकण्डूः ॥ (१३।२)
pṛṣṭhena kacchapavapurvidadhāra gotraṃ nidrākṣaṇo 'driparivartakaṣāṇakaṇḍūḥ ||
त्रैपिष्टपोरुभयहा स नृसिंहरूपं कृत्वा भ्रमद्भ्रुकुटिदंष्ट्रकरालवक्त्रम् । (१४।१)
traipiṣṭaporubhayahā sa nṛsiṃharūpaṃ kṛtvā bhramadbhrukuṭidaṃṣṭrakarālavaktram |
दैत्येन्द्रम् आशु गदयाभिपतन्तम् आरादूरौ निपात्य विददार नखैः स्फुरन्तम् ॥ (१४।२)
daityendram āśu gadayābhipatantam ārādūrau nipātya vidadāra nakhaiḥ sphurantam ||
अन्तःसरस्युरुबलेन पदे गृहीतो ग्राहेण यूथपतिरम्बुजहस्त आर्तः । (१५।१)
antaḥsarasyurubalena pade gṛhīto grāheṇa yūthapatirambujahasta ārtaḥ |
आहेदम् आदिपुरुषाखिललोकनाथतीर्थश्रवः श्रवणमङ्गलनामधेय ॥ (१५।२)
āhedam ādipuruṣākhilalokanāthatīrthaśravaḥ śravaṇamaṅgalanāmadheya ||
श्रुत्वा हरिस्तम् अरणार्थिनम् अप्रमेयश्चक्रायुधः पतगराजभुजाधिरूढः । (१६।१)
śrutvā haristam araṇārthinam aprameyaścakrāyudhaḥ patagarājabhujādhirūḍhaḥ |
चक्रेण नक्रवदनं विनिपाट्य तस्माद्धस्ते प्रगृह्य भगवान् कृपयोज्जहार ॥ (१६।२)
cakreṇa nakravadanaṃ vinipāṭya tasmāddhaste pragṛhya bhagavān kṛpayojjahāra ||
ज्यायान् गुणैरवरजो ऽप्यदितेः सुतानां लोकान् विचक्रम इमान् यदथाधियज्ञः । (१७।१)
jyāyān guṇairavarajo 'pyaditeḥ sutānāṃ lokān vicakrama imān yadathādhiyajñaḥ |
क्ष्मां वामनेन जगृहे त्रिपदच्छलेन याच्ञाम् ऋते पथि चरन् प्रभुभिर्न चाल्यः ॥ (१७।२)
kṣmāṃ vāmanena jagṛhe tripadacchalena yācñām ṛte pathi caran prabhubhirna cālyaḥ ||
नार्थो बलेरयम् उरुक्रमपादशौचमापः शिखाधृतवतो विबुधाधिपत्यम् । (१८।१)
nārtho balerayam urukramapādaśaucamāpaḥ śikhādhṛtavato vibudhādhipatyam |
यो वै प्रतिश्रुतम् ऋते न चिकीर्षदन्यदात्मानम् अङ्ग मनसा हरये ऽभिमेने ॥ (१८।२)
yo vai pratiśrutam ṛte na cikīrṣadanyadātmānam aṅga manasā haraye 'bhimene ||
तुभ्यं च नारद भृशं भगवान् विवृद्धभावेन साधु परितुष्ट उवाच योगम् । (१९।१)
tubhyaṃ ca nārada bhṛśaṃ bhagavān vivṛddhabhāvena sādhu parituṣṭa uvāca yogam |
ज्ञानं च भागवतम् आत्मसतत्त्वदीपं यद्वासुदेवशरणा विदुरञ्जसैव ॥ (१९।२)
jñānaṃ ca bhāgavatam ātmasatattvadīpaṃ yadvāsudevaśaraṇā vidurañjasaiva ||
चक्रं च दिक्ष्वविहतं दशसु स्वतेजो मन्वन्तरेषु मनुवंशधरो बिभर्ति । (२०।१)
cakraṃ ca dikṣvavihataṃ daśasu svatejo manvantareṣu manuvaṃśadharo bibharti |
दुष्टेषु राजसु दमं व्यदधात् स्वकीर्तिं सत्ये त्रिपृष्ठ उशतीं प्रथयंश्चरित्रैः ॥ (२०।२)
duṣṭeṣu rājasu damaṃ vyadadhāt svakīrtiṃ satye tripṛṣṭha uśatīṃ prathayaṃścaritraiḥ ||
धन्वन्तरिश्च भगवान् स्वयम् एव कीर्तिर्नाम्ना नृणां पुरुरुजां रुज आशु हन्ति । (२१।१)
dhanvantariśca bhagavān svayam eva kīrtirnāmnā nṛṇāṃ pururujāṃ ruja āśu hanti |
यज्ञे च भागम् अमृतायुरवावरुन्धायुष्यवेदम् अनुशास्त्यवतीर्य लोके ॥ (२१।२)
yajñe ca bhāgam amṛtāyuravāvarundhāyuṣyavedam anuśāstyavatīrya loke ||
क्षत्रं क्षयाय विधिनोपभृतं महात्मा ब्रह्मध्रुग् उज्झितपथं नरकार्तिलिप्सु । (२२।१)
kṣatraṃ kṣayāya vidhinopabhṛtaṃ mahātmā brahmadhrug ujjhitapathaṃ narakārtilipsu |
उद्धन्त्यसाववनिकण्टकम् उग्रवीर्यस्त्रिःसप्तकृत्व उरुधारपरश्वधेन ॥ (२२।२)
uddhantyasāvavanikaṇṭakam ugravīryastriḥsaptakṛtva urudhāraparaśvadhena ||
अस्मत्प्रसादसुमुखः कलया कलेश इक्ष्वाकुवंश अवतीर्य गुरोर्निदेशे । (२३।१)
asmatprasādasumukhaḥ kalayā kaleśa ikṣvākuvaṃśa avatīrya gurornideśe |
तिष्ठन् वनं सदयितानुज आविवेश यस्मिन् विरुध्य दशकन्धर आर्तिम् आर्छत् ॥ (२३।२)
tiṣṭhan vanaṃ sadayitānuja āviveśa yasmin virudhya daśakandhara ārtim ārchat ||
यस्मा अदादुदधिरूढभयाङ्गवेपो मार्गं सपद्यरिपुरं हरवद्दिधक्षोः । (२४।१)
yasmā adādudadhirūḍhabhayāṅgavepo mārgaṃ sapadyaripuraṃ haravaddidhakṣoḥ |
दूरे सुहृन्मथितरोषसुशोणदृष्ट्या तातप्यमानमकरोरगनक्रचक्रः ॥ (२४।२)
dūre suhṛnmathitaroṣasuśoṇadṛṣṭyā tātapyamānamakaroraganakracakraḥ ||
वक्षःस्थलस्पर्शरुग्णमहेन्द्रवाहदन्तैर्विडम्बितककुब्जुष ऊढहासम् । (२५।१)
vakṣaḥsthalasparśarugṇamahendravāhadantairviḍambitakakubjuṣa ūḍhahāsam |
सद्यो ऽसुभिः सह विनेष्यति दारहर्तुर्विस्फूर्जितैर्धनुष उच्चरतो ऽधिसैन्ये ॥ (२५।२)
sadyo 'subhiḥ saha vineṣyati dāraharturvisphūrjitairdhanuṣa uccarato 'dhisainye ||
भूमेः सुरेतरवरूथविमर्दितायाः क्लेशव्ययाय कलया सितकृष्णकेशः । (२६।१)
bhūmeḥ suretaravarūthavimarditāyāḥ kleśavyayāya kalayā sitakṛṣṇakeśaḥ |
जातः करिष्यति जनानुपलक्ष्यमार्गः कर्माणि चात्ममहिमोपनिबन्धनानि ॥ (२६।२)
jātaḥ kariṣyati janānupalakṣyamārgaḥ karmāṇi cātmamahimopanibandhanāni ||
तोकेन जीवहरणं यदुलूकिकायास्त्रैमासिकस्य च पदा शकटो ऽपवृत्तः । (२७।१)
tokena jīvaharaṇaṃ yadulūkikāyāstraimāsikasya ca padā śakaṭo 'pavṛttaḥ |
यद्रिङ्गतान्तरगतेन दिविस्पृशोर्वा उन्मूलनं त्वितरथार्जुनयोर्न भाव्यम् ॥ (२७।२)
yadriṅgatāntaragatena divispṛśorvā unmūlanaṃ tvitarathārjunayorna bhāvyam ||
यद्वै व्रजे व्रजपशून् विषतोयपीतान्पालांस्त्वजीवयदनुग्रहदृष्टिवृष्ट्या । (२८।१)
yadvai vraje vrajapaśūn viṣatoyapītānpālāṃstvajīvayadanugrahadṛṣṭivṛṣṭyā |
तच्छुद्धये ऽतिविषवीर्यविलोलजिह्वमुच्चाटयिष्यदुरगं विहरन् ह्रदिन्याम् ॥ (२८।२)
tacchuddhaye 'tiviṣavīryavilolajihvamuccāṭayiṣyaduragaṃ viharan hradinyām ||
तत् कर्म दिव्यम् इव यन् निशि निःशयानं दावाग्निना शुचिवने परिदह्यमाने । (२९।१)
tat karma divyam iva yan niśi niḥśayānaṃ dāvāgninā śucivane paridahyamāne |
उन्नेष्यति व्रजम् अतो ऽवसितान्तकालं नेत्रे पिधाप्य सबलो ऽनधिगम्यवीर्यः ॥ (२९।२)
unneṣyati vrajam ato 'vasitāntakālaṃ netre pidhāpya sabalo 'nadhigamyavīryaḥ ||
गृह्णीत यद्यदुपबन्धम् अमुष्य माता शुल्बं सुतस्य न तु तत् तदमुष्य माति । (३०।१)
gṛhṇīta yadyadupabandham amuṣya mātā śulbaṃ sutasya na tu tat tadamuṣya māti |
यज् जृम्भतो ऽस्य वदने भुवनानि गोपी संवीक्ष्य शङ्कितमनाः प्रतिबोधितासीत् ॥ (३०।२)
yaj jṛmbhato 'sya vadane bhuvanāni gopī saṃvīkṣya śaṅkitamanāḥ pratibodhitāsīt ||
नन्दं च मोक्ष्यति भयाद्वरुणस्य पाशाद्गोपान् बिलेषु पिहितान् मयसूनुना च । (३१।१)
nandaṃ ca mokṣyati bhayādvaruṇasya pāśādgopān bileṣu pihitān mayasūnunā ca |
अह्न्यापृतं निशि शयानम् अतिश्रमेण लोकं विकुण्ठम् उपनेष्यति गोकुलं स्म ॥ (३१।२)
ahnyāpṛtaṃ niśi śayānam atiśrameṇa lokaṃ vikuṇṭham upaneṣyati gokulaṃ sma ||
गोपैर्मखे प्रतिहते व्रजविप्लवायदेवे ऽभिवर्षति पशून् कृपया रिरक्षुः । (३२।१)
gopairmakhe pratihate vrajaviplavāyadeve 'bhivarṣati paśūn kṛpayā rirakṣuḥ |
धर्तोच्छिलीन्ध्रम् इव सप्तदिनानि सप्तवर्षो महीध्रम् अनघैककरे सलीलम् ॥ (३२।२)
dhartocchilīndhram iva saptadināni saptavarṣo mahīdhram anaghaikakare salīlam ||
क्रीडन् वने निशि निशाकररश्मिगौर्यां रासोन्मुखः कलपदायतमूर्छितेन । (३३।१)
krīḍan vane niśi niśākararaśmigauryāṃ rāsonmukhaḥ kalapadāyatamūrchitena |
उद्दीपितस्मररुजां व्रजभृद्वधूनां हर्तुर्हरिष्यति शिरो धनदानुगस्य ॥ (३३।२)
uddīpitasmararujāṃ vrajabhṛdvadhūnāṃ harturhariṣyati śiro dhanadānugasya ||
ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्टमल्लेभकंसयवनाः कपिपौण्ड्रकाद्याः । (३४।१)
ye ca pralambakharadardurakeśyariṣṭamallebhakaṃsayavanāḥ kapipauṇḍrakādyāḥ |
अन्ये च शाल्वकुजबल्वलदन्तवक्रसप्तोक्षशम्बरविदूरथरुक्मिमुख्याः ॥ (३४।२)
anye ca śālvakujabalvaladantavakrasaptokṣaśambaravidūratharukmimukhyāḥ ||
ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापाः काम्बोजमत्स्यकुरुसृञ्जयकैकयाद्याः । (३५।१)
ye vā mṛdhe samitiśālina āttacāpāḥ kāmbojamatsyakurusṛñjayakaikayādyāḥ |
यास्यन्त्यदर्शनम् अलं बलपार्थभीमव्याजाह्वयेन हरिणा निलयं तदीयम् ॥ (३५।२)
yāsyantyadarśanam alaṃ balapārthabhīmavyājāhvayena hariṇā nilayaṃ tadīyam ||
कालेन मीलितधियाम् अवमृश्य नॄणां स्तोकायुषां स्वनिगमो बत दूरपारः । (३६।१)
kālena mīlitadhiyām avamṛśya nṝṇāṃ stokāyuṣāṃ svanigamo bata dūrapāraḥ |
आविर्हितस्त्वनुयुगं स हि सत्यवत्यां वेदद्रुमं विटपशो विभजिष्यति स्म ॥ (३६।२)
āvirhitastvanuyugaṃ sa hi satyavatyāṃ vedadrumaṃ viṭapaśo vibhajiṣyati sma ||
देवद्विषां निगमवर्त्मनि निष्ठितानां पूर्भिर्मयेन विहिताभिर् अदृश्यतूर्भिः । (३७।१)
devadviṣāṃ nigamavartmani niṣṭhitānāṃ pūrbhirmayena vihitābhir adṛśyatūrbhiḥ |
लोकान् घ्नतां मतिविमोहम् अतिप्रलोभं वेषं विधाय बहु भाष्यत औपधर्म्यम् ॥ (३७।२)
lokān ghnatāṃ mativimoham atipralobhaṃ veṣaṃ vidhāya bahu bhāṣyata aupadharmyam ||
यर्ह्यालयेष्वपि सतां न हरेः कथाः स्युः पाषण्डिनो द्विजजना वृषला नृदेवाः । (३८।१)
yarhyālayeṣvapi satāṃ na hareḥ kathāḥ syuḥ pāṣaṇḍino dvijajanā vṛṣalā nṛdevāḥ |
स्वाहा स्वधा वषडिति स्म गिरो न यत्र शास्ता भविष्यति कलेर्भगवान् युगान्ते ॥ (३८।२)
svāhā svadhā vaṣaḍiti sma giro na yatra śāstā bhaviṣyati kalerbhagavān yugānte ||
सर्गे तपो ऽहम् ऋषयो नव ये प्रजेशाः स्थाने ऽथ धर्ममखमन्वमरावनीशाः । (३९।१)
sarge tapo 'ham ṛṣayo nava ye prajeśāḥ sthāne 'tha dharmamakhamanvamarāvanīśāḥ |
अन्ते त्वधर्महरमन्युवशासुराद्या मायाविभूतय इमाः पुरुशक्तिभाजः ॥ (३९।२)
ante tvadharmaharamanyuvaśāsurādyā māyāvibhūtaya imāḥ puruśaktibhājaḥ ||
विष्णोर्नु वीर्यगणनां कतमो ऽर्हतीह यः पार्थिवान्यपि कविर्विममे रजांसि । (४०।१)
viṣṇornu vīryagaṇanāṃ katamo 'rhatīha yaḥ pārthivānyapi kavirvimame rajāṃsi |
चस्कम्भ यः स्वरहसास्खलता त्रिपृष्ठं यस्मात् त्रिसाम्यसदनादुरुकम्पयानम् ॥ (४०।२)
caskambha yaḥ svarahasāskhalatā tripṛṣṭhaṃ yasmāt trisāmyasadanādurukampayānam ||
नान्तं विदाम्यहम् अमी मुनयो ऽग्रजास्ते मायाबलस्य पुरुषस्य कुतो ऽवरा ये । (४१।१)
nāntaṃ vidāmyaham amī munayo 'grajāste māyābalasya puruṣasya kuto 'varā ye |
गायन् गुणान् दशशतानन आदिदेवः शेषो ऽधुनापि समवस्यति नास्य पारम् ॥ (४१।२)
gāyan guṇān daśaśatānana ādidevaḥ śeṣo 'dhunāpi samavasyati nāsya pāram ||
येषां स एष भगवान् दययेदनन्तः सर्वात्मनाश्रितपदो यदि निर्व्यलीकम् । (४२।१)
yeṣāṃ sa eṣa bhagavān dayayedanantaḥ sarvātmanāśritapado yadi nirvyalīkam |
ते दुस्तराम् अतितरन्ति च देवमायां नैषां ममाहम् इति धीः श्वशृगालभक्ष्ये ॥ (४२।२)
te dustarām atitaranti ca devamāyāṃ naiṣāṃ mamāham iti dhīḥ śvaśṛgālabhakṣye ||
वेदाहम् अङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवान् अथ दैत्यवर्यः । (४३।१)
vedāham aṅga paramasya hi yogamāyāṃ yūyaṃ bhavaśca bhagavān atha daityavaryaḥ |
पत्नी मनोः स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिरृभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ (४३।२)
patnī manoḥ sa ca manuśca tadātmajāśca prācīnabarhirṛbhuraṅga uta dhruvaśca ||
इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधिरघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्याः । (४४।१)
ikṣvākurailamucukundavidehagādhiraghvambarīṣasagarā gayanāhuṣādyāḥ |
मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्तरयो दिलीपः ॥ (४४।२)
māndhātralarkaśatadhanvanurantidevā devavrato baliramūrtarayo dilīpaḥ ||
सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलादसारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणाः । (४५।१)
saubharyutaṅkaśibidevalapippalādasārasvatoddhavaparāśarabhūriṣeṇāḥ |
ये ऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्तपार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्याः ॥ (४५।२)
ye 'nye vibhīṣaṇahanūmadupendradattapārthārṣṭiṣeṇaviduraśrutadevavaryāḥ ||
ते वै विदन्त्यतितरन्ति च देवमायां स्त्रीशूद्रहूणशबरा अपि पापजीवाः । (४६।१)
te vai vidantyatitaranti ca devamāyāṃ strīśūdrahūṇaśabarā api pāpajīvāḥ |
यद्यद्भुतक्रमपरायणशीलशिक्षास्तिर्यग्जना अपि किम् उ श्रुतधारणा ये ॥ (४६।२)
yadyadbhutakramaparāyaṇaśīlaśikṣāstiryagjanā api kim u śrutadhāraṇā ye ||
शश्वत् प्रशान्तम् अभयं प्रतिबोधमात्रं शुद्धं समं सदसतः परमात्मतत्त्वम् । (४७।१)
śaśvat praśāntam abhayaṃ pratibodhamātraṃ śuddhaṃ samaṃ sadasataḥ paramātmatattvam |
शब्दो न यत्र पुरुकारकवान् क्रियार्थो माया परैत्यभिमुखे च विलज्जमाना ॥ (४७।२)
śabdo na yatra purukārakavān kriyārtho māyā paraityabhimukhe ca vilajjamānā ||
तद्वै पदं भगवतः परमस्य पुंसो ब्रह्मेति यद्विदुरजस्रसुखं विशोकम् । (४८।१)
tadvai padaṃ bhagavataḥ paramasya puṃso brahmeti yadvidurajasrasukhaṃ viśokam |
सध्र्यङ् नियम्य यतयो यमकर्तहेतिं जह्युः स्वराडिव निपानखनित्रम् इन्द्रः ॥ (४८।२)
sadhryaṅ niyamya yatayo yamakartahetiṃ jahyuḥ svarāḍiva nipānakhanitram indraḥ ||
स श्रेयसाम् अपि विभुर्भगवान् यतो ऽस्य भावस्वभावविहितस्य सतः प्रसिद्धिः । (४९।१)
sa śreyasām api vibhurbhagavān yato 'sya bhāvasvabhāvavihitasya sataḥ prasiddhiḥ |
देहे स्वधातुविगमे ऽनुविशीर्यमाणे व्योमेव तत्र पुरुषो न विशीर्यते ऽञ्जः ॥ (४९।२)
dehe svadhātuvigame 'nuviśīryamāṇe vyomeva tatra puruṣo na viśīryate 'ñjaḥ ||
सो ऽयं ते ऽभिहितस्तात भगवान् विश्वभावनः । (५०।१)
so 'yaṃ te 'bhihitastāta bhagavān viśvabhāvanaḥ |
समासेन हरेर्नान्यदन्यस्मात् सदसच्च यत् ॥ (५०।२)
samāsena harernānyadanyasmāt sadasacca yat ||
सङ्ग्रहो ऽयं विभूतीनां त्वम् एतद्विपुलीकुरु ॥ (५१।२)
saṅgraho 'yaṃ vibhūtīnāṃ tvam etadvipulīkuru ||
सर्वात्मन्यखिलाधारे इति संकल्प्य वर्णय ॥ (५२।२)
sarvātmanyakhilādhāre iti saṃkalpya varṇaya ||
शृण्वतः श्रद्धया नित्यं माययात्मा न मुह्यति ॥ (५३।२)
śṛṇvataḥ śraddhayā nityaṃ māyayātmā na muhyati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.