सूत उवाच । (१।१)

इति भीतः प्रजाद्रोहात् सर्वधर्मविवित्सया । (१।२)

ततो विनशनं प्रागाद्यत्र देवव्रतो ऽपतत् ॥ (१।३)

तदा ते भ्रातरः सर्वे सदश्वैः स्वर्णभूषितैः । (२।१)

अन्वगच्छन् रथैर्विप्रा व्यासधौम्यादयस्तथा ॥ (२।२)

भगवान् अपि विप्रर्षे रथेन सधनञ्जयः । (३।१)

स तैर्व्यरोचत नृपः कुबेर इव गुह्यकैः ॥ (३।२)

दृष्ट्वा निपतितं भूमौ दिवश्च्युतम् इवामरम् । (४।१)

प्रणेमुः पाण्डवा भीष्मं सानुगाः सह चक्रिणा ॥ (४।२)

तत्र ब्रह्मर्षयः सर्वे देवर्षयश्च सत्तम । (५।१)

राजर्षयश्च तत्रासन् द्रष्टुं भरतपुङ्गवम् ॥ (५।२)

पर्वतो नारदो धौम्यो भगवान् बादरायणः । (६।१)

बृहदश्वो भरद्वाजः सशिष्यो रेणुकासुतः ॥ (६।२)

वसिष्ठ इन्द्रप्रमदस्त्रितो गृत्समदो ऽसितः । (७।१)

कक्षीवान् गौतमो ऽत्रिश्च कौशिको ऽथ सुदर्शनः ॥ (७।२)

अन्ये च मुनयो ब्रह्मन् ब्रह्मरातादयो ऽमलाः । (८।१)

शिष्यैरुपेता आजग्मुः कश्यपाङ्गिरसादयः ॥ (८।२)

तान् समेतान् महाभागान् उपलभ्य वसूत्तमः । (९।१)

पूजयामास धर्मज्ञो देशकालविभागवित् ॥ (९।२)

कृष्णं च तत्प्रभावज्ञ आसीनं जगदीश्वरम् । (१०।१)

हृदिस्थं पूजयामास माययोपात्तविग्रहम् ॥ (१०।२)

पाण्डुपुत्रान् उपासीनान् प्रश्रयप्रेमसंगतान् । (११।१)

अभ्याचष्टानुरागाश्रैर् अन्धीभूतेन चक्षुषा ॥ (११।२)

अहो कष्टम् अहो ऽन्याय्यं यद्यूयं धर्मनन्दनाः । (१२।१)

जीवितुं नार्हथ क्लिष्टं विप्रधर्माच्युताश्रयाः ॥ (१२।२)

संस्थिते ऽतिरथे पाण्डौ पृथा बालप्रजा वधूः । (१३।१)

युष्मत्कृते बहून् क्लेशान् प्राप्ता तोकवती मुहुः ॥ (१३।२)

सर्वं कालकृतं मन्ये भवतां च यदप्रियम् । (१४।१)

सपालो यद्वशे लोको वायोरिव घनावलिः ॥ (१४।२)

यत्र धर्मसुतो राजा गदापाणिर्वृकोदरः । (१५।१)

कृष्णो ऽस्त्री गाण्डिवं चापं सुहृत् कृष्णस्ततो विपत् ॥ (१५।२)

न ह्यस्य कर्हिचिद्राजन् पुमान् वेद विधित्सितम् । (१६।१)

यद्विजिज्ञासया युक्ता मुह्यन्ति कवयो ऽपि हि ॥ (१६।२)

तस्मादिदं दैवतन्त्रं व्यवस्य भरतर्षभ । (१७।१)

तस्यानुविहितो ऽनाथा नाथ पाहि प्रजाः प्रभो ॥ (१७।२)

एष वै भगवान् साक्षादाद्यो नारायणः पुमान् । (१८।१)

मोहयन् मायया लोकं गूढश्चरति वृष्णिषु ॥ (१८।२)

अस्यानुभावं भगवान् वेद गुह्यतमं शिवः । (१९।१)

देवर्षिर्नारदः साक्षाद्भगवान् कपिलो नृप ॥ (१९।२)

यं मन्यसे मातुलेयं प्रियं मित्रं सुहृत्तमम् । (२०।१)

अकरोः सचिवं दूतं सौहृदादथ सारथिम् ॥ (२०।२)

सर्वात्मनः समदृशो ह्यद्वयस्यानहंकृतेः । (२१।१)

तत्कृतं मतिवैषम्यं निरवद्यस्य न क्वचित् ॥ (२१।२)

तथाप्येकान्तभक्तेषु पश्य भूपानुकम्पितम् । (२२।१)

यन् मे ऽसूंस्त्यजतः साक्षात् कृष्णो दर्शनम् आगतः ॥ (२२।२)

भक्त्यावेश्य मनो यस्मिन् वाचा यन्नाम कीर्तयन् । (२३।१)

त्यजन् कलेवरं योगी मुच्यते कामकर्मभिः ॥ (२३।२)

स देवदेवो भगवान् प्रतीक्षतां कलेवरं यावदिदं हिनोम्यहम् । (२४।१)

प्रसन्नहासारुणलोचनोल्लसन् मुखाम्बुजो ध्यानपथश्चतुर्भुजः ॥ (२४।२)

सूत उवाच । (२५।१)

युधिष्ठिरस्तदाकर्ण्य शयानं शरपञ्जरे । (२५।२)

अपृच्छद्विविधान् धर्मान् ऋषीणां चानुशृण्वताम् ॥ (२५।३)

पुरुषस्वभावविहितान् यथावर्णं यथाश्रमम् । (२६।१)

वैराग्यरागोपाधिभ्याम् आम्नातोभयलक्षणान् ॥ (२६।२)

दानधर्मान् राजधर्मान् मोक्षधर्मान् विभागशः । (२७।१)

स्त्रीधर्मान् भगवद्धर्मान् समासव्यासयोगतः ॥ (२७।२)

धर्मार्थकाममोक्षांश्च सहोपायान् यथा मुने । (२८।१)

नानाख्यानेतिहासेषु वर्णयामास तत्त्ववित् ॥ (२८।२)

धर्मं प्रवदतस्तस्य स कालः प्रत्युपस्थितः । (२९।१)

यो योगिनश् छन्दमृत्योर् वाञ्छितस् तूत्तरायणः ॥ (२९।२)

तदोपसंहृत्य गिरः सहस्रणीर् विमुक्तसङ्गं मन आदिपूरुषे । (३०।१)

कृष्णे लसत्पीतपटे चतुर्भुजे पुरः स्थिते ऽमीलितदृग् व्यधारयत् ॥ (३०।२)

विशुद्धया धारणया हताशुभस् तदीक्षयैवाशु गतायुधश्रमः । (३१।१)

निवृत्तसर्वेन्द्रियवृत्तिविभ्रमस् तुष्टाव जन्यं विसृजञ् जनार्दनम् ॥ (३१।२)

श्रीभीष्म उवाच । (३२।१)

इति मतिरुपकल्पिता वितृष्णा भगवति सात्वतपुङ्गवे विभूम्नि । (३२।२)

स्वसुखम् उपगते क्वचिद्विहर्तुं प्रकृतिम् उपेयुषि यद्भवप्रवाहः ॥ (३२।३)

त्रिभुवनकमनं तमालवर्णं रविकरगौरवराम्बरं दधाने । (३३।१)

वपुरलककुलावृताननाब्जं विजयसखे रतिरस्तु मे ऽनवद्या ॥ (३३।२)

युधि तुरगरजोविधूम्रविष्वक् कचलुलितश्रमवार्यलंकृतास्ये । (३४।१)

मम निशितशरैर्विभिद्यमान त्वचि विलसत्कवचे ऽस्तु कृष्ण आत्मा ॥ (३४।२)

सपदि सखिवचो निशम्य मध्ये निजपरयोर्बलयो रथं निवेश्य । (३५।१)

स्थितवति परसैनिकायुरक्ष्णा हृतवति पार्थसखे रतिर्ममास्तु ॥ (३५।२)

व्यवहितपृतनामुखं निरीक्ष्य स्वजनवधाद्विमुखस्य दोषबुद्ध्या । (३६।१)

कुमतिम् अहरदात्मविद्यया यश् चरणरतिः परमस्य तस्य मे ऽस्तु ॥ (३६।२)

स्वनिगमम् अपहाय मत्प्रतिज्ञाम् ऋतम् अधिकर्तुम् अवप्लुतो रथस्थः । (३७।१)

धृतरथचरणो ऽभ्ययाच् चलद्गुर् हरिरिव हन्तुम् इभं गतोत्तरीयः ॥ (३७।२)

शितविशिखहतो विशीर्णदंशः क्षतजपरिप्लुत आततायिनो मे । (३८।१)

प्रसभम् अभिससार मद्वधार्थं स भवतु मे भगवान् गतिर्मुकुन्दः ॥ (३८।२)

विजयरथकुटुम्ब आत्ततोत्रे धृतहयरश्मिनि तच्छ्रियेक्षणीये । (३९।१)

भगवति रतिरस्तु मे मुमूर्षोर् यम् इह निरीक्ष्य हता गताः स्वरूपम् ॥ (३९।२)

ललितगतिविलासवल्गुहासप्रणयनिरीक्षणकल्पितोरुमानाः । (४०।१)

कृतमनुकृतवत्य उन्मदान्धाः प्रकृतिम् अगन् किल यस्य गोपवध्वः ॥ (४०।२)

मुनिगणनृपवर्यसङ्कुले ऽन्तः सदसि युधिष्ठिरराजसूय एषाम् । (४१।१)

अर्हणम् उपपेद ईक्षणीयो मम दृशिगोचर एष आविरात्मा ॥ (४१।२)

तम् इमम् अहम् अजं शरीरभाजां हृदि हृदि धिष्ठितम् आत्मकल्पितानाम् । (४२।१)

प्रतिदृशम् इव नैकधार्कम् एकं समधिगतो ऽस्मि विधूतभेदमोहः ॥ (४२।२)

सूत उवाच । (४३।१)

कृष्ण एवं भगवति मनोवाग्दृष्टिवृत्तिभिः । (४३।२)

आत्मन्यात्मानम् आवेश्य सो ऽन्तःश्वास उपारमत् ॥ (४३।३)

सम्पद्यमानम् आज्ञाय भीष्मं ब्रह्मणि निष्कले । (४४।१)

सर्वे बभूवुस्ते तूष्णीं वयांसीव दिनात्यये ॥ (४४।२)

तत्र दुन्दुभयो नेदुर्देवमानववादिताः । (४५।१)

शशंसुः साधवो राज्ञां खात् पेतुः पुष्पवृष्टयः ॥ (४५।२)

तस्य निर्हरणादीनि सम्परेतस्य भार्गव । (४६।१)

युधिष्ठिरः कारयित्वा मुहूर्तं दुःखितो ऽभवत् ॥ (४६।२)

तुष्टुवुर्मुनयो हृष्टाः कृष्णं तद्गुह्यनामभिः । (४७।१)

ततस्ते कृष्णहृदयाः स्वाश्रमान् प्रययुः पुनः ॥ (४७।२)

ततो युधिष्ठिरो गत्वा सहकृष्णो गजाह्वयम् । (४८।१)

पितरं सान्त्वयामास गान्धारीं च तपस्विनीम् ॥ (४८।२)

पित्रा चानुमतो राजा वासुदेवानुमोदितः । (४९।१)

चकार राज्यं धर्मेण पितृपैतामहं विभुः ॥ (४९।२)